శ్రుతా మే శఙ్ఖశబ్దాశ్చ భేరీశబ్దాశ్చ నిత్యశః। కుఞ్జరాణాం చ నినదా వ్యూఢానీకేషు తిష్ఠతః
"నేను ఎప్పుడూ శంఖాల శబ్దాలు, బేరీల శబ్దాలు, యుద్ధంలో నిలబడి ఉన్న ఏనుగుల అరుపులు వింటూ వచ్చాను."
నైవంవిధాః శఙ్ఖశబ్దాః పురా జాతు మయా శ్రుతాః। ధ్వజస్య చాపి రూపం మే దృష్టపూర్వం నహీదృశమ్ । ధనుషశ్చాపి ఘోషశ్చ శ్రుతపూర్వో న మే క్వచిత్
"ఇంతటి శంఖధ్వనులు నేను ఎప్పుడూ వినలేదు. ఇంతటి జెండాను కూడా చూడలేదు. ఇంతటి విల్లుపాటు శబ్దాన్ని ఎక్కడా వినలేదు."
అస్య శఙ్ఖస్య శబ్దేన ధనుషో నిస్వనేన చ। అమానుషాణాం శబ్దేన భూతానాం నిస్వసేన చ। రథనేమిప్రణాదేన మనో కమే ముహ్యతే భృశమ్
"ఈ శంఖధ్వని, విల్లుపాటు శబ్దం, మానవేతర శబ్దాలు, భూతాల ఊపిరి, రథచక్రాల గర్జన వలన నా మనసు చాలా కలవరపడుతోంది."
వ్యాకులాశ్చ దిశః సర్వా హృదయం వ్యథతీవ చ। ధ్వజేన పిహితాః సర్వా దిశో న ప్రతిభాన్తి మే। గాణ్డీవస్య చ శబ్దేన కర్ణౌ మే బధిరీకృతౌ
"అన్ని దిశలు అయోమయంగా కనిపిస్తున్నాయి, నా హృదయం కంపిస్తోంది. ఆ జెండా వల్ల అన్ని దిశలు కనిపించడంలేదు. గాండీవం శబ్దం వలన నా చెవులు మూసుకుపోయాయి."
పునర్ధ్వజం పునః శఙ్ఖం ధనుశ్చైవ పునః పునః । స మూఢచేతా వైరాటిరర్జునం సముదైక్షత
ఆ జెండాను, శంఖాన్ని, విల్లును మళ్లీ మళ్లీ చూసుకుంటూ, మత్స్యరాజు ఉత్తరుడు, మైండ్ మరిగిపోయి అర్జునుని చూస్తూ ఉండిపోయాడు.
స ముహూర్తం ప్రయాతం తు పార్థో వైరాటిమబ్రవీత్
అంతలో కొంతసేపు గడిచిన తర్వాత, పార్థుడు ఉత్తరునితో మాట్లాడాడు.
స్థిరో భవ మహాబాహో సంజ్ఞాం చాత్మానమానయ। ఏకాన్తే రథమాస్థాయ పద్భ్యాం త్వమవపీడ్య చ। దృఢం చ రశ్మీన్సంయచ్ఛ శఙ్ఖం ధ్మాస్యామ్యహం పునః
ఓ మహాబాహువంతుడా, నీవు ధైర్యంగా ఉండి, నీ మనస్సును స్థిరపరచుకో. రథాన్ని ఒంటరిగా ఉండే చోటికి తీసుకెళ్లి, అక్కడ దిగిపో. అప్పుడు బలంగా రాశులను పట్టుకో. నేను మళ్ళీ శంఖాన్ని ఊదుతాను.
ఏవముక్త్వా మహాబాహుః సవ్యసాచీ పరన్తపః। తతః శఙ్ఖముపాధ్మాసీద్దారయన్నివ పర్వతాన్। గుహా గిరీణాం చ తదా దిశః శైలాంస్తథైవ చ
ఇలా చెప్పిన వెంటనే, గొప్ప బాహువులు కలిగిన సవ్యసాచీ, శత్రువులకు భయంకరుడైన అర్జునుడు, శంఖాన్ని ఊదాడు. ఆ శబ్దం పర్వతాలను చీల్చినట్లుగా, గుహలు, కొండలు, అన్ని దిక్కులలో ప్రతిధ్వనించింది.
జ్యాఘోషం తలఘోషం చ కృత్వా భూతాన్యమోహయత్। ఉత్తరశ్చాపి సంలీనో రథోపస్థ ఉపావిశత్। తం సమాశ్వాసయామాస పునరేవ ధనఞ్జయః
అర్జునుడు ధనుర్వేదాన్ని, చేయి తట్టిన శబ్దాన్ని చేసి, అందరినీ భయపెట్టాడు. అప్పటికి ఉత్తరుడు రథంలో దాగి కూర్చున్నాడు. ధనంజయుడు అతన్ని మళ్ళీ ధైర్యపరిచాడు.
తస్య శఙ్ఖస్య శబ్దేన రథనేమిస్వనేన చ। గాణ్డీవస్య చ శబ్దేన పృథివీ సమకమ్పత
ఆ శంఖధ్వని, రథచక్రాల గొంతు, గాండీవ ధనుస్సు శబ్దంతో భూమి కంపించిపోయింది.
భారద్వాజస్తతో ద్రోణః సర్వశస్త్రభృతాంవరః। రాజానం చాహ సంప్రేక్ష్య దుర్యోధనమరిందమః
ఆ తర్వాత భరద్వాజుని కుమారుడైన ద్రోణుడు, ఆయుధాలలో అగ్రగణ్యుడు, రాజు దుర్యోధనుడిని చూచి ఇలా అన్నాడు.
యథా రథస్య నిర్ఘోషో యథా శఙ్ఖ ఉదీర్యతే। కమ్పతే చ యథా భూమిర్నైషోన్యః సవ్యసాచినః
రథం గర్జన, శంఖధ్వని, భూమి కంపించడం—all ఇవన్నీ సవ్యసాచీ అర్జునుడే చేయగలడు, ఇంకెవ్వరూ కాదు.
ఔత్పాతికమిదం రాజన్నిమిత్తం భవతీహ నః। న హి పశ్యామి విజయం సైన్యేఽస్మాకం పరన్తప
ఓ రాజా, ఇవన్నీ మనకు మంచిది కాని చెడు సూచనలు. మన సైన్యానికి విజయం కనబడటం లేదు, శత్రువులను భయపెట్టేవాడా.
శస్త్రాణి న ప్రకాశన్తే న ప్రహృష్యన్తి వాహనాః । అగ్నయశ్చ న భాసన్తే సుసమిద్ధా న శోభనాః
ఆయుధాలు మెరుస్తున్నవి కావు, వాహనాలు ఉత్సాహంగా లేవు, బాగా వెలిగిన అగ్నులు కూడా స్పష్టంగా వెలిగడం లేదు.
ప్రత్యాదిత్యం చ నః సర్వే మృగా ఘోరా నదన్తి చ। శకునాశ్చాపసవ్యాశ్చ వేదయన్తి మహాభయమ్
మనవైపు ఉన్న క్రూర జంతువులు సూర్యుని వైపు అరుస్తున్నాయి. ఎడమవైపు పక్షులు పెద్ద భయాన్ని సూచిస్తున్నాయి.
గోమాయురేష సైన్యానాం రుదన్మధ్యేన ధావతి। చాషా నదన్తి చాకాశే వేదయన్తో మహద్భయమ్
ఒక నక్క సైన్యంలో మధ్యలో అరుస్తూ పరుగెత్తుతోంది. ఆకాశంలో కాకులు అరుస్తున్నాయి, ఇవన్నీ పెద్ద ప్రమాదాన్ని సూచిస్తున్నాయి.
భవతాం చైవ రోమాణి ప్రహృష్టానీవ లక్షయే
మీ అందరి వెంట్రుకలు కూడా ఉప్పొంగినట్లుగా కనిపిస్తున్నాయి.
అనుష్ణాఙ్గాశ్చ సంస్విన్నా జృమ్భన్తే చాప్యభీక్ష్ణశః । విష్కమ్భన్తి చ మాతఙ్గా ముఞ్చన్త్యశ్రూణి వాజినః । సదా మూత్రం పురీషం చ ఉత్సృజన్తి పునః పునః
దేహాలు వేడిగా, చెమటలు వస్తున్నాయి, మళ్లీ మళ్లీ జబ్బులు వస్తున్నాయి. ఏనుగులు తడబడుతున్నాయి, గుర్రాలు కన్నీళ్లు కారుస్తున్నాయి, ఎప్పటికప్పుడు మూత్రం, మలాన్ని వదులుతున్నాయి.
లోహితార్ద్రా చ పృథివీ దిశః సర్వాః ప్రధూమితాః । న చ సూర్యః ప్రతపతి మహద్వేదయతే భయమ్
భూమి రక్తంతో తడిసిపోయింది, అన్ని దిక్కులు పొగతో నిండిపోయాయి, సూర్యుడు ప్రకాశించటం లేదు—ఇవి అన్నీ పెద్ద భయాన్ని సూచిస్తున్నాయి.
హస్తినశ్చాపి విత్రస్తా యోధాశ్చాపి వితత్రసుః । పరాభూతా చ వః సేనా న కశ్చిద్యోద్భుమిచ్ఛతి
ఏనుగులు భయంతో వణికిపోతున్నాయి, యోధులు కూడా భయపడుతున్నారు. మీ సైన్యం ఓడిపోయింది, ముందుకు వెళ్లాలనుకునే వారు లేరు.
విషణ్ణముఖభూయిష్ఠాః సర్వే యోధా విచేతసః । దిశం తే దక్షిణాం సర్వే విప్రేక్షన్తే పునః పునః
యోధుల ముఖాలు ఎక్కువగా విషాదంగా ఉన్నాయి, వారు అయోమయంగా ఉన్నారు. అందరూ మళ్లీ మళ్లీ దక్షిణ దిక్కు చూస్తున్నారు.
మృగాశ్చ పక్షిణశ్చైవ సవ్యమేవ పతన్తి నః। వాదిత్రోద్ధృష్టఘోషాశ్చ న చ గాఢం స్వనన్తి చ। ధ్వజాగ్రేషు నిలీయన్తే వాయసాస్తన్న శోభనమ్
జంతువులు, పక్షులు మన ఎడమవైపే పరిగెడుతున్నాయి. వాద్యాల శబ్దం బలహీనంగా ఉంది, కాకులు పతాకాలపై కూర్చున్నాయి—ఇది మంచిది కాదు.
యథా మేఘస్య నినదో గమ్భీరస్తూర్ణమాయతః। శ్రూయతే రథనిర్ఘోషో నాయమన్యో ధనఞ్జయాత్
మేఘం గర్జించినట్లుగా గంభీరంగా, వేగంగా రథం శబ్దం వినిపిస్తోంది. ఇలాంటి శబ్దాన్ని ధనంజయుడు తప్ప మరొకరు చేయలేరు.
అశ్వానాం స్వనతాం శబ్దో వహతాం పాకశాసనిమ్ । వానరస్య రథే దివ్యో నిస్వనః శ్రూయతే మహాన్
గుర్రాల హీనడం, రథచక్రాల శబ్దం, పతాకపై ఉన్న వానరుడు గర్జన—ఇవి అన్నీ గొప్పగా వినిపిస్తున్నాయి.
శఙ్ఖశబ్దేన పార్థస్య కర్ణౌ మే బధిరీకృతౌ । సర్వసైన్యం చ విత్రస్తం నాయమన్యో ధనఞ్జయాత్
పార్థుడు ఊదిన శంఖధ్వని నా చెవులను బద్దిరి చేసింది; మొత్తం సైన్యమంతా భయంతో వణికిపోతోంది. ధనంజయుడు తప్ప ఇంకెవ్వరూ ఇది చేయలేరు.
రాజానమగ్రతః కృత్వా దుర్యోధనమరిన్దమమ్। గాః ప్రస్థాప్య చ తిష్ఠామో వ్యూఢానీకాః ప్రహారిణః । ప్రవిభజ్య త్రిధా సేనాం సముచ్ఛ్రిత్య ధ్వజానపి
రాజు దుర్యోధనుడిని ముందుగా ఉంచి, ఆవులను ముందుకు పంపించి, మనం సైన్యాన్ని మూడు భాగాలుగా విడగొట్టి, యుద్ధానికి సిద్ధంగా, జెండాలు ఎత్తి నిలబడాలి.
శితైర్బాణైః ప్రతాప్యేమాం చమూమేష ధనఞ్జయః। మూర్ధ్ని సర్వనరేన్ద్రాణాం వామపాదం కరిష్యతి
ధనంజయుడు తన పదునైన బాణాలతో ఈ సైన్యాన్ని కాల్చేస్తాడు; అన్ని రాజుల తలలపై తన ఎడమ కాలు పెట్టగలడు.
న హ్యేష శక్యో బీభత్సుర్జేతుం దేవాసురైరపి । దిక్షు గుల్మా నివేశ్యన్తాం యత్తా యోత్స్యామహేఽర్జున
బీభత్సుడిని దేవతలు, అసురులు కూడా ఓడించలేరు. అందుకే మనం అన్ని దిక్కుల్లో సైనికులను ఏర్పాటు చేసి, సిద్ధంగా అర్జునుడితో యుద్ధం చేద్దాం.
తతో దుర్యోధనో రాజా సమరే భీష్మమబ్రవీత్। ద్రోణం చ రథిశార్దూలం కృపం చ సుమహాబలమ్
అప్పుడు రాజు దుర్యోధనుడు యుద్ధంలో భీష్మునితో, రథసారధుల్లో శ్రేష్ఠుడైన ద్రోణునితో, మహాబలుడు అయిన కృపాచార్యునితో మాట్లాడాడు.
ఉక్తోఽయమర్థ ఆచార్య మయా కర్ణేన చాసకృత్। పునరేవ చ వక్ష్యామి న హి తృప్యామి తద్బ్రువన్
ఆచార్యా! ఈ విషయం నేను, కర్ణుడు ఎన్నోసార్లు మీకు చెప్పాం. అయినా నాకు చెప్పడంలో తృప్తి లేదు కాబట్టి మళ్లీ చెబుతున్నాను.