ఉక్తాప్యేవం భృశం మాం సా నిగృహ్య విజనే వనే। కూపే ప్రక్షేపయామాస ప్రక్షిప్య గృహమాగమత్
అలా చెప్పిన తర్వాత కూడా, ఆమె అడవిలో ఒంటరిగా నన్ను బలవంతంగా అణచి, బావిలోకి నన్ను తోసేసి, అక్కడి నుంచి ఇంటికి వెళ్లిపోయింది.
స్తువతో దుహితా న త్వం యాచతః ప్రతిగృహ్ణతః। అస్తోతుః స్తూయమానస్య దుహితా దేవయాన్యసి
నీవు స్తుతించే కుమార్తె కాదు, వేడుకున్నప్పుడు అంగీకరించేది కూడా కాదు; నీవు దేవయానీ కుమార్తె, స్తుతించబడే వాడివి కాదు.
వృషపర్వైవ తద్వేద శక్రో రాజా చ నాహుషః। అచిన్త్యం బ్రహ్మ నిర్ద్వన్ద్వమైశ్వరం హి బలం మమ
ఈ విషయం వర్షపర్వుడు, ఇంద్రుడు, నాహుషుడు రాజు కూడా తెలుసు. నా శక్తి అనిర్వచనీయమైనది, ద్వంద్వరహితమైనది, దైవసంబంధమైనది.
జానామి జీవినీం విద్యాం లోకేస్మిఞ్శాశ్వతీం ధ్రువమ్। మృతః సంజీవతే జన్తుర్యయా కమలలోచనే
ఈ లోకంలో శాశ్వతమైన, నిశ్చితమైన జీవన విద్య నాకు తెలుసు. ఆ విద్యతో, కమలనయన, చనిపోయినవాడు కూడా మళ్లీ బ్రతికిపోతాడు.
కత్థనం స్వగుణానాం చ కృత్వా తప్యతి సజ్జనః। తతో వక్తుమశక్తోఽస్మిత్వం మే జానాసి యద్బలమ్
తన స్వగుణాలను చెప్పిన తర్వాత మంచి మనిషి మనసులో బాధపడతాడు. అందుకే, నా శక్తి నీకు తెలుసు కదా, నేను చెప్పలేకపోతున్నాను.
తసమాదుత్తిష్ఠ గచ్ఛామః స్వగృహం కులనన్దిని। క్షమాం కృత్వా విశాలాక్షి క్షమాసారా హి సాధవః
కాబట్టి లేచి, మన ఇంటికి వెళ్దాం, వంశానికి ఆనందాన్ని ఇచ్చే వాడివి నీవు. విశాలనేత్రా! క్షమించు, ఎందుకంటే క్షమించడమే మంచివారి లక్షణం.
యచ్చ కించిత్సర్వగతం భూమౌ వా యది వా దివి। తస్యాహమీశ్వరో నిత్యం తుష్టేనోక్తః స్వయంభువా
భూమిపై గానీ, ఆకాశంలో గానీ, ఎక్కడ ఉన్నా ఏదైనా వస్తువు ఉంటే, దానికి నేను ఎప్పుడూ అధిపతిని, దీనిని స్వయంభువుడు సంతోషంతో చెప్పాడు.
అహం జలం విముఞ్చామి ప్రజానాం హితకామ్యయా। పుష్ణామ్యౌషధయః సర్వా ఇతి సత్యం బ్రవీమి తే
ప్రజల మేలుకోసం నేను నీటిని వదులుతాను; అన్ని ఔషధాలను పోషిస్తాను—ఇది నిజం, నీకు చెబుతున్నాను.
ఏవం విషాదమాపన్నాం మన్యునా సంప్రపీడితామ్। వచనైర్మధురైః శ్లక్ష్ణైః సాన్త్వయామాస తాం పితా
ఆమె విషాదంతో, కోపంతో బాధపడుతున్నప్పుడు, ఆమె తండ్రి మృదువైన, మధురమైన మాటలతో ఆమెను ఓదార్చాడు.
యః పరేషాం నరో నిత్యమతివాదాంస్తితిక్షతే। దేవయాని విజానీహి తేన సర్వమిదం జితమ్
దేవయానీ! ఎవరైనా మనిషి ఎప్పుడూ ఇతరుల కఠినమైన మాటలను సహించగలిగితే, అతడు ఈ లోకాన్ని జయించినవాడే అని తెలుసుకో.
యః సముత్పతితం క్రోధం నిగృహ్ణాతి ఇయం యథా। స యన్తేత్యుచ్యతే సద్భిర్న యో రశ్మిషు లమ్బతే
ఎవరైనా తనలో లేచిన కోపాన్ని అదుపులో పెట్టుకుంటే, ఆమెలా, అతడిని జ్ఞానులు నిజమైన రథసారథి అంటారు; కేవలం పగ్గాలు పట్టేవాడు కాదు.
యః సముత్పతితం క్రోధమక్రోధేన నిరస్యతి। దేవయాని విజానీహి తేన సర్వమిదం జితమ్
తనలో లేచిన కోపాన్ని అశాంతితో పోగొట్టేవాడు, దేవయానీ! అతడే ఈ లోకాన్ని జయించినవాడని తెలుసుకో.
యః సముత్పతితం క్రోధం క్షమయేహ నిరస్యతి। యథోరగస్త్వచం జీర్ణాం స వై పురుష ఉచ్యతే
తనలో లేచిన కోపాన్ని క్షమతో విడిచిపెట్టేవాడు, పాము పాత చర్మాన్ని వదిలిపెట్టినట్టు, వాడే నిజమైన మనిషి.
యః సంధారయతే మన్యుం యోఽతివాదాంస్తితిక్షతే। యశ్చ తప్తో న తపతి దృఢం సోఽర్థస్య భాజనమ్
తన కోపాన్ని అదుపులో పెట్టుకునేవాడు, ఇతరుల కఠినమైన మాటలను భరించేవాడు, బాధపడినా మనసులో బాధపడని వాడే నిజంగా ధన్యుడు.
యో యజేదపరిశ్రాన్తో మాసిమాసి శతం సమాః। న క్రుద్ధ్యేద్యశ్చ సర్వస్య తయోరక్రోధనోఽధికః
ఒకవాడు శత సంవత్సరాలు అలసట లేకుండా ప్రతి నెలా యజ్ఞాలు చేస్తూ ఉంటే, ఇంకొకవాడు ఎప్పుడూ కోపపడకుండా అందరికీ మిత్రుడిగా ఉంటే, వీరిలో కోపం లేని వాడే మిన్న.
తస్మాదక్రోధనః శ్రేష్ఠః కామక్రోధౌ విగర్హితౌ। క్రుద్ధస్య నిష్ఫలాన్యేవ దానయజ్ఞతపాంసి చ
అందువల్ల కోపం లేని వాడే శ్రేష్ఠుడు. ఆశ, కోపాలు నిందించదగ్గవి. కోపంతో ఉన్నవాడికి దానం, యజ్ఞం, తపస్సు అన్నీ కూడా ఫలితం ఇవ్వవు.
తస్మాదక్రోధనే యజ్ఞతపోదానఫలం మహత్। భవేదసంశయం భద్రే నేతరస్మిన్కదాచన
కాబట్టి, కోపం లేని స్థితిలో యజ్ఞం, తపస్సు, దానం వంటివాటికి గొప్ప ఫలం కలుగుతుంది అని ఎలాంటి సందేహం లేదు, మరొక విధంగా ఎప్పుడూ కాదు.
న యతిర్న తపస్వీ చ న యజ్వా న చ ధర్మభాక్। క్రోధస్య యో వశం గచ్ఛేత్తస్య లోకద్వయం న చ
యతి అయినా, తపస్సు చేసే వాడైనా, యజ్ఞం చేసే వాడైనా, ధర్మాన్ని పాటించే వాడైనా, ఎవరు కోపానికి లోబడతారో, వారికి ఈ లోకంలోను, పరలోకంలోను స్థానం ఉండదు.
పుత్రో భృత్యః సుహృద్భ్రాతా భార్యా ధర్మశ్చ సత్యతా। తస్యైతాన్యపయాస్యన్తి క్రోధశీలస్య నిశ్చితమ్
కోపం కలిగిన వాడిని కుమారుడు, సేవకుడు, మిత్రుడు, అన్న, భార్య, ధర్మం, సత్యం — ఇవన్నీ తప్పక వదిలిపోతాయి.
యత్కుమారాః కుమార్యశ్చ వైరం కుర్యురచేతసః। న తత్ప్రాజ్ఞోఽనుకుర్వీత న విదుస్తే బలాబలమ్
బుద్ధి లేని బాలురు, బాలికలు ఒకరితో ఒకరు శత్రుత్వం పెంచుకుంటే, జ్ఞానులు వారిని అనుకరించరాదు. ఎందుకంటే వాళ్లకు బలహీనత, బలమేమిటో తెలియదు.
వేదాహం తాత బాలాఽపి ధర్మాణాం యదిహాన్తరమ్। అక్రోధే చాతివాదే చ వేద చాపి బలాబలమ్
తండ్రీ, నేను చిన్నప్పుడే ధర్మాల్లో ఉన్న తేడా తెలుసుకున్నాను. కోపం, అధికంగా మాట్లాడటం, బలహీనత, బలమూ నాకు తెలుసు.
స్వవృత్తిమననుష్ఠాయ ధర్మముత్సృజ్య తత్త్వతః।' శిష్యస్యాశిష్యవృత్తేస్తు న క్షన్తవ్యం బుభూషతా
తన స్వభావాన్ని అనుసరించకుండా, నిజమైన ధర్మాన్ని వదిలిపెట్టి, శిష్యుడికి తగిన ప్రవర్తన లేకుండా ఉండేవాడిని, ధర్మాన్ని కోరేవాడు సహించకూడదు.
ప్రేష్యః శిష్యః స్వవృత్తిం హి విసృజ్య విఫలం గతః।' తస్మాత్సంకీర్ణవృత్తేషు వాసో మమ న రోచతే
తన కర్తవ్యాన్ని వదిలేసిన సేవకుడు లేదా శిష్యుడు వ్యర్థుడవుతాడు. అందువల్ల, చెడ్డ ప్రవర్తన కలిగినవాళ్ల మధ్య ఉండడం నాకు ఇష్టం లేదు.
పుమాంసో యే హి నిన్దన్తి వృత్తేనాభిజనేన చ। న తేషు నివసేత్ప్రాజ్ఞః శ్రేయోఽర్థీ పాపబుద్ధిషు
ప్రవర్తన లేదా వంశంతో ఇతరులను అవమానించే పురుషుల మధ్య, మేలైనది కోరేవాడు, చెడ్డ మనసు ఉన్నవాళ్లతో ఉండరాదు.
యే త్వేనమభిజానన్తి వృత్తేనాభిజనేన వా। తేషు సాధుషు వస్తవ్యం స వాసః శ్రేష్ఠ ఉచ్యతే
ప్రవర్తన లేదా వంశంతో ఎవ్వరినైనా గుర్తించే మంచి మనుషుల మధ్యే నివసించాలి; అలాంటి నివాసమే శ్రేష్ఠమని అంటారు.
సుయన్త్రితపరా నిత్యం విహీనాశ్చ ధనైర్వరాః। దుర్వృత్తాః పాపకర్మాణశ్చణ్డాలా ధనినోపి చ
ఎప్పుడూ ఇతరుల ఆధీనంలో ఉండేవారు, ధనం లేని వారు, చెడు ప్రవర్తన కలిగినవారు, పాపకార్యాలు చేసే వారు, ధనవంతమైన చండాలులైనా —
నైవ జాత్యా హి చణ్డాలాః స్వకర్మవిహితైర్వినా। ధనాభిజనవిద్యాసు సక్తాశ్చణ్డాలధర్మిణః
కేవలం జన్మతోనే చండాలులు కారు; తమ ప్రవర్తన వల్లే అవుతారు. ధనం, వంశం, విద్యలపై మక్కువ ఉన్నా, చండాల స్వభావం ఉంటే చాలు.
అకారణాశ్చ ద్వేష్యన్తి పరివాదం వదన్తి తే। సాధోస్తత్ర న వాసోస్తి పాపిభిః పాపతాం వ్రజేత్
ఏ కారణం లేకుండానే ద్వేషించే వారు, అపవాదాలు చెప్పేవారు — అలాంటి వారితో మేలైనవారు ఉండరు. ఎందుకంటే, పాపుల మధ్య ఉంటే పాపం పెరుగుతుంది.
సుకృతే దుష్కృతే వాపి యత్ర సజ్జతి యో నరః। ధ్రువం రతిర్భవేత్తస్య తస్మాద్ద్వేషం న రోచయేత్
ఏ మనిషి మంచి లేదా చెడు పనుల్లో మక్కువ పెంచుకుంటాడో, అతడికి వాటిలో ఆనందమే కలుగుతుంది. అందువల్ల, మనం ద్వేషాన్ని పెంచుకోకూడదు.
వాగ్దురుక్తం మహాఘోరం దుహితుర్వృషపర్వణః। మమ మథ్నాతి హృదయమగ్నికామ ఇవారణిమ్
వృషపర్వను కుమార్తె చెప్పిన కఠినమైన మాటలు నా హృదయాన్ని, అరణిలో మంట పుట్టినట్లు, తగులుతున్నవిగా బాధిస్తున్నాయి.