ఇతి స్మ కురవః సర్వే విమృశన్తః పృథక్పృథక్। న చ వ్యవసితుం వీరా అర్జునం శక్నువన్తి తే ।। 48
అంతా కౌరవులు వేర్వేరుగా చర్చించుకుంటూ, అది అర్జునుడేనా కాదా అని ఖచ్చితంగా నిర్ణయించలేకపోయారు.
దుర్యోధన ఉవాచేదం సైనికాన్రథసత్తమాన్ । అర్జునో వాసుదేవో వా రామః ప్రద్యుమ్న ఏవ వా। తే హి నః ప్రతిసంయాతుం సంగ్రామే న హి శక్నుయుః ।। 49
దుర్యోధనుడు సైనికులతో, రథాధిపతులతో ఇలా అన్నాడు: "అది అర్జునుడైనా, వాసుదేవుడైనా, రాముడైనా, ప్రద్యుమ్నుడైనా, వారిలో ఎవ్వరూ మనతో యుద్ధంలో ఎదుర్కోలేరు."
అన్యో వై క్లీబరూపేణ యద్యాగచ్ఛేద్గవాం పదమ్। శస్త్రైస్తీక్ష్ణైరర్పయిత్వా పాతయిష్యామి భూతలే । కథమేకతరస్తేషాం సమస్తాన్యోధయేత్కురూన్ ।। 50
ఇంకెవరైనా హీనుడి వేషంలో గోవుల వద్దకు వస్తే, పదునైన ఆయుధాలతో వారిని నేలమీద పడేస్తాను. వారిలో ఒక్కరే మొత్తం కౌరవులను ఎలా ఎదుర్కొంటారు?
ఛన్నం తథా తం వేషేణ పాణ్డవం ప్రేక్ష్య సైనికాః। అర్జునేతి చ నేత్యేవ న వ్యవస్యన్తి తే పునః। ఇతి స్మ కురవః సర్వే విమృశన్తః పునః పునః ।। 51
అలా వేషం మార్చుకున్న పాండవుణ్ని చూసి, అది అర్జునుడేనా కాదా అని సైనికులు నిర్ణయించలేకపోయారు. అందుకే కౌరవులందరూ మళ్లీ మళ్లీ చర్చించుకుంటూనే ఉన్నారు.
దృఢేవధీ మహాసత్త్వః శక్రతుల్యపరాక్రమః । అద్యాగచ్ఛతి చేద్యోద్ధుం సర్వం సంశయితం బలమ్ ।। 52
ఈరోజు ఆ మహాబలుడు, దృఢనిశ్చయుడు, ఇంద్రునితో సమానమైన వీరుడు యుద్ధానికి వస్తే, మన సైన్యం మొత్తం అనిశ్చితిలో పడిపోతుంది.
న చాప్యన్యతరం తత్ర వ్యవస్యన్తి ధనఞ్జయాత్ ।। 53
అయినా, అది ధనంజయుడే కాక మరొకరని వారు నిర్ణయించలేకపోయారు.
ఉత్తరం తు ప్రధావన్తమనుద్రుత్య ధనఞ్జయః। గత్వా శతపదం తూర్ణం కేశపక్షే పరామృశత్ ।। 54
ఉత్తరుడు పారిపోతుంటే, ధనంజయుడు వేగంగా వెంబడించి, వంద అడుగుల దూరం పరుగెత్తి, అతని జుట్టు పట్టుకున్నాడు.
మా మా గృహాణ భద్రం తే దాసోఽహం తే బృహన్నలే। ఇతి వాదినమేవాశు ధావన్తం తరసాఽగ్రహీత్। విరాటపుత్రం బీభత్సుర్బలవానరిమర్దనః ।। 55
"నన్ను పట్టుకోకండి, మీకు శుభం కలగాలి! నేను మీ సేవకుడిని బ్రిహన్నలే," అని ఉత్తరుడు అరుస్తూ పరుగెత్తుతుండగా, శత్రువులను సంహరించే బీభత్సుడు, విరాటుని కుమారుడైన ఉత్తరుడిని బలంగా పట్టుకున్నాడు.
సోఽర్జునేన పరామృష్టః పర్యదేవయదార్తవత్ । బహులం కృపణం చైవ విత్తం ప్రావేదయద్బహు ।। 56
అర్జునుడు పట్టుకున్న వెంటనే ఉత్తరుడు బాధతో ఏడ్చాడు. తనకు ఉన్న ధనం గురించి విచారంగా ఎన్నో విషయాలు చెప్పాడు.
సువర్ణమణిముక్తానాం యద్యదిచ్ఛసి దద్మి తే। హస్తినోశ్వాన్రథాన్గావః స్త్రియశ్చ సమలఙ్కృతాః ।। 57
మీకు కావలసినంత బంగారం, రత్నాలు, ముత్యాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, ఆవులు, అలంకరించిన స్త్రీలను కూడా ఇస్తాను.
శాతకుమ్భస్య శుద్ధస్య శ్రేష్ఠస్య రజతస్య చ। దదామి శతనిష్కం తే ముఞ్చ మాం త్వం బృహన్నలే ।। 58
శుద్ధమైన, ఉత్తమమైన బంగారం, వెండి — వీటిలో నూరు నిష్కలు ఇస్తాను. బ్రిహన్నలే, నన్ను విడిచిపెట్టు.
షష్టిం స్వలంకృతాః కన్యా గ్రామమేకం దదామి తే। ముఞ్చ మాం త్వం భృశం దీనం విహ్వలం భయకమ్పితమ్ ।। 59
అలంకరించబడిన అరవై మంది యువతులను, ఒక గ్రామాన్ని కూడా ఇస్తాను. నేను చాలా భయంతో, బాధతో వణికిపోతున్నాను; నన్ను విడిచిపెట్టు.
మణీనష్టౌ చ వైడూర్యాన్హేమబద్ధాన్మహాప్రభాన్। హేమదణ్డప్రతిచ్ఛన్నం రథం యుక్తం తు వాజిభిః ।। 60
బంగారంలో అమర్చిన ఎనిమిది గొప్ప వైడూర్య మణులు, బంగారు దండలతో కప్పబడిన, గుర్రాలతో కట్టిన రథాన్ని కూడా ఇస్తాను.
మత్తాంశ్చ దశ మాతఙ్గాన్ముఞ్చ మాం త్వం బృహన్నలే । గమిష్యామి పురం షణ్డ ద్రష్టుం మాతరమద్య తామ్ ।। 61
పది మత్తెక్కిన ఏనుగులను కూడా ఇస్తాను, బ్రిహన్నలే, నన్ను విడిచిపెట్టు! నేను ఈ రోజు నగరానికి వెళ్లి, నా తల్లిని చూడాలి.
ఏకోఽహమేవ మే మాతుః కుమారః కిం బ్రువే తతః। విధిరేవంవిధే కాలే త్వద్వశం కురుతే హి మామ్ ।। 62
నేను నా తల్లికి ఒక్కగానొక్క కుమారుడిని. ఆమెకు నేను ఏమని చెప్పాలి? ఇలాంటి సమయంలో విధి నన్ను నీ ఆధీనంలోకి తెచ్చింది.
మాత్స్యస్య పుత్రో బాలోఽహం తేన చాస్మి సుపోషితః। మాతృపార్శ్వశయానోఽహమస్పృష్టాతపవాయుమాన్ ।। 63
నేను మత్స్య రాజు కుమారుడిని, ఆయన నన్ను బాగా పోషించాడు. నేను నా తల్లి పక్కనే పడుకుంటాను; ఎప్పుడూ ఎండ, గాలి తాకలేదు.
అదృష్టబాలయుద్ధోఽహం కుతస్తే కురవః కుతః। మాతృపార్శ్వం గమిష్యామి ముఞ్చ మాం త్వం బృహన్నలే ।। 64
పిల్లల యుద్ధం కూడా నేను ఎప్పుడూ చూడలేదు. కౌరవులను ఎలా ఎదుర్కొనగలను? నేను నా తల్లి వద్దకు వెళ్లాలనుకుంటున్నాను, బ్రిహన్నలే, నన్ను విడిచిపెట్టు.
ప్రలయార్ణవసంకాశం దృశ్యతే కౌరవం బలమ్ ।। 65
కౌరవుల సైన్యం ప్రళయ సముద్రంలా కనిపిస్తోంది.
స్త్రీణాం మధ్యేఽహమజ్ఞానాద్వీర్యశౌర్యాఙ్కితాం గిరమ్। ఉక్తో యౌవనగర్వేణ కో జేతుం శక్నుయాత్కురూన్ । అముక్త్వా మాం యది నయేర్మరిష్యామి తవాగ్రతః ।। 66
స్త్రీల మధ్యలో, అవివేకంతో, యవ్వన గర్వంతో, ధైర్యం, పరాక్రమం ఉన్న మాటలు మాట్లాడాను—కౌరవులను ఎవరు జయించగలరు? నన్ను విడిచిపెట్టకపోతే, నీ ముందే నేను చనిపోతాను.
ఏవమాదీని వాక్యాని విలపన్తమచేతసమ్। ప్రసభం పురుషవ్యాఘ్రో రథస్యాన్తికమానయత్ ।। 67
ఇలా ఉత్తరుడు మనసు కలవరంతో ఏడుస్తూ మాట్లాడుతుండగా, పురుషశార్దూలుడు అతన్ని బలవంతంగా రథం దగ్గరకు తీసుకెళ్లాడు.
అథైనమబ్రవీత్పార్థో భయార్తం నష్టచేతసమ్ ।। 68
అప్పుడు పార్థుడు, భయంతో, తికమకపడి ఉన్న ఉత్తరుడితో ఇలా అన్నాడు.
అహం యోత్స్యామి కౌరవ్యైర్హయాన్సంయచ్ఛ మేతి మామ్ । ఆదదానః కిమర్థం త్వం పలాయనపరోఽభవః ।। 69
నేను కౌరవులతో యుద్ధం చేస్తాను. నువ్వు గుర్రాలను నియంత్రించు. నన్ను పక్కన ఉంచుకుని ఎందుకు పారిపోవాలని చూస్తున్నావు?
యుధ్యస్వ కౌరవైః సార్ధం విజయస్తే భవిష్యతి। యస్య యన్తాస్మ్యహం యుద్ధే సంయచ్ఛామి హయోత్తమాన్। రాజ్ఞో వా రాజపుత్రస్య తస్య యుద్ధే జయో ధ్రువమ్ ।। 70
కౌరవులతో యుద్ధం చేయి, విజయం నీదే అవుతుంది. యుద్ధంలో నేను ఎవరికైనా రథసారథిగా ఉంటే, ఆ రాజు లేదా రాజకుమారుడికి తప్పక విజయం లభిస్తుంది.
సర్వథోత్తర యుధ్యస్వ యన్త్రా సహ మయా కురూన్ । జిత్వా మహీం యశః ప్రాప్య భోక్ష్యసే సకలామిమామ్ ।। 71
ఎలాగైనా ఉత్తరా, నన్ను రథసారథిగా పెట్టుకుని కౌరవులతో యుద్ధం చేయి. భూమిని జయించి, కీర్తిని సంపాదించి, ఈ రాజ్యాన్ని ఆనందంగా అనుభవించగలవు.
హతో వా ప్రాప్ససే స్వర్గం న శ్రేయస్తే పలాయనమ్ ।। 72
నీవు యుద్ధంలో చనిపోతే స్వర్గాన్ని పొందుతావు. పారిపోవడం నీకు మంచిది కాదు.
అద్య సర్వాన్కురూఞ్జిత్వా యథా జయమవాప్స్యసి। తథాఽహం ప్రయతిష్యేఽత్ర సహాయోఽత్ర మతో హ్యహమ్ ।। 73
ఈ రోజు నీవు కౌరవులను జయించి విజయాన్ని సాధించినట్టు, నేను కూడా ఇక్కడ నీతో కలిసి శ్రమిస్తాను. నేను నీకు సహాయంగా ఉన్నాను.
యది నోత్సహసే యోద్ధుం శత్రుభిః శత్రుకర్శన। ఏహి మే త్వం హయాన్యచ్ఛ యుధ్యమానస్య శత్రుభిః ।। 74
ఓ శత్రువులను సంహరించేవాడా, నీవు శత్రువులతో యుద్ధం చేయలేకపోతే, రా, నా గుర్రాలను నీవు నడుపు. నేను శత్రువులతో యుద్ధం చేస్తాను.
ప్రయాహ్యేతద్రథానీకం మద్బాహుపరిరక్షితః । అప్రధృష్యతమం ఘోరం గుప్తం ఘోరైర్మహారథైః । మా భైస్త్వం రాజపుత్రాగ్ర్య క్షత్రియోసి పరంతప ।। 75
నా చేతుల రక్షణలో ఉన్న ఈ రథాల సమూహానికి వెళ్లు. ఇది భయంకరమైనది, మహా వీరుల రక్షణలో ఉంది, దానిని ఎవరూ జయించలేరు. రాజకుమారులలో శ్రేష్ఠుడవు, నీవు క్షత్రియవు, శత్రువులను భయపెట్టేవాడవు, భయపడవద్దు.
అహం తైః కురుభిర్యోత్స్యే ప్రత్యానేష్యామి తే పశూన్ । ప్రవిశైతద్రథానీకమప్రధృష్యం దురాసదమ్ ।। 76
నేను ఆ కౌరవులతో యుద్ధం చేసి నీ పశువులను తిరిగి తీసుకొస్తాను. నీవు ఈ దుర్భేద్యమైన, చేరుకోవడం కష్టమైన రథాల సమూహంలోకి ప్రవేశించు.
యన్తా భవ నరశ్రేష్ఠ యోత్స్యేఽహం కురుభిః సహ। శూరాన్సమరచణ్డాంశ్చ నయిష్యే యమసాదనమ్ ।। 77
ఓ మనుషులలో శ్రేష్ఠుడా, నీవు రథసారథి అవు. నేను కౌరవులతో యుద్ధం చేసి, వీరులను, భయంకరమైన యోధులను యమలోకానికి పంపిస్తాను.