ఇత్యేవం సైనికాః ప్రాహుర్ద్రోణస్తానిదమబ్రవీత్ । ఆచార్యః కురుపాణ్డూనాం మతౌ శుక్రాఙ్గిరోపమః ।। 38
అలా సైనికులు మాట్లాడుతుండగా, ద్రోణుడు వారికి ఇలా చెప్పాడు: "ఇతడు కురు, పాండవులకు గురువు. జ్ఞానంలో శుక్రునితో సమానం."
కిం విచారేణ వః కార్యమేతేనానుసృతేన వా। ధావన్తమనుధావంశ్చ నిర్భయో భయవిప్లుతమ్ । వేణీకలాపం నిర్ధూయ ప్రవిభాతి నరర్షభః ।। 39
మీకు విచారించడమో, వెంబడించడమో అవసరం లేదు. భయపడినవాడిని ధైర్యవంతుడు వెంబడిస్తున్నాడు. తన జడను ఊడి, మగవీరులలో వృషభుడిలా ప్రకాశిస్తున్నాడు.
ఆకారమర్జునస్యేవ క్లీబరూపం బిభర్తి చ। రూపేణ పార్థసదృశః స్త్రీవేషసమలంకృతః ।। 40
ఆయన రూపం అర్జునుని లాగానే ఉంది. అయితే స్త్రీవేషంతో ఉన్నాడు. ముఖంలో పార్థుని పోలికలు, స్త్రీల అలంకారాలతో అలంకరించబడ్డాడు.
తదేవైతచ్ఛిరోగ్రీవం తౌ బాహూ పరిఘోపమౌ । తత్తదేవాస్య విక్రాన్తం నాయమన్యో ధనఞ్జయాత్ ।। 41
అదే తల, అదే మెడ, ఆ రెండు బాహువులు ఇరుకరాళ్ల లాంటి బలంగా ఉన్నాయి. అదే వీరత్వం. ఇతడు ధనంజయుడే తప్ప మరొకరు కారు.
అమరేష్వివ దేవేన్ద్రో మనుష్యేషు ధనఞ్జయః। ఏకః కోస్మానుపాయాయాదన్యో లోకే ధనఞ్జయాత్ ।। 42
దేవతల్లో ఇంద్రుడు ముఖ్యుడు అయితే, మనుషులలో ధనంజయుడు. ఇతడిని మినహాయిస్తే, ఇంకెవరు ఒంటరిగా మన ముందుకు రావగలరు?
ద్రోణేన చైవముక్తస్తు కర్ణః ప్రోవాచ బుద్ధిమాన్। ఏకః పుత్రో విరాటస్య శూన్యే సంనిహితః పురే ।। 43
ద్రోణుడు ఇలా అన్న తర్వాత, బుద్ధిమంతుడైన కర్ణుడు ఇలా అన్నాడు: "విరాటుని ఏకైక కుమారుడు ఖాళీ నగరంలో ఉన్నాడు."
స ఏష కిల నిర్యాతో బాలభావాన్న పౌరుషాత్। క్లీబం వై సారథిం కృత్వా నిర్యాతో నగరాద్బహిః ।। 44
అతడు చిన్నవాడైనందువల్ల, ధైర్యంతో కాకుండా బాల్యపు ఉత్సాహంతో బయటకు వెళ్లాడు. ఒక హీనుడిని సారథిగా చేసుకుని నగరాన్ని వదిలి బయలుదేరాడు.
ఛన్నం సత్రేణ వై నూనం జానీధ్వం యాన్తమర్జునమ్ । తే హి నః ప్రతిసంయాతుం సంగ్రామే న హి శక్నుయుః । కథమేకతరస్తేషాం సమస్తాన్యోధయేత్కురూన్ ।। 45
ఈ వేషంలో వెళ్తున్నవాడు అర్జునుడేనని మీరు నిశ్చయంగా తెలుసుకోండి. వారిలో ఎవ్వరూ మనతో యుద్ధంలో ఎదుర్కోలేరు. వారిలో ఒక్కరే ఎలా మొత్తం కౌరవులను ఎదుర్కొంటారు?
ఉత్తరః సారథిం కృత్వా నిర్యాతో నగరాద్బహిః। స నో మన్యే ధ్వజం దృష్ట్వా భీత ఏష పలాయతి ।। 46
ఉత్తరుడు హీనుడిని సారథిగా చేసుకుని నగరాన్ని వదిలి బయలుదేరాడు. మన జెండాను చూసి భయపడి పారిపోతున్నాడని నేను అనుకుంటున్నాను.
నూనం తమేవ ధావన్తం జిఘృక్షతి ధనఞ్జయః। సారథిం హ్యుత్తరం కృత్వా స్వయం యోద్ధుమిహేచ్ఛతి ।। 47
నిజంగా, పరుగెత్తుతున్న వాడిని పట్టుకోవాలని ధనంజయుడు ఉద్దేశిస్తున్నాడు. ఉత్తరుణ్ని సారథిగా చేసుకుని తానే యుద్ధానికి సిద్ధమవుతున్నాడు.
ఇతి స్మ కురవః సర్వే విమృశన్తః పృథక్పృథక్। న చ వ్యవసితుం వీరా అర్జునం శక్నువన్తి తే ।। 48
అంతా కౌరవులు వేర్వేరుగా చర్చించుకుంటూ, అది అర్జునుడేనా కాదా అని ఖచ్చితంగా నిర్ణయించలేకపోయారు.
దుర్యోధన ఉవాచేదం సైనికాన్రథసత్తమాన్ । అర్జునో వాసుదేవో వా రామః ప్రద్యుమ్న ఏవ వా। తే హి నః ప్రతిసంయాతుం సంగ్రామే న హి శక్నుయుః ।। 49
దుర్యోధనుడు సైనికులతో, రథాధిపతులతో ఇలా అన్నాడు: "అది అర్జునుడైనా, వాసుదేవుడైనా, రాముడైనా, ప్రద్యుమ్నుడైనా, వారిలో ఎవ్వరూ మనతో యుద్ధంలో ఎదుర్కోలేరు."
అన్యో వై క్లీబరూపేణ యద్యాగచ్ఛేద్గవాం పదమ్। శస్త్రైస్తీక్ష్ణైరర్పయిత్వా పాతయిష్యామి భూతలే । కథమేకతరస్తేషాం సమస్తాన్యోధయేత్కురూన్ ।। 50
ఇంకెవరైనా హీనుడి వేషంలో గోవుల వద్దకు వస్తే, పదునైన ఆయుధాలతో వారిని నేలమీద పడేస్తాను. వారిలో ఒక్కరే మొత్తం కౌరవులను ఎలా ఎదుర్కొంటారు?
ఛన్నం తథా తం వేషేణ పాణ్డవం ప్రేక్ష్య సైనికాః। అర్జునేతి చ నేత్యేవ న వ్యవస్యన్తి తే పునః। ఇతి స్మ కురవః సర్వే విమృశన్తః పునః పునః ।। 51
అలా వేషం మార్చుకున్న పాండవుణ్ని చూసి, అది అర్జునుడేనా కాదా అని సైనికులు నిర్ణయించలేకపోయారు. అందుకే కౌరవులందరూ మళ్లీ మళ్లీ చర్చించుకుంటూనే ఉన్నారు.
దృఢేవధీ మహాసత్త్వః శక్రతుల్యపరాక్రమః । అద్యాగచ్ఛతి చేద్యోద్ధుం సర్వం సంశయితం బలమ్ ।। 52
ఈరోజు ఆ మహాబలుడు, దృఢనిశ్చయుడు, ఇంద్రునితో సమానమైన వీరుడు యుద్ధానికి వస్తే, మన సైన్యం మొత్తం అనిశ్చితిలో పడిపోతుంది.
న చాప్యన్యతరం తత్ర వ్యవస్యన్తి ధనఞ్జయాత్ ।। 53
అయినా, అది ధనంజయుడే కాక మరొకరని వారు నిర్ణయించలేకపోయారు.
ఉత్తరం తు ప్రధావన్తమనుద్రుత్య ధనఞ్జయః। గత్వా శతపదం తూర్ణం కేశపక్షే పరామృశత్ ।। 54
ఉత్తరుడు పారిపోతుంటే, ధనంజయుడు వేగంగా వెంబడించి, వంద అడుగుల దూరం పరుగెత్తి, అతని జుట్టు పట్టుకున్నాడు.
మా మా గృహాణ భద్రం తే దాసోఽహం తే బృహన్నలే। ఇతి వాదినమేవాశు ధావన్తం తరసాఽగ్రహీత్। విరాటపుత్రం బీభత్సుర్బలవానరిమర్దనః ।। 55
"నన్ను పట్టుకోకండి, మీకు శుభం కలగాలి! నేను మీ సేవకుడిని బ్రిహన్నలే," అని ఉత్తరుడు అరుస్తూ పరుగెత్తుతుండగా, శత్రువులను సంహరించే బీభత్సుడు, విరాటుని కుమారుడైన ఉత్తరుడిని బలంగా పట్టుకున్నాడు.
సోఽర్జునేన పరామృష్టః పర్యదేవయదార్తవత్ । బహులం కృపణం చైవ విత్తం ప్రావేదయద్బహు ।। 56
అర్జునుడు పట్టుకున్న వెంటనే ఉత్తరుడు బాధతో ఏడ్చాడు. తనకు ఉన్న ధనం గురించి విచారంగా ఎన్నో విషయాలు చెప్పాడు.
సువర్ణమణిముక్తానాం యద్యదిచ్ఛసి దద్మి తే। హస్తినోశ్వాన్రథాన్గావః స్త్రియశ్చ సమలఙ్కృతాః ।। 57
మీకు కావలసినంత బంగారం, రత్నాలు, ముత్యాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, ఆవులు, అలంకరించిన స్త్రీలను కూడా ఇస్తాను.
శాతకుమ్భస్య శుద్ధస్య శ్రేష్ఠస్య రజతస్య చ। దదామి శతనిష్కం తే ముఞ్చ మాం త్వం బృహన్నలే ।। 58
శుద్ధమైన, ఉత్తమమైన బంగారం, వెండి — వీటిలో నూరు నిష్కలు ఇస్తాను. బ్రిహన్నలే, నన్ను విడిచిపెట్టు.
షష్టిం స్వలంకృతాః కన్యా గ్రామమేకం దదామి తే। ముఞ్చ మాం త్వం భృశం దీనం విహ్వలం భయకమ్పితమ్ ।। 59
అలంకరించబడిన అరవై మంది యువతులను, ఒక గ్రామాన్ని కూడా ఇస్తాను. నేను చాలా భయంతో, బాధతో వణికిపోతున్నాను; నన్ను విడిచిపెట్టు.
మణీనష్టౌ చ వైడూర్యాన్హేమబద్ధాన్మహాప్రభాన్। హేమదణ్డప్రతిచ్ఛన్నం రథం యుక్తం తు వాజిభిః ।। 60
బంగారంలో అమర్చిన ఎనిమిది గొప్ప వైడూర్య మణులు, బంగారు దండలతో కప్పబడిన, గుర్రాలతో కట్టిన రథాన్ని కూడా ఇస్తాను.
మత్తాంశ్చ దశ మాతఙ్గాన్ముఞ్చ మాం త్వం బృహన్నలే । గమిష్యామి పురం షణ్డ ద్రష్టుం మాతరమద్య తామ్ ।। 61
పది మత్తెక్కిన ఏనుగులను కూడా ఇస్తాను, బ్రిహన్నలే, నన్ను విడిచిపెట్టు! నేను ఈ రోజు నగరానికి వెళ్లి, నా తల్లిని చూడాలి.
ఏకోఽహమేవ మే మాతుః కుమారః కిం బ్రువే తతః। విధిరేవంవిధే కాలే త్వద్వశం కురుతే హి మామ్ ।। 62
నేను నా తల్లికి ఒక్కగానొక్క కుమారుడిని. ఆమెకు నేను ఏమని చెప్పాలి? ఇలాంటి సమయంలో విధి నన్ను నీ ఆధీనంలోకి తెచ్చింది.
మాత్స్యస్య పుత్రో బాలోఽహం తేన చాస్మి సుపోషితః। మాతృపార్శ్వశయానోఽహమస్పృష్టాతపవాయుమాన్ ।। 63
నేను మత్స్య రాజు కుమారుడిని, ఆయన నన్ను బాగా పోషించాడు. నేను నా తల్లి పక్కనే పడుకుంటాను; ఎప్పుడూ ఎండ, గాలి తాకలేదు.
అదృష్టబాలయుద్ధోఽహం కుతస్తే కురవః కుతః। మాతృపార్శ్వం గమిష్యామి ముఞ్చ మాం త్వం బృహన్నలే ।। 64
పిల్లల యుద్ధం కూడా నేను ఎప్పుడూ చూడలేదు. కౌరవులను ఎలా ఎదుర్కొనగలను? నేను నా తల్లి వద్దకు వెళ్లాలనుకుంటున్నాను, బ్రిహన్నలే, నన్ను విడిచిపెట్టు.
ప్రలయార్ణవసంకాశం దృశ్యతే కౌరవం బలమ్ ।। 65
కౌరవుల సైన్యం ప్రళయ సముద్రంలా కనిపిస్తోంది.
స్త్రీణాం మధ్యేఽహమజ్ఞానాద్వీర్యశౌర్యాఙ్కితాం గిరమ్। ఉక్తో యౌవనగర్వేణ కో జేతుం శక్నుయాత్కురూన్ । అముక్త్వా మాం యది నయేర్మరిష్యామి తవాగ్రతః ।। 66
స్త్రీల మధ్యలో, అవివేకంతో, యవ్వన గర్వంతో, ధైర్యం, పరాక్రమం ఉన్న మాటలు మాట్లాడాను—కౌరవులను ఎవరు జయించగలరు? నన్ను విడిచిపెట్టకపోతే, నీ ముందే నేను చనిపోతాను.
ఏవమాదీని వాక్యాని విలపన్తమచేతసమ్। ప్రసభం పురుషవ్యాఘ్రో రథస్యాన్తికమానయత్ ।। 67
ఇలా ఉత్తరుడు మనసు కలవరంతో ఏడుస్తూ మాట్లాడుతుండగా, పురుషశార్దూలుడు అతన్ని బలవంతంగా రథం దగ్గరకు తీసుకెళ్లాడు.