అహమప్యస్మి సైరన్ధ్ర్యా స్తుతః సారథ్యకర్మణి । నాహం శక్నోమ్యనిర్జిత్య గాః ప్రయాతుం పురం ప్రతి ।। 28
సైరంధ్రీ కూడా నన్ను రథసారధిగా మెచ్చుకుంది. కానీ నేను ఆవులను తిరిగి తెచ్చుకోకుండా నగరానికి వెళ్లలేను.
స్తోత్రేణ చైవ సైరన్ధ్ర్యాస్తవ వాక్యేన చోదితః । కథం న యుద్ధ్యేయమహం కురూనేతాన్స్థిరో భవ ।। 29
సైరంధ్రీ ప్రశంసతో, నీ మాటలతో ప్రేరణ పొందిన నేను, కురువంశీయుల నాయకులతో యుద్ధం చేయకుండా ఎలా ఉండగలను? ధైర్యంగా ఉండు.
కామం హరన్తు మాత్స్యానాం భూయాంసః కురవో ధనమ్। ప్రహసన్తు చ మాం నార్యో నరా వాఽపి బృహన్నలే ।। 30
కురువంశీయులు కావాలంటే మత్స్యుల ధనాన్ని తీసుకుపోవచ్చు. బ్రిహన్నలలో ఉన్న స్త్రీలు, పురుషులు నన్ను నవ్వుకుంటారు గానీ పరవాలేదు.
సంగ్రామేణ న మే కార్యం గావో గచ్ఛన్తు చాపి మే । నగరం చ ప్రవేక్ష్యామి పశ్యతస్తే బృహన్నలే ।। 31
నాకు యుద్ధం అవసరం లేదు. ఆవులు పోతే పోయినట్టే. నేను నగరంలోకి వెళ్తాను. నువ్వు చూడవచ్చు బ్రిహన్నలే.
ఇత్యుక్త్వా ప్రాద్రవద్భీతో రథాత్ప్రస్కన్ద్య కుణ్డలీ। త్యక్త్వా మానం సుసంత్రస్తో విసృజ్య సశరం ధనుః ।। 32
ఇలా చెప్పి, భయంతో కుండలి రథం మీద నుంచి దూకి పారిపోయాడు. అతడు తన గౌరవాన్ని వదిలేసి, బాణాలు, ధనుస్సును అక్కడే పడేసి, చాలా భయంతో పరుగెత్తాడు.
నైష శూరైః స్మృతో ధర్మః క్షత్రియస్య పలాయనమ్। శ్రేయో హి మరణం యుద్ధే న భీతస్య పలాయనమ్ ।। 33
ధైర్యశాలులైన క్షత్రియులకు పరుగు తీయడం ధర్మంగా పరిగణించబడదు. యుద్ధంలో మరణించడం భయంతో పారిపోవడంలా కాదు, అది మేలైనది.
ఏవముక్త్వా తు కౌరవ్యః సోఽవప్లుత్య రథోత్తమాత్। తమన్వధావద్ధావన్తం రాజపుత్రం ధనఞ్జయః । దీర్ఘాం వేణీం విధూన్వానః సాధు రక్తే చ వాససీ ।। 34
అలా చెప్పి, ఆ కౌరవుడు రథం మీద నుంచి దూకాడు. రాజకుమారుడు పరుగెత్తుతుంటే, ధనంజయుడు అతడిని వెంబడించాడు. అతని పొడవైన జడను ఊపుతూ, ఎర్రని వస్త్రాలు ధరించి ఉన్నాడు.
విక్రమన్తం పదన్యాసైర్నమయన్తం చ భూతలమ్ । విధూయ వేణీం ధావన్తమజానన్తోఽర్జునం తదా। సైనికాః ప్రాహసన్కేచిద్యోషిద్రూపమవేక్ష్య తమ్ ।। 35
పదనడకలతో ధైర్యంగా పరుగెత్తుతూ, భూమిని వంగిస్తూ, జడను ఊపుతూ, అర్జునుడని తెలియక, కొంతమంది సైనికులు అతడిని స్త్రీ రూపంలో చూసి నవ్వుకున్నారు.
తం చ శీఘ్రం ప్రధావన్తం సంప్రేక్ష్య కురవోఽబ్రువన్ । కోఽయం ధావత్యసఙ్గేన పూర్వం ముక్త్వా రథోత్తమమ్ ।। 36
ఆయన వేగంగా పరుగెత్తుతూ వస్తున్నాడని చూసిన కౌరవులు, "ఈయన ఎవరు? మంచి రథాన్ని వదిలేసి ఒంటరిగా పరుగెత్తుకుంటూ వస్తున్నాడు?" అని అనుకున్నారు.
క ఏష వేషసంచ్ఛన్నో భస్మనేవ హుతాశనః। కించిదస్య యథా పుంసః కించిదస్య యథా స్త్రియః ।। 37
ఈయన ఎవరు? వింత వేషధారణలో, బూడిదలో దాగిన అగ్నిలా కనిపిస్తున్నాడు. కొంతవరకు పురుషుడిలా, మరికొంతవరకు స్త్రీలాగా ఉన్నాడు.
ఇత్యేవం సైనికాః ప్రాహుర్ద్రోణస్తానిదమబ్రవీత్ । ఆచార్యః కురుపాణ్డూనాం మతౌ శుక్రాఙ్గిరోపమః ।। 38
అలా సైనికులు మాట్లాడుతుండగా, ద్రోణుడు వారికి ఇలా చెప్పాడు: "ఇతడు కురు, పాండవులకు గురువు. జ్ఞానంలో శుక్రునితో సమానం."
కిం విచారేణ వః కార్యమేతేనానుసృతేన వా। ధావన్తమనుధావంశ్చ నిర్భయో భయవిప్లుతమ్ । వేణీకలాపం నిర్ధూయ ప్రవిభాతి నరర్షభః ।। 39
మీకు విచారించడమో, వెంబడించడమో అవసరం లేదు. భయపడినవాడిని ధైర్యవంతుడు వెంబడిస్తున్నాడు. తన జడను ఊడి, మగవీరులలో వృషభుడిలా ప్రకాశిస్తున్నాడు.
ఆకారమర్జునస్యేవ క్లీబరూపం బిభర్తి చ। రూపేణ పార్థసదృశః స్త్రీవేషసమలంకృతః ।। 40
ఆయన రూపం అర్జునుని లాగానే ఉంది. అయితే స్త్రీవేషంతో ఉన్నాడు. ముఖంలో పార్థుని పోలికలు, స్త్రీల అలంకారాలతో అలంకరించబడ్డాడు.
తదేవైతచ్ఛిరోగ్రీవం తౌ బాహూ పరిఘోపమౌ । తత్తదేవాస్య విక్రాన్తం నాయమన్యో ధనఞ్జయాత్ ।। 41
అదే తల, అదే మెడ, ఆ రెండు బాహువులు ఇరుకరాళ్ల లాంటి బలంగా ఉన్నాయి. అదే వీరత్వం. ఇతడు ధనంజయుడే తప్ప మరొకరు కారు.
అమరేష్వివ దేవేన్ద్రో మనుష్యేషు ధనఞ్జయః। ఏకః కోస్మానుపాయాయాదన్యో లోకే ధనఞ్జయాత్ ।। 42
దేవతల్లో ఇంద్రుడు ముఖ్యుడు అయితే, మనుషులలో ధనంజయుడు. ఇతడిని మినహాయిస్తే, ఇంకెవరు ఒంటరిగా మన ముందుకు రావగలరు?
ద్రోణేన చైవముక్తస్తు కర్ణః ప్రోవాచ బుద్ధిమాన్। ఏకః పుత్రో విరాటస్య శూన్యే సంనిహితః పురే ।। 43
ద్రోణుడు ఇలా అన్న తర్వాత, బుద్ధిమంతుడైన కర్ణుడు ఇలా అన్నాడు: "విరాటుని ఏకైక కుమారుడు ఖాళీ నగరంలో ఉన్నాడు."
స ఏష కిల నిర్యాతో బాలభావాన్న పౌరుషాత్। క్లీబం వై సారథిం కృత్వా నిర్యాతో నగరాద్బహిః ।। 44
అతడు చిన్నవాడైనందువల్ల, ధైర్యంతో కాకుండా బాల్యపు ఉత్సాహంతో బయటకు వెళ్లాడు. ఒక హీనుడిని సారథిగా చేసుకుని నగరాన్ని వదిలి బయలుదేరాడు.
ఛన్నం సత్రేణ వై నూనం జానీధ్వం యాన్తమర్జునమ్ । తే హి నః ప్రతిసంయాతుం సంగ్రామే న హి శక్నుయుః । కథమేకతరస్తేషాం సమస్తాన్యోధయేత్కురూన్ ।। 45
ఈ వేషంలో వెళ్తున్నవాడు అర్జునుడేనని మీరు నిశ్చయంగా తెలుసుకోండి. వారిలో ఎవ్వరూ మనతో యుద్ధంలో ఎదుర్కోలేరు. వారిలో ఒక్కరే ఎలా మొత్తం కౌరవులను ఎదుర్కొంటారు?
ఉత్తరః సారథిం కృత్వా నిర్యాతో నగరాద్బహిః। స నో మన్యే ధ్వజం దృష్ట్వా భీత ఏష పలాయతి ।। 46
ఉత్తరుడు హీనుడిని సారథిగా చేసుకుని నగరాన్ని వదిలి బయలుదేరాడు. మన జెండాను చూసి భయపడి పారిపోతున్నాడని నేను అనుకుంటున్నాను.
నూనం తమేవ ధావన్తం జిఘృక్షతి ధనఞ్జయః। సారథిం హ్యుత్తరం కృత్వా స్వయం యోద్ధుమిహేచ్ఛతి ।। 47
నిజంగా, పరుగెత్తుతున్న వాడిని పట్టుకోవాలని ధనంజయుడు ఉద్దేశిస్తున్నాడు. ఉత్తరుణ్ని సారథిగా చేసుకుని తానే యుద్ధానికి సిద్ధమవుతున్నాడు.
ఇతి స్మ కురవః సర్వే విమృశన్తః పృథక్పృథక్। న చ వ్యవసితుం వీరా అర్జునం శక్నువన్తి తే ।। 48
అంతా కౌరవులు వేర్వేరుగా చర్చించుకుంటూ, అది అర్జునుడేనా కాదా అని ఖచ్చితంగా నిర్ణయించలేకపోయారు.
దుర్యోధన ఉవాచేదం సైనికాన్రథసత్తమాన్ । అర్జునో వాసుదేవో వా రామః ప్రద్యుమ్న ఏవ వా। తే హి నః ప్రతిసంయాతుం సంగ్రామే న హి శక్నుయుః ।। 49
దుర్యోధనుడు సైనికులతో, రథాధిపతులతో ఇలా అన్నాడు: "అది అర్జునుడైనా, వాసుదేవుడైనా, రాముడైనా, ప్రద్యుమ్నుడైనా, వారిలో ఎవ్వరూ మనతో యుద్ధంలో ఎదుర్కోలేరు."
అన్యో వై క్లీబరూపేణ యద్యాగచ్ఛేద్గవాం పదమ్। శస్త్రైస్తీక్ష్ణైరర్పయిత్వా పాతయిష్యామి భూతలే । కథమేకతరస్తేషాం సమస్తాన్యోధయేత్కురూన్ ।। 50
ఇంకెవరైనా హీనుడి వేషంలో గోవుల వద్దకు వస్తే, పదునైన ఆయుధాలతో వారిని నేలమీద పడేస్తాను. వారిలో ఒక్కరే మొత్తం కౌరవులను ఎలా ఎదుర్కొంటారు?
ఛన్నం తథా తం వేషేణ పాణ్డవం ప్రేక్ష్య సైనికాః। అర్జునేతి చ నేత్యేవ న వ్యవస్యన్తి తే పునః। ఇతి స్మ కురవః సర్వే విమృశన్తః పునః పునః ।। 51
అలా వేషం మార్చుకున్న పాండవుణ్ని చూసి, అది అర్జునుడేనా కాదా అని సైనికులు నిర్ణయించలేకపోయారు. అందుకే కౌరవులందరూ మళ్లీ మళ్లీ చర్చించుకుంటూనే ఉన్నారు.
దృఢేవధీ మహాసత్త్వః శక్రతుల్యపరాక్రమః । అద్యాగచ్ఛతి చేద్యోద్ధుం సర్వం సంశయితం బలమ్ ।। 52
ఈరోజు ఆ మహాబలుడు, దృఢనిశ్చయుడు, ఇంద్రునితో సమానమైన వీరుడు యుద్ధానికి వస్తే, మన సైన్యం మొత్తం అనిశ్చితిలో పడిపోతుంది.
న చాప్యన్యతరం తత్ర వ్యవస్యన్తి ధనఞ్జయాత్ ।। 53
అయినా, అది ధనంజయుడే కాక మరొకరని వారు నిర్ణయించలేకపోయారు.
ఉత్తరం తు ప్రధావన్తమనుద్రుత్య ధనఞ్జయః। గత్వా శతపదం తూర్ణం కేశపక్షే పరామృశత్ ।। 54
ఉత్తరుడు పారిపోతుంటే, ధనంజయుడు వేగంగా వెంబడించి, వంద అడుగుల దూరం పరుగెత్తి, అతని జుట్టు పట్టుకున్నాడు.
మా మా గృహాణ భద్రం తే దాసోఽహం తే బృహన్నలే। ఇతి వాదినమేవాశు ధావన్తం తరసాఽగ్రహీత్। విరాటపుత్రం బీభత్సుర్బలవానరిమర్దనః ।। 55
"నన్ను పట్టుకోకండి, మీకు శుభం కలగాలి! నేను మీ సేవకుడిని బ్రిహన్నలే," అని ఉత్తరుడు అరుస్తూ పరుగెత్తుతుండగా, శత్రువులను సంహరించే బీభత్సుడు, విరాటుని కుమారుడైన ఉత్తరుడిని బలంగా పట్టుకున్నాడు.
సోఽర్జునేన పరామృష్టః పర్యదేవయదార్తవత్ । బహులం కృపణం చైవ విత్తం ప్రావేదయద్బహు ।। 56
అర్జునుడు పట్టుకున్న వెంటనే ఉత్తరుడు బాధతో ఏడ్చాడు. తనకు ఉన్న ధనం గురించి విచారంగా ఎన్నో విషయాలు చెప్పాడు.
సువర్ణమణిముక్తానాం యద్యదిచ్ఛసి దద్మి తే। హస్తినోశ్వాన్రథాన్గావః స్త్రియశ్చ సమలఙ్కృతాః ।। 57
మీకు కావలసినంత బంగారం, రత్నాలు, ముత్యాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, ఆవులు, అలంకరించిన స్త్రీలను కూడా ఇస్తాను.