దృష్ట్వా తు మహతీం సేనాం కురూణాం దృఢధన్వినామ్। పరిదేవయతే మన్దః సకాశే సవ్యసాచినః ।। 18
కురువంశానికి చెందిన ధనుర్విద్యలో నిపుణులైన గొప్ప సైన్యాన్ని చూసి, ఈ మూర్ఖుడు సవ్యసాచిని సమక్షంలో బాధపడుతున్నాడు.
త్రిగర్తాన్మే పితా యాతః శూన్యే వై ప్రణిధాయ మామ్। సర్వాం సేనాముపాదాయ న మే సన్తీహ సైనికాః ।। 19
నా తండ్రి త్రిగర్తులను వెంబడించడానికి వెళ్లిపోయాడు. నన్ను ఒంటరిగా వదిలేసి, మొత్తం సైన్యాన్ని తీసుకెళ్లాడు. నాకు ఇక్కడ ఒక్క యోధుడూ లేదు.
అహమేకో బహూన్బాలః కృతాస్త్రానకృతశ్రమః। ప్రతియోద్ధుం న శక్నోతి నివర్తయ బృహన్నలే ।। 20
నేను ఒక్కడినే, ఇంకా చిన్నవాడిని, యుద్ధంలో అనుభవం లేదు, కష్టాలు చూడలేదు. ఇన్ని మందిని ఎదుర్కొనలేను. బ్రిహన్నలే, మనం వెనక్కి తిరిగిపోదాం.
తం తథా వాదినం తత్ర బీభత్సుః ప్రత్యభాషత। సంప్రహస్య పునస్తం వై సర్వలోకమహారథః ।। 21
అలా మాట్లాడుతున్న అతనికి అక్కడే బీభత్సుడు నవ్వుతూ, మళ్ళీ సమాధానం ఇచ్చాడు. ఆ మహారథుడు మూడు లోకాలకూ ప్రసిద్ధి పొందినవాడు.
భయేన దీనరూపోఽసి ద్విషతాం హర్షవర్ధనః । న చ తావత్కృతం కించిత్పరైః కర్మ రణాజిరే ।। 22
భయంతో నీవు నిరుత్సాహంగా కనిపిస్తున్నావు, శత్రువులకు ఆనందాన్ని కలిగిస్తున్నావు. కానీ యుద్ధరంగంలో శత్రువులు ఇంకా ఏమీ చేయలేదు.
స్వయమేవ చ మామాత్థ నయ మాం కౌరవాన్ప్రతి । సోహం త్వాం తత్ర నేష్యామి యత్రైతే బహులా ధ్వజాః ।। 23
నీవే నన్ను 'కౌరవులను ఎదుర్కొనడానికి నన్ను తీసుకెళ్ళు' అని అడిగావు. కాబట్టి అక్కడ, ఆ ఎన్నో జెండాలు ఉన్న చోట, నిన్ను తీసుకెళ్తాను.
మధ్యమామిషగృధ్రూనాం కురూణామాతతాయినామ్ । నేష్యామి త్వాం మహాబాహో మా త్వం హి విమనా భవ। సముద్రమివ గమ్భీరం కురుసైన్యమరిన్దమ ।। 24
పరులను ఓడించడంలో ఆసక్తి ఉన్న కురువంశీయుల మధ్యలో, ఓ మహాబాహువా, నిన్ను తీసుకెళ్తాను. శత్రువులను జయించినవాడా, మనస్సు బలహీనంగా చేసుకోకు. కురు సైన్యం సముద్రంలా విస్తారంగా ఉంది.
స్త్రీసకాశే ప్రతిజ్ఞాయ పురుషాణాం హి శృణ్వతామ్। వికత్థమానో నిర్యాత్వా బ్రూషి కిం నాత్ర యుద్ధ్యసే ।। 25
స్త్రీల సమక్షంలో, పురుషులు వింటుండగా ప్రతిజ్ఞ చేసి, బయలుదేరేటప్పుడు గొప్పగా మాట్లాడావు. ఇప్పుడు ఎందుకు యుద్ధం చేయనని అంటున్నావు?
తథా స్త్రీషు ప్రతిశ్రుత్య పౌరుషం పురుషేషు చ। రథమారుహ్య నిర్యాత్వా కిమర్థం నావబుధ్యసే ।। 26
స్త్రీల మధ్యలో, పురుషుల మధ్యలో ధైర్యంగా ఉంటానని చెప్పి, రథంపై ఎక్కి బయలుదేరిన తరువాత, ఇప్పుడు ఎందుకు సందేహపడుతున్నావు?
న చేద్విజిత్య గాస్త్వం హి నగరం ప్రతియాస్యసి। ప్రహసిష్యన్తి వీరాస్త్వాం నరా నార్యశ్చ సంగతాః ।। 27
నీవు ఆవులను తిరిగి తెచ్చి నగరానికి రాకపోతే, అక్కడ ఉన్న వీరులు, పురుషులు, స్త్రీలు నిన్ను నవ్వుకుంటారు.
అహమప్యస్మి సైరన్ధ్ర్యా స్తుతః సారథ్యకర్మణి । నాహం శక్నోమ్యనిర్జిత్య గాః ప్రయాతుం పురం ప్రతి ।। 28
సైరంధ్రీ కూడా నన్ను రథసారధిగా మెచ్చుకుంది. కానీ నేను ఆవులను తిరిగి తెచ్చుకోకుండా నగరానికి వెళ్లలేను.
స్తోత్రేణ చైవ సైరన్ధ్ర్యాస్తవ వాక్యేన చోదితః । కథం న యుద్ధ్యేయమహం కురూనేతాన్స్థిరో భవ ।। 29
సైరంధ్రీ ప్రశంసతో, నీ మాటలతో ప్రేరణ పొందిన నేను, కురువంశీయుల నాయకులతో యుద్ధం చేయకుండా ఎలా ఉండగలను? ధైర్యంగా ఉండు.
కామం హరన్తు మాత్స్యానాం భూయాంసః కురవో ధనమ్। ప్రహసన్తు చ మాం నార్యో నరా వాఽపి బృహన్నలే ।। 30
కురువంశీయులు కావాలంటే మత్స్యుల ధనాన్ని తీసుకుపోవచ్చు. బ్రిహన్నలలో ఉన్న స్త్రీలు, పురుషులు నన్ను నవ్వుకుంటారు గానీ పరవాలేదు.
సంగ్రామేణ న మే కార్యం గావో గచ్ఛన్తు చాపి మే । నగరం చ ప్రవేక్ష్యామి పశ్యతస్తే బృహన్నలే ।। 31
నాకు యుద్ధం అవసరం లేదు. ఆవులు పోతే పోయినట్టే. నేను నగరంలోకి వెళ్తాను. నువ్వు చూడవచ్చు బ్రిహన్నలే.
ఇత్యుక్త్వా ప్రాద్రవద్భీతో రథాత్ప్రస్కన్ద్య కుణ్డలీ। త్యక్త్వా మానం సుసంత్రస్తో విసృజ్య సశరం ధనుః ।। 32
ఇలా చెప్పి, భయంతో కుండలి రథం మీద నుంచి దూకి పారిపోయాడు. అతడు తన గౌరవాన్ని వదిలేసి, బాణాలు, ధనుస్సును అక్కడే పడేసి, చాలా భయంతో పరుగెత్తాడు.
నైష శూరైః స్మృతో ధర్మః క్షత్రియస్య పలాయనమ్। శ్రేయో హి మరణం యుద్ధే న భీతస్య పలాయనమ్ ।। 33
ధైర్యశాలులైన క్షత్రియులకు పరుగు తీయడం ధర్మంగా పరిగణించబడదు. యుద్ధంలో మరణించడం భయంతో పారిపోవడంలా కాదు, అది మేలైనది.
ఏవముక్త్వా తు కౌరవ్యః సోఽవప్లుత్య రథోత్తమాత్। తమన్వధావద్ధావన్తం రాజపుత్రం ధనఞ్జయః । దీర్ఘాం వేణీం విధూన్వానః సాధు రక్తే చ వాససీ ।। 34
అలా చెప్పి, ఆ కౌరవుడు రథం మీద నుంచి దూకాడు. రాజకుమారుడు పరుగెత్తుతుంటే, ధనంజయుడు అతడిని వెంబడించాడు. అతని పొడవైన జడను ఊపుతూ, ఎర్రని వస్త్రాలు ధరించి ఉన్నాడు.
విక్రమన్తం పదన్యాసైర్నమయన్తం చ భూతలమ్ । విధూయ వేణీం ధావన్తమజానన్తోఽర్జునం తదా। సైనికాః ప్రాహసన్కేచిద్యోషిద్రూపమవేక్ష్య తమ్ ।। 35
పదనడకలతో ధైర్యంగా పరుగెత్తుతూ, భూమిని వంగిస్తూ, జడను ఊపుతూ, అర్జునుడని తెలియక, కొంతమంది సైనికులు అతడిని స్త్రీ రూపంలో చూసి నవ్వుకున్నారు.
తం చ శీఘ్రం ప్రధావన్తం సంప్రేక్ష్య కురవోఽబ్రువన్ । కోఽయం ధావత్యసఙ్గేన పూర్వం ముక్త్వా రథోత్తమమ్ ।। 36
ఆయన వేగంగా పరుగెత్తుతూ వస్తున్నాడని చూసిన కౌరవులు, "ఈయన ఎవరు? మంచి రథాన్ని వదిలేసి ఒంటరిగా పరుగెత్తుకుంటూ వస్తున్నాడు?" అని అనుకున్నారు.
క ఏష వేషసంచ్ఛన్నో భస్మనేవ హుతాశనః। కించిదస్య యథా పుంసః కించిదస్య యథా స్త్రియః ।। 37
ఈయన ఎవరు? వింత వేషధారణలో, బూడిదలో దాగిన అగ్నిలా కనిపిస్తున్నాడు. కొంతవరకు పురుషుడిలా, మరికొంతవరకు స్త్రీలాగా ఉన్నాడు.
ఇత్యేవం సైనికాః ప్రాహుర్ద్రోణస్తానిదమబ్రవీత్ । ఆచార్యః కురుపాణ్డూనాం మతౌ శుక్రాఙ్గిరోపమః ।। 38
అలా సైనికులు మాట్లాడుతుండగా, ద్రోణుడు వారికి ఇలా చెప్పాడు: "ఇతడు కురు, పాండవులకు గురువు. జ్ఞానంలో శుక్రునితో సమానం."
కిం విచారేణ వః కార్యమేతేనానుసృతేన వా। ధావన్తమనుధావంశ్చ నిర్భయో భయవిప్లుతమ్ । వేణీకలాపం నిర్ధూయ ప్రవిభాతి నరర్షభః ।। 39
మీకు విచారించడమో, వెంబడించడమో అవసరం లేదు. భయపడినవాడిని ధైర్యవంతుడు వెంబడిస్తున్నాడు. తన జడను ఊడి, మగవీరులలో వృషభుడిలా ప్రకాశిస్తున్నాడు.
ఆకారమర్జునస్యేవ క్లీబరూపం బిభర్తి చ। రూపేణ పార్థసదృశః స్త్రీవేషసమలంకృతః ।। 40
ఆయన రూపం అర్జునుని లాగానే ఉంది. అయితే స్త్రీవేషంతో ఉన్నాడు. ముఖంలో పార్థుని పోలికలు, స్త్రీల అలంకారాలతో అలంకరించబడ్డాడు.
తదేవైతచ్ఛిరోగ్రీవం తౌ బాహూ పరిఘోపమౌ । తత్తదేవాస్య విక్రాన్తం నాయమన్యో ధనఞ్జయాత్ ।। 41
అదే తల, అదే మెడ, ఆ రెండు బాహువులు ఇరుకరాళ్ల లాంటి బలంగా ఉన్నాయి. అదే వీరత్వం. ఇతడు ధనంజయుడే తప్ప మరొకరు కారు.
అమరేష్వివ దేవేన్ద్రో మనుష్యేషు ధనఞ్జయః। ఏకః కోస్మానుపాయాయాదన్యో లోకే ధనఞ్జయాత్ ।। 42
దేవతల్లో ఇంద్రుడు ముఖ్యుడు అయితే, మనుషులలో ధనంజయుడు. ఇతడిని మినహాయిస్తే, ఇంకెవరు ఒంటరిగా మన ముందుకు రావగలరు?
ద్రోణేన చైవముక్తస్తు కర్ణః ప్రోవాచ బుద్ధిమాన్। ఏకః పుత్రో విరాటస్య శూన్యే సంనిహితః పురే ।। 43
ద్రోణుడు ఇలా అన్న తర్వాత, బుద్ధిమంతుడైన కర్ణుడు ఇలా అన్నాడు: "విరాటుని ఏకైక కుమారుడు ఖాళీ నగరంలో ఉన్నాడు."
స ఏష కిల నిర్యాతో బాలభావాన్న పౌరుషాత్। క్లీబం వై సారథిం కృత్వా నిర్యాతో నగరాద్బహిః ।। 44
అతడు చిన్నవాడైనందువల్ల, ధైర్యంతో కాకుండా బాల్యపు ఉత్సాహంతో బయటకు వెళ్లాడు. ఒక హీనుడిని సారథిగా చేసుకుని నగరాన్ని వదిలి బయలుదేరాడు.
ఛన్నం సత్రేణ వై నూనం జానీధ్వం యాన్తమర్జునమ్ । తే హి నః ప్రతిసంయాతుం సంగ్రామే న హి శక్నుయుః । కథమేకతరస్తేషాం సమస్తాన్యోధయేత్కురూన్ ।। 45
ఈ వేషంలో వెళ్తున్నవాడు అర్జునుడేనని మీరు నిశ్చయంగా తెలుసుకోండి. వారిలో ఎవ్వరూ మనతో యుద్ధంలో ఎదుర్కోలేరు. వారిలో ఒక్కరే ఎలా మొత్తం కౌరవులను ఎదుర్కొంటారు?
ఉత్తరః సారథిం కృత్వా నిర్యాతో నగరాద్బహిః। స నో మన్యే ధ్వజం దృష్ట్వా భీత ఏష పలాయతి ।। 46
ఉత్తరుడు హీనుడిని సారథిగా చేసుకుని నగరాన్ని వదిలి బయలుదేరాడు. మన జెండాను చూసి భయపడి పారిపోతున్నాడని నేను అనుకుంటున్నాను.
నూనం తమేవ ధావన్తం జిఘృక్షతి ధనఞ్జయః। సారథిం హ్యుత్తరం కృత్వా స్వయం యోద్ధుమిహేచ్ఛతి ।। 47
నిజంగా, పరుగెత్తుతున్న వాడిని పట్టుకోవాలని ధనంజయుడు ఉద్దేశిస్తున్నాడు. ఉత్తరుణ్ని సారథిగా చేసుకుని తానే యుద్ధానికి సిద్ధమవుతున్నాడు.