దృష్టిప్రణాశో భూతానాం దివస్పృక్కురుసత్తమ ।। 8 ।। తదనీకమథో వీక్ష్య గజాశ్వరథసంకులమ్
ఆ దుమ్ము అందరి చూపును మూసివేసింది, ఓ కురుశ్రేష్ఠ. ఆ సైన్యం ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో నిండిపోయి ఉంది.
కర్ణదుర్యోధనకృపైర్గుప్తం శాన్తనవేన చ । ద్రోణేన సహ పుత్రేణ మహేష్వాసేన ధీమతా ।। 9
ఆ సైన్యాన్ని కర్ణుడు, దుర్యోధనుడు, కృపాచార్యుడు, శాంతనువు కుమారుడు, ద్రోణుడు, అతని పరాక్రమశాలి కుమారుడు కలిసి కాపాడుతున్నారు.
హృష్టరోమా భయోద్విగ్నో నిమీల్య స్వదృశౌ తదా। కమ్పమానశరీరశ్చ పార్థం వైరాటిరబ్రవీత్ ।। 10
వైరాటుడు భయంతో ఒళ్ళు గగుర్పొడిచిపోయి, కన్నులు మూసుకుని, శరీరం వణికిస్తూ, అర్జునుడిని చూచి ఇలా అన్నాడు.
నోత్సహే కురుభిర్యోద్ధుం రోమహర్షం హి పశ్య మే। బహుప్రవీరమత్యుగ్రం దేవైరపి దురాసదమ్। ప్రతియోద్ధుం న శక్నోమి కురుసైన్యం భయానకమ్ ।। 11
'నేను కౌరవులతో యుద్ధం చేయలేను; నా ఒళ్ళు గగుర్పొడిచిపోతోంది చూడు. వారి సైన్యంలో ఎన్నో పరాక్రమవంతులు ఉన్నారు, దేవతలు కూడా దగ్గర పడలేరు. నేను ఆ భయంకరమైన కౌరవ సైన్యాన్ని ఎదుర్కొనలేను.'
నాశంసే భారతీం సేనాం ప్రవేష్టుం భీమకార్ముకామ్। దేవైరపి సహేన్ద్రేణ న శక్యం కింపునర్నరైః ।। 12
'భీముడు ధనుస్సు ధరించిన భరత వంశ సైన్యంలోకి ప్రవేశించగలనని ఆశించను. ఇంద్రుడు సహా దేవతలు కూడా చేయలేరు, మనుషులు ఎలా చేయగలరు?'
రథనాగాశ్వకలిలం పత్తిధ్వజసమాకులమ్ । దృష్ట్వైవ హి పరానీకం మనః ప్రవ్యథతీవ మే ।। 13
'రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, pěదాళ్లు, జెండాలతో నిండిన శత్రు సైన్యాన్ని చూస్తే నా మనసు చాలా కలవరపడుతోంది.'
యత్ర ద్రోణశ్చ భీష్మశ్చ కృపః కర్ణో వివింశతిః । అశ్వత్థామా వికర్ణశ్చ సోమదత్తశ్చ బాహ్లికః । దుర్యోధనస్తథా రాజా వీరో దుర్మర్షణః పరః ।। 14
'అక్కడ ద్రోణుడు, భీష్ముడు, కృపాచార్యుడు, కర్ణుడు, వివింశతి, అశ్వత్థామ, వికర్ణుడు, సోమదత్తుడు, బాహ్లికుడు, రాజు దుర్యోధనుడు, పరాక్రమశాలి దుర్మర్షణుడు ఉన్నారు.'
నీతిమన్తో మహేష్వాసాః సర్వే యుద్ధవిశారదాః । మత్తా ఇవ మహానాగా యుక్తధ్వజపతాకినః ।। 15
'వారు అందరూ జ్ఞానులు, మహాశూరులు, యుద్ధ నిపుణులు, మత్తులో ఉన్న పెద్ద ఏనుగుల్లా, వారి రథాలు జెండాలతో అలంకరించబడ్డాయి.'
నీతిమన్తో మహేష్వాసాః సర్వార్థకృతనిశ్చయాః । తాఞ్జేతుం సమరే శూరాన్దుర్బుద్ధిరహమాగతః ।। 16
'వారు అందరూ జ్ఞానులు, మహాశూరులు, ఏ పని అయినా చేయగలవారు. ఇలాంటి వీరులతో యుద్ధం చేయటానికి నేను ఇక్కడికి రావడం మూర్ఖత్వం.'
దృష్ట్వైవ హి కురూన్సర్వాన్వ్యూఢానీకాన్ప్రహారిణః । హృషితాని చ రోమాణి కశ్మలేనాహతం మనః ।। 17
'కౌరవులందరిని యుద్ధానికి సిద్ధంగా, పోరాడటానికి ఉత్సాహంగా ఉన్నట్లు చూసిన వెంటనే నా ఒళ్ళు గగుర్పొడిచిపోతోంది, నా మనసు బలహీనమైపోయింది.'
దృష్ట్వా తు మహతీం సేనాం కురూణాం దృఢధన్వినామ్। పరిదేవయతే మన్దః సకాశే సవ్యసాచినః ।। 18
కురువంశానికి చెందిన ధనుర్విద్యలో నిపుణులైన గొప్ప సైన్యాన్ని చూసి, ఈ మూర్ఖుడు సవ్యసాచిని సమక్షంలో బాధపడుతున్నాడు.
త్రిగర్తాన్మే పితా యాతః శూన్యే వై ప్రణిధాయ మామ్। సర్వాం సేనాముపాదాయ న మే సన్తీహ సైనికాః ।। 19
నా తండ్రి త్రిగర్తులను వెంబడించడానికి వెళ్లిపోయాడు. నన్ను ఒంటరిగా వదిలేసి, మొత్తం సైన్యాన్ని తీసుకెళ్లాడు. నాకు ఇక్కడ ఒక్క యోధుడూ లేదు.
అహమేకో బహూన్బాలః కృతాస్త్రానకృతశ్రమః। ప్రతియోద్ధుం న శక్నోతి నివర్తయ బృహన్నలే ।। 20
నేను ఒక్కడినే, ఇంకా చిన్నవాడిని, యుద్ధంలో అనుభవం లేదు, కష్టాలు చూడలేదు. ఇన్ని మందిని ఎదుర్కొనలేను. బ్రిహన్నలే, మనం వెనక్కి తిరిగిపోదాం.
తం తథా వాదినం తత్ర బీభత్సుః ప్రత్యభాషత। సంప్రహస్య పునస్తం వై సర్వలోకమహారథః ।। 21
అలా మాట్లాడుతున్న అతనికి అక్కడే బీభత్సుడు నవ్వుతూ, మళ్ళీ సమాధానం ఇచ్చాడు. ఆ మహారథుడు మూడు లోకాలకూ ప్రసిద్ధి పొందినవాడు.
భయేన దీనరూపోఽసి ద్విషతాం హర్షవర్ధనః । న చ తావత్కృతం కించిత్పరైః కర్మ రణాజిరే ।। 22
భయంతో నీవు నిరుత్సాహంగా కనిపిస్తున్నావు, శత్రువులకు ఆనందాన్ని కలిగిస్తున్నావు. కానీ యుద్ధరంగంలో శత్రువులు ఇంకా ఏమీ చేయలేదు.
స్వయమేవ చ మామాత్థ నయ మాం కౌరవాన్ప్రతి । సోహం త్వాం తత్ర నేష్యామి యత్రైతే బహులా ధ్వజాః ।। 23
నీవే నన్ను 'కౌరవులను ఎదుర్కొనడానికి నన్ను తీసుకెళ్ళు' అని అడిగావు. కాబట్టి అక్కడ, ఆ ఎన్నో జెండాలు ఉన్న చోట, నిన్ను తీసుకెళ్తాను.
మధ్యమామిషగృధ్రూనాం కురూణామాతతాయినామ్ । నేష్యామి త్వాం మహాబాహో మా త్వం హి విమనా భవ। సముద్రమివ గమ్భీరం కురుసైన్యమరిన్దమ ।। 24
పరులను ఓడించడంలో ఆసక్తి ఉన్న కురువంశీయుల మధ్యలో, ఓ మహాబాహువా, నిన్ను తీసుకెళ్తాను. శత్రువులను జయించినవాడా, మనస్సు బలహీనంగా చేసుకోకు. కురు సైన్యం సముద్రంలా విస్తారంగా ఉంది.
స్త్రీసకాశే ప్రతిజ్ఞాయ పురుషాణాం హి శృణ్వతామ్। వికత్థమానో నిర్యాత్వా బ్రూషి కిం నాత్ర యుద్ధ్యసే ।। 25
స్త్రీల సమక్షంలో, పురుషులు వింటుండగా ప్రతిజ్ఞ చేసి, బయలుదేరేటప్పుడు గొప్పగా మాట్లాడావు. ఇప్పుడు ఎందుకు యుద్ధం చేయనని అంటున్నావు?
తథా స్త్రీషు ప్రతిశ్రుత్య పౌరుషం పురుషేషు చ। రథమారుహ్య నిర్యాత్వా కిమర్థం నావబుధ్యసే ।। 26
స్త్రీల మధ్యలో, పురుషుల మధ్యలో ధైర్యంగా ఉంటానని చెప్పి, రథంపై ఎక్కి బయలుదేరిన తరువాత, ఇప్పుడు ఎందుకు సందేహపడుతున్నావు?
న చేద్విజిత్య గాస్త్వం హి నగరం ప్రతియాస్యసి। ప్రహసిష్యన్తి వీరాస్త్వాం నరా నార్యశ్చ సంగతాః ।। 27
నీవు ఆవులను తిరిగి తెచ్చి నగరానికి రాకపోతే, అక్కడ ఉన్న వీరులు, పురుషులు, స్త్రీలు నిన్ను నవ్వుకుంటారు.
అహమప్యస్మి సైరన్ధ్ర్యా స్తుతః సారథ్యకర్మణి । నాహం శక్నోమ్యనిర్జిత్య గాః ప్రయాతుం పురం ప్రతి ।। 28
సైరంధ్రీ కూడా నన్ను రథసారధిగా మెచ్చుకుంది. కానీ నేను ఆవులను తిరిగి తెచ్చుకోకుండా నగరానికి వెళ్లలేను.
స్తోత్రేణ చైవ సైరన్ధ్ర్యాస్తవ వాక్యేన చోదితః । కథం న యుద్ధ్యేయమహం కురూనేతాన్స్థిరో భవ ।। 29
సైరంధ్రీ ప్రశంసతో, నీ మాటలతో ప్రేరణ పొందిన నేను, కురువంశీయుల నాయకులతో యుద్ధం చేయకుండా ఎలా ఉండగలను? ధైర్యంగా ఉండు.
కామం హరన్తు మాత్స్యానాం భూయాంసః కురవో ధనమ్। ప్రహసన్తు చ మాం నార్యో నరా వాఽపి బృహన్నలే ।। 30
కురువంశీయులు కావాలంటే మత్స్యుల ధనాన్ని తీసుకుపోవచ్చు. బ్రిహన్నలలో ఉన్న స్త్రీలు, పురుషులు నన్ను నవ్వుకుంటారు గానీ పరవాలేదు.
సంగ్రామేణ న మే కార్యం గావో గచ్ఛన్తు చాపి మే । నగరం చ ప్రవేక్ష్యామి పశ్యతస్తే బృహన్నలే ।। 31
నాకు యుద్ధం అవసరం లేదు. ఆవులు పోతే పోయినట్టే. నేను నగరంలోకి వెళ్తాను. నువ్వు చూడవచ్చు బ్రిహన్నలే.
ఇత్యుక్త్వా ప్రాద్రవద్భీతో రథాత్ప్రస్కన్ద్య కుణ్డలీ। త్యక్త్వా మానం సుసంత్రస్తో విసృజ్య సశరం ధనుః ।। 32
ఇలా చెప్పి, భయంతో కుండలి రథం మీద నుంచి దూకి పారిపోయాడు. అతడు తన గౌరవాన్ని వదిలేసి, బాణాలు, ధనుస్సును అక్కడే పడేసి, చాలా భయంతో పరుగెత్తాడు.
నైష శూరైః స్మృతో ధర్మః క్షత్రియస్య పలాయనమ్। శ్రేయో హి మరణం యుద్ధే న భీతస్య పలాయనమ్ ।। 33
ధైర్యశాలులైన క్షత్రియులకు పరుగు తీయడం ధర్మంగా పరిగణించబడదు. యుద్ధంలో మరణించడం భయంతో పారిపోవడంలా కాదు, అది మేలైనది.
ఏవముక్త్వా తు కౌరవ్యః సోఽవప్లుత్య రథోత్తమాత్। తమన్వధావద్ధావన్తం రాజపుత్రం ధనఞ్జయః । దీర్ఘాం వేణీం విధూన్వానః సాధు రక్తే చ వాససీ ।। 34
అలా చెప్పి, ఆ కౌరవుడు రథం మీద నుంచి దూకాడు. రాజకుమారుడు పరుగెత్తుతుంటే, ధనంజయుడు అతడిని వెంబడించాడు. అతని పొడవైన జడను ఊపుతూ, ఎర్రని వస్త్రాలు ధరించి ఉన్నాడు.
విక్రమన్తం పదన్యాసైర్నమయన్తం చ భూతలమ్ । విధూయ వేణీం ధావన్తమజానన్తోఽర్జునం తదా। సైనికాః ప్రాహసన్కేచిద్యోషిద్రూపమవేక్ష్య తమ్ ।। 35
పదనడకలతో ధైర్యంగా పరుగెత్తుతూ, భూమిని వంగిస్తూ, జడను ఊపుతూ, అర్జునుడని తెలియక, కొంతమంది సైనికులు అతడిని స్త్రీ రూపంలో చూసి నవ్వుకున్నారు.
తం చ శీఘ్రం ప్రధావన్తం సంప్రేక్ష్య కురవోఽబ్రువన్ । కోఽయం ధావత్యసఙ్గేన పూర్వం ముక్త్వా రథోత్తమమ్ ।। 36
ఆయన వేగంగా పరుగెత్తుతూ వస్తున్నాడని చూసిన కౌరవులు, "ఈయన ఎవరు? మంచి రథాన్ని వదిలేసి ఒంటరిగా పరుగెత్తుకుంటూ వస్తున్నాడు?" అని అనుకున్నారు.
క ఏష వేషసంచ్ఛన్నో భస్మనేవ హుతాశనః। కించిదస్య యథా పుంసః కించిదస్య యథా స్త్రియః ।। 37
ఈయన ఎవరు? వింత వేషధారణలో, బూడిదలో దాగిన అగ్నిలా కనిపిస్తున్నాడు. కొంతవరకు పురుషుడిలా, మరికొంతవరకు స్త్రీలాగా ఉన్నాడు.