అథోత్తరో వర్మ మహాప్రభావం సువర్ణవైడూర్యపరిష్కృతం శుభమ్। ఆముచ్య వీరః ప్రయయౌ రథోత్తమం ధనఞ్జయం సారథినం ప్రగృహ్య ।। 71
ఆ తరువాత ఉత్తరుడు బంగారు, వైడూర్య రత్నాలతో అలంకరించబడిన దివ్య కవచాన్ని ధరించి, ధనంజయుని రథసారథిగా తీసుకుని గొప్ప రథంపై ఎక్కాడు.
తముత్తరం ప్రేక్ష్య రథోత్తమే స్థితం బృహన్నలాం చైవ మహాజనస్తదా। స్త్రియశ్చ కన్యాశ్చ ద్విజాశ్చ సువ్రతాః ప్రదక్షిణం మఙ్గలినోఽభ్యపూజయన్ ।। 72
ఉత్తరుడు గొప్ప రథంపై నిలబడి, పక్కన బృహన్నల ఉన్నారు అని చూసి, అక్కడున్న పెద్దలు, స్త్రీలు, యువతులు, సద్గుణసంపన్న బ్రాహ్మణులు, మంగళప్రదంగా ప్రదక్షిణలు చేసి, గౌరవంగా ఆరాధించారు.
యదర్జునస్యర్షభతుల్యగామినః పురాఽభవత్ఖాణ్డవదాహమఙ్గలమ్ । కురూన్సమాసాద్య రణే బృహన్నలే సహోత్తరేణాస్తు తవాద్య మఙ్గలమ్ ।। 73
అర్జునుడు పురుషశ్రేష్ఠుడు, ఖాండవ వనం కాల్చినప్పుడు అతనికి మంగళం కలిగినట్టే, నీవు ఉత్తరునితో కలిసి బ్రుహన్నల క్షేత్రంలో కౌరవులను యుద్ధంలో ఎదుర్కొంటున్న ఈ రోజు కూడా నీకు మంగళం కలగాలని కోరుతున్నాను.
స రాజధాన్య నిర్యాయ వైరాటిరకుతోభయః। ప్రయాహీత్యబ్రవీత్సూతం యత్ర తే కురవో గతాః ।। 1
వైరాటుడు భయపడకుండా రాజధానిని విడిచి బయలుదేరి, తన రథసారథిని పిలిచి, 'కౌరవులు ఎక్కడికి వెళ్లారో అక్కడికి నన్ను తీసుకెళ్ళు' అని అన్నాడు.
సమవేతాన్కురూన్సర్వాఞ్జిగీషూనవజిత్య వై। గాశ్చైతాః క్షిప్రమాదాయ పునరేష్యామ్యహం పురమ్ ।। 2
'అక్కడ చేరిన కౌరవులను జయించి, ఈ గోవులను త్వరగా తీసుకొని మళ్లీ నగరానికి తిరిగి వస్తాను' అని అన్నాడు.
తతస్తాంశ్చోదయామాస సదశ్వాన్పాణ్డునన్దనః ।। 3
అప్పుడా పాండవ కుమారుడు ఆ ఉత్తమమైన గుర్రాలను పరుగెత్తించాడు.
తే హయా నరసింహేన చోదితా వాతరంహసః। ఆలిఖన్త ఇవాకాశమూహుః కాఞ్చనమాలినః ।। 4
ఆ మానవసింహుడు గుర్రాలను పరుగెత్తించగా, అవి బంగారు అలంకారాలతో మెరిసిపోతూ, గాలివేగంతో ఆకాశంలో గీతలు వేసినట్లు పరుగెత్తాయి.
నాతిదూరమథో గత్వా మాత్స్యపుత్రధనఞ్జయౌ । అవైక్షేతామవిత్రస్తౌ కురూణాం బలినాం బలమ్ ।। 5
మత్స్య కుమారుడు ధనంజయుడితో కలిసి ఎక్కువ దూరం పోకుండా, భయపడకుండా ఉన్న కౌరవుల బలమైన సైన్యాన్ని చూశాడు.
శ్మశానమభితో గత్వా శూరౌ దదృశతుఃకురూన్ ।। 6 ।। తదనీకం మహత్తేషాం విస్తృతం సాగరోపమమ్
శ్మశానానికి దగ్గరగా వెళ్లి, ఆ ఇద్దరు వీరులు కౌరవులను చూశారు. వారి సైన్యం సముద్రంలా విస్తరించి ఉంది.
సర్పమాణమివాకాశే వనం బహులపాదపమ్ ।। 7 ।। దదృశే పార్థివో రేణుర్జనితస్తేన సర్పతా
ఆ సైన్యం ఆకాశంలో పెద్ద పాములా, దట్టమైన అడవిలా కనిపించింది. వారి కదలికలతో లేచిన దుమ్ము పాములా చుట్టుముట్టింది.
దృష్టిప్రణాశో భూతానాం దివస్పృక్కురుసత్తమ ।। 8 ।। తదనీకమథో వీక్ష్య గజాశ్వరథసంకులమ్
ఆ దుమ్ము అందరి చూపును మూసివేసింది, ఓ కురుశ్రేష్ఠ. ఆ సైన్యం ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో నిండిపోయి ఉంది.
కర్ణదుర్యోధనకృపైర్గుప్తం శాన్తనవేన చ । ద్రోణేన సహ పుత్రేణ మహేష్వాసేన ధీమతా ।। 9
ఆ సైన్యాన్ని కర్ణుడు, దుర్యోధనుడు, కృపాచార్యుడు, శాంతనువు కుమారుడు, ద్రోణుడు, అతని పరాక్రమశాలి కుమారుడు కలిసి కాపాడుతున్నారు.
హృష్టరోమా భయోద్విగ్నో నిమీల్య స్వదృశౌ తదా। కమ్పమానశరీరశ్చ పార్థం వైరాటిరబ్రవీత్ ।। 10
వైరాటుడు భయంతో ఒళ్ళు గగుర్పొడిచిపోయి, కన్నులు మూసుకుని, శరీరం వణికిస్తూ, అర్జునుడిని చూచి ఇలా అన్నాడు.
నోత్సహే కురుభిర్యోద్ధుం రోమహర్షం హి పశ్య మే। బహుప్రవీరమత్యుగ్రం దేవైరపి దురాసదమ్। ప్రతియోద్ధుం న శక్నోమి కురుసైన్యం భయానకమ్ ।। 11
'నేను కౌరవులతో యుద్ధం చేయలేను; నా ఒళ్ళు గగుర్పొడిచిపోతోంది చూడు. వారి సైన్యంలో ఎన్నో పరాక్రమవంతులు ఉన్నారు, దేవతలు కూడా దగ్గర పడలేరు. నేను ఆ భయంకరమైన కౌరవ సైన్యాన్ని ఎదుర్కొనలేను.'
నాశంసే భారతీం సేనాం ప్రవేష్టుం భీమకార్ముకామ్। దేవైరపి సహేన్ద్రేణ న శక్యం కింపునర్నరైః ।। 12
'భీముడు ధనుస్సు ధరించిన భరత వంశ సైన్యంలోకి ప్రవేశించగలనని ఆశించను. ఇంద్రుడు సహా దేవతలు కూడా చేయలేరు, మనుషులు ఎలా చేయగలరు?'
రథనాగాశ్వకలిలం పత్తిధ్వజసమాకులమ్ । దృష్ట్వైవ హి పరానీకం మనః ప్రవ్యథతీవ మే ।। 13
'రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, pěదాళ్లు, జెండాలతో నిండిన శత్రు సైన్యాన్ని చూస్తే నా మనసు చాలా కలవరపడుతోంది.'
యత్ర ద్రోణశ్చ భీష్మశ్చ కృపః కర్ణో వివింశతిః । అశ్వత్థామా వికర్ణశ్చ సోమదత్తశ్చ బాహ్లికః । దుర్యోధనస్తథా రాజా వీరో దుర్మర్షణః పరః ।। 14
'అక్కడ ద్రోణుడు, భీష్ముడు, కృపాచార్యుడు, కర్ణుడు, వివింశతి, అశ్వత్థామ, వికర్ణుడు, సోమదత్తుడు, బాహ్లికుడు, రాజు దుర్యోధనుడు, పరాక్రమశాలి దుర్మర్షణుడు ఉన్నారు.'
నీతిమన్తో మహేష్వాసాః సర్వే యుద్ధవిశారదాః । మత్తా ఇవ మహానాగా యుక్తధ్వజపతాకినః ।। 15
'వారు అందరూ జ్ఞానులు, మహాశూరులు, యుద్ధ నిపుణులు, మత్తులో ఉన్న పెద్ద ఏనుగుల్లా, వారి రథాలు జెండాలతో అలంకరించబడ్డాయి.'
నీతిమన్తో మహేష్వాసాః సర్వార్థకృతనిశ్చయాః । తాఞ్జేతుం సమరే శూరాన్దుర్బుద్ధిరహమాగతః ।। 16
'వారు అందరూ జ్ఞానులు, మహాశూరులు, ఏ పని అయినా చేయగలవారు. ఇలాంటి వీరులతో యుద్ధం చేయటానికి నేను ఇక్కడికి రావడం మూర్ఖత్వం.'
దృష్ట్వైవ హి కురూన్సర్వాన్వ్యూఢానీకాన్ప్రహారిణః । హృషితాని చ రోమాణి కశ్మలేనాహతం మనః ।। 17
'కౌరవులందరిని యుద్ధానికి సిద్ధంగా, పోరాడటానికి ఉత్సాహంగా ఉన్నట్లు చూసిన వెంటనే నా ఒళ్ళు గగుర్పొడిచిపోతోంది, నా మనసు బలహీనమైపోయింది.'
దృష్ట్వా తు మహతీం సేనాం కురూణాం దృఢధన్వినామ్। పరిదేవయతే మన్దః సకాశే సవ్యసాచినః ।। 18
కురువంశానికి చెందిన ధనుర్విద్యలో నిపుణులైన గొప్ప సైన్యాన్ని చూసి, ఈ మూర్ఖుడు సవ్యసాచిని సమక్షంలో బాధపడుతున్నాడు.
త్రిగర్తాన్మే పితా యాతః శూన్యే వై ప్రణిధాయ మామ్। సర్వాం సేనాముపాదాయ న మే సన్తీహ సైనికాః ।। 19
నా తండ్రి త్రిగర్తులను వెంబడించడానికి వెళ్లిపోయాడు. నన్ను ఒంటరిగా వదిలేసి, మొత్తం సైన్యాన్ని తీసుకెళ్లాడు. నాకు ఇక్కడ ఒక్క యోధుడూ లేదు.
అహమేకో బహూన్బాలః కృతాస్త్రానకృతశ్రమః। ప్రతియోద్ధుం న శక్నోతి నివర్తయ బృహన్నలే ।। 20
నేను ఒక్కడినే, ఇంకా చిన్నవాడిని, యుద్ధంలో అనుభవం లేదు, కష్టాలు చూడలేదు. ఇన్ని మందిని ఎదుర్కొనలేను. బ్రిహన్నలే, మనం వెనక్కి తిరిగిపోదాం.
తం తథా వాదినం తత్ర బీభత్సుః ప్రత్యభాషత। సంప్రహస్య పునస్తం వై సర్వలోకమహారథః ।। 21
అలా మాట్లాడుతున్న అతనికి అక్కడే బీభత్సుడు నవ్వుతూ, మళ్ళీ సమాధానం ఇచ్చాడు. ఆ మహారథుడు మూడు లోకాలకూ ప్రసిద్ధి పొందినవాడు.
భయేన దీనరూపోఽసి ద్విషతాం హర్షవర్ధనః । న చ తావత్కృతం కించిత్పరైః కర్మ రణాజిరే ।। 22
భయంతో నీవు నిరుత్సాహంగా కనిపిస్తున్నావు, శత్రువులకు ఆనందాన్ని కలిగిస్తున్నావు. కానీ యుద్ధరంగంలో శత్రువులు ఇంకా ఏమీ చేయలేదు.
స్వయమేవ చ మామాత్థ నయ మాం కౌరవాన్ప్రతి । సోహం త్వాం తత్ర నేష్యామి యత్రైతే బహులా ధ్వజాః ।। 23
నీవే నన్ను 'కౌరవులను ఎదుర్కొనడానికి నన్ను తీసుకెళ్ళు' అని అడిగావు. కాబట్టి అక్కడ, ఆ ఎన్నో జెండాలు ఉన్న చోట, నిన్ను తీసుకెళ్తాను.
మధ్యమామిషగృధ్రూనాం కురూణామాతతాయినామ్ । నేష్యామి త్వాం మహాబాహో మా త్వం హి విమనా భవ। సముద్రమివ గమ్భీరం కురుసైన్యమరిన్దమ ।। 24
పరులను ఓడించడంలో ఆసక్తి ఉన్న కురువంశీయుల మధ్యలో, ఓ మహాబాహువా, నిన్ను తీసుకెళ్తాను. శత్రువులను జయించినవాడా, మనస్సు బలహీనంగా చేసుకోకు. కురు సైన్యం సముద్రంలా విస్తారంగా ఉంది.
స్త్రీసకాశే ప్రతిజ్ఞాయ పురుషాణాం హి శృణ్వతామ్। వికత్థమానో నిర్యాత్వా బ్రూషి కిం నాత్ర యుద్ధ్యసే ।। 25
స్త్రీల సమక్షంలో, పురుషులు వింటుండగా ప్రతిజ్ఞ చేసి, బయలుదేరేటప్పుడు గొప్పగా మాట్లాడావు. ఇప్పుడు ఎందుకు యుద్ధం చేయనని అంటున్నావు?
తథా స్త్రీషు ప్రతిశ్రుత్య పౌరుషం పురుషేషు చ। రథమారుహ్య నిర్యాత్వా కిమర్థం నావబుధ్యసే ।। 26
స్త్రీల మధ్యలో, పురుషుల మధ్యలో ధైర్యంగా ఉంటానని చెప్పి, రథంపై ఎక్కి బయలుదేరిన తరువాత, ఇప్పుడు ఎందుకు సందేహపడుతున్నావు?
న చేద్విజిత్య గాస్త్వం హి నగరం ప్రతియాస్యసి। ప్రహసిష్యన్తి వీరాస్త్వాం నరా నార్యశ్చ సంగతాః ।। 27
నీవు ఆవులను తిరిగి తెచ్చి నగరానికి రాకపోతే, అక్కడ ఉన్న వీరులు, పురుషులు, స్త్రీలు నిన్ను నవ్వుకుంటారు.