తమాదదానం ప్రమదా జహాసిరే హ్యధోముఖం వీరవరోఽభ్యధారయత్। తతస్తిరశ్చీనకృతం సపత్నహా హ్యధోముఖం కవచమథాభ్యకర్షత ।। 61
అతడు దానిని తీసుకుంటుండగా, స్త్రీలు నవ్వారు. ధైర్యవంతుడు తలదించుకుని చూశాడు. ఆ తరువాత ప్రత్యర్థులను సంహరించేవాడు, తలదించుకుని, వంగిన కవచాన్ని తీసుకున్నాడు.
సమ్యక్ప్రజానన్నపి సత్యవిక్రమో హ్యజ్ఞాతవత్సర్వకురుప్రవీరః। ఊర్ధ్వం క్షిపన్వీరతరోఽభ్యధారయత్పునశ్చ యన్తా కవచం ధనఞ్జయః ।। 62
అన్నీ తెలిసిన ధనంజయుడు, నిజమైన వీరుడు, కురువంశంలో అజ్ఞాతవాసంలో ఉన్నవాడు, పునఃపునః కవచాన్ని పైకి ఎత్తి ధరించాడు. రథసారథిగా వ్యవహరించాడు.
ఏవంప్రకారాణి బహూని కుర్వతి తస్మిన్కుమార్యః ప్రమదా జహాసిరే । తథాపి కుర్వన్తమమిత్రకర్శనం నైవోత్తరః పర్యభవద్ధనఞ్జయమ్ ।। 63
అతడు ఇలా అనేక పనులు చేస్తుండగా, రాజకుమార్తెలు, స్త్రీలు నవ్వారు. అయినా, శత్రువులను బాధించే ధనంజయుని ఉత్తరుడు ఏ విధంగానూ మించలేకపోయాడు.
తం రాజపుత్రః సమనాహయత్స్వయం జామ్బూనదాన్తేన శుభేన వర్మణా। కృశానుతప్తప్రతిమేన భాస్వతా జాజ్వల్యమానేన సహస్రరశ్మినా ।। 64
రాజ కుమారుడు స్వయంగా బంగారు పళ్లతో మెరిసే, అగ్నిలా ప్రకాశించే, సహస్ర కిరణాల వలె దివ్యమైన కవచాన్ని అతనికి ధరింపజేశాడు.
అథాస్య శీఘ్రం ప్రసమీక్ష్య భోజయద్రథే హయాన్కాఞ్చనజాలసంవృతాన్। సువర్ణజాలాన్తరయోక్తభూషణం సింహం చ సౌవర్ణముపాశ్రయద్రథే ।। 65
ఆ తరువాత అతడు త్వరగా పరిశీలించి, బంగారు జాలాలతో కప్పబడిన రథంలోని గుర్రాలకు ఆహారం పెట్టాడు. రథంపై బంగారు సింహాన్ని అలంకారంగా ఉంచాడు.
ధనూంషి చ విచిత్రాణి బాణాంశ్చ రుచిరాన్బహూన్। ఆయుధాని చ వై తత్ర రథోపస్థే చ స న్యసత్ ।। 66
వివిధ రకాల విల్లు, అందమైన బాణాలు, ఆయుధాలు అన్నిటిని రథంలో బాగుగా అమర్చాడు.
ఆరుహ్య ప్రయయౌ వీరః సబృహన్నలసారథిః। అథోత్తరా చ కన్యాశ్చ స ఖ్యశ్చైవాబ్రువంస్తదా ।। 67
వీరుడు బృహన్నలను రథసారథిగా తీసుకుని రథంపై ఎక్కి బయలుదేరాడు. ఆ సమయంలో ఉత్తర, యువతులు, సేవకులు ఇలా అన్నారు.
బృహన్నలే ఆనయేథా వాసాంసి రుచిరాణి నః। పాఞ్చాలికార్థం సూక్ష్మాణి రత్నాని వివిధాని చ । విజిత్య సంగ్రామగతాన్భీష్మద్రోణముఖాన్కురూన్ ।। 68
బృహన్నల, యుద్ధంలో భీష్ముడు, ద్రోణుడు మొదలైన కురువంశీయులను ఓడించిన తరువాత, పాంచాలిక కోసం అందమైన వస్త్రాలు, విలువైన రత్నాలు, వివిధ అలంకారాలు తీసుకురా.
అథ తా బ్రువతీః కన్యాః సహితాః కురునన్దనః। ప్రత్యువాచ హసన్పార్థో మేఘదున్దుభినిస్వనః ।। 69
అప్పుడు ఆ యువతులు కలసి మాట్లాడుతుండగా, మేఘగర్జనలాంటి స్వరంతో కూడిన పార్థుడు చిరునవ్వుతో సమాధానం ఇచ్చాడు.
యద్యుత్తరోఽయం సంగ్రామే విజేష్యతి మహారథాన్ । అథాహరిష్యే వాసాంసి సూక్ష్మాణ్యాభరణాని చ ।। 70
ఈ ఉత్తరుడు యుద్ధంలో మహారథులను ఓడిస్తే, నేను మీకు మెరిసే వస్త్రాలు, అలంకారాలు తీసుకొస్తాను.
అథోత్తరో వర్మ మహాప్రభావం సువర్ణవైడూర్యపరిష్కృతం శుభమ్। ఆముచ్య వీరః ప్రయయౌ రథోత్తమం ధనఞ్జయం సారథినం ప్రగృహ్య ।। 71
ఆ తరువాత ఉత్తరుడు బంగారు, వైడూర్య రత్నాలతో అలంకరించబడిన దివ్య కవచాన్ని ధరించి, ధనంజయుని రథసారథిగా తీసుకుని గొప్ప రథంపై ఎక్కాడు.
తముత్తరం ప్రేక్ష్య రథోత్తమే స్థితం బృహన్నలాం చైవ మహాజనస్తదా। స్త్రియశ్చ కన్యాశ్చ ద్విజాశ్చ సువ్రతాః ప్రదక్షిణం మఙ్గలినోఽభ్యపూజయన్ ।। 72
ఉత్తరుడు గొప్ప రథంపై నిలబడి, పక్కన బృహన్నల ఉన్నారు అని చూసి, అక్కడున్న పెద్దలు, స్త్రీలు, యువతులు, సద్గుణసంపన్న బ్రాహ్మణులు, మంగళప్రదంగా ప్రదక్షిణలు చేసి, గౌరవంగా ఆరాధించారు.
యదర్జునస్యర్షభతుల్యగామినః పురాఽభవత్ఖాణ్డవదాహమఙ్గలమ్ । కురూన్సమాసాద్య రణే బృహన్నలే సహోత్తరేణాస్తు తవాద్య మఙ్గలమ్ ।। 73
అర్జునుడు పురుషశ్రేష్ఠుడు, ఖాండవ వనం కాల్చినప్పుడు అతనికి మంగళం కలిగినట్టే, నీవు ఉత్తరునితో కలిసి బ్రుహన్నల క్షేత్రంలో కౌరవులను యుద్ధంలో ఎదుర్కొంటున్న ఈ రోజు కూడా నీకు మంగళం కలగాలని కోరుతున్నాను.
స రాజధాన్య నిర్యాయ వైరాటిరకుతోభయః। ప్రయాహీత్యబ్రవీత్సూతం యత్ర తే కురవో గతాః ।। 1
వైరాటుడు భయపడకుండా రాజధానిని విడిచి బయలుదేరి, తన రథసారథిని పిలిచి, 'కౌరవులు ఎక్కడికి వెళ్లారో అక్కడికి నన్ను తీసుకెళ్ళు' అని అన్నాడు.
సమవేతాన్కురూన్సర్వాఞ్జిగీషూనవజిత్య వై। గాశ్చైతాః క్షిప్రమాదాయ పునరేష్యామ్యహం పురమ్ ।। 2
'అక్కడ చేరిన కౌరవులను జయించి, ఈ గోవులను త్వరగా తీసుకొని మళ్లీ నగరానికి తిరిగి వస్తాను' అని అన్నాడు.
తతస్తాంశ్చోదయామాస సదశ్వాన్పాణ్డునన్దనః ।। 3
అప్పుడా పాండవ కుమారుడు ఆ ఉత్తమమైన గుర్రాలను పరుగెత్తించాడు.
తే హయా నరసింహేన చోదితా వాతరంహసః। ఆలిఖన్త ఇవాకాశమూహుః కాఞ్చనమాలినః ।। 4
ఆ మానవసింహుడు గుర్రాలను పరుగెత్తించగా, అవి బంగారు అలంకారాలతో మెరిసిపోతూ, గాలివేగంతో ఆకాశంలో గీతలు వేసినట్లు పరుగెత్తాయి.
నాతిదూరమథో గత్వా మాత్స్యపుత్రధనఞ్జయౌ । అవైక్షేతామవిత్రస్తౌ కురూణాం బలినాం బలమ్ ।। 5
మత్స్య కుమారుడు ధనంజయుడితో కలిసి ఎక్కువ దూరం పోకుండా, భయపడకుండా ఉన్న కౌరవుల బలమైన సైన్యాన్ని చూశాడు.
శ్మశానమభితో గత్వా శూరౌ దదృశతుఃకురూన్ ।। 6 ।। తదనీకం మహత్తేషాం విస్తృతం సాగరోపమమ్
శ్మశానానికి దగ్గరగా వెళ్లి, ఆ ఇద్దరు వీరులు కౌరవులను చూశారు. వారి సైన్యం సముద్రంలా విస్తరించి ఉంది.
సర్పమాణమివాకాశే వనం బహులపాదపమ్ ।। 7 ।। దదృశే పార్థివో రేణుర్జనితస్తేన సర్పతా
ఆ సైన్యం ఆకాశంలో పెద్ద పాములా, దట్టమైన అడవిలా కనిపించింది. వారి కదలికలతో లేచిన దుమ్ము పాములా చుట్టుముట్టింది.
దృష్టిప్రణాశో భూతానాం దివస్పృక్కురుసత్తమ ।। 8 ।। తదనీకమథో వీక్ష్య గజాశ్వరథసంకులమ్
ఆ దుమ్ము అందరి చూపును మూసివేసింది, ఓ కురుశ్రేష్ఠ. ఆ సైన్యం ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో నిండిపోయి ఉంది.
కర్ణదుర్యోధనకృపైర్గుప్తం శాన్తనవేన చ । ద్రోణేన సహ పుత్రేణ మహేష్వాసేన ధీమతా ।। 9
ఆ సైన్యాన్ని కర్ణుడు, దుర్యోధనుడు, కృపాచార్యుడు, శాంతనువు కుమారుడు, ద్రోణుడు, అతని పరాక్రమశాలి కుమారుడు కలిసి కాపాడుతున్నారు.
హృష్టరోమా భయోద్విగ్నో నిమీల్య స్వదృశౌ తదా। కమ్పమానశరీరశ్చ పార్థం వైరాటిరబ్రవీత్ ।। 10
వైరాటుడు భయంతో ఒళ్ళు గగుర్పొడిచిపోయి, కన్నులు మూసుకుని, శరీరం వణికిస్తూ, అర్జునుడిని చూచి ఇలా అన్నాడు.
నోత్సహే కురుభిర్యోద్ధుం రోమహర్షం హి పశ్య మే। బహుప్రవీరమత్యుగ్రం దేవైరపి దురాసదమ్। ప్రతియోద్ధుం న శక్నోమి కురుసైన్యం భయానకమ్ ।। 11
'నేను కౌరవులతో యుద్ధం చేయలేను; నా ఒళ్ళు గగుర్పొడిచిపోతోంది చూడు. వారి సైన్యంలో ఎన్నో పరాక్రమవంతులు ఉన్నారు, దేవతలు కూడా దగ్గర పడలేరు. నేను ఆ భయంకరమైన కౌరవ సైన్యాన్ని ఎదుర్కొనలేను.'
నాశంసే భారతీం సేనాం ప్రవేష్టుం భీమకార్ముకామ్। దేవైరపి సహేన్ద్రేణ న శక్యం కింపునర్నరైః ।। 12
'భీముడు ధనుస్సు ధరించిన భరత వంశ సైన్యంలోకి ప్రవేశించగలనని ఆశించను. ఇంద్రుడు సహా దేవతలు కూడా చేయలేరు, మనుషులు ఎలా చేయగలరు?'
రథనాగాశ్వకలిలం పత్తిధ్వజసమాకులమ్ । దృష్ట్వైవ హి పరానీకం మనః ప్రవ్యథతీవ మే ।। 13
'రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, pěదాళ్లు, జెండాలతో నిండిన శత్రు సైన్యాన్ని చూస్తే నా మనసు చాలా కలవరపడుతోంది.'
యత్ర ద్రోణశ్చ భీష్మశ్చ కృపః కర్ణో వివింశతిః । అశ్వత్థామా వికర్ణశ్చ సోమదత్తశ్చ బాహ్లికః । దుర్యోధనస్తథా రాజా వీరో దుర్మర్షణః పరః ।। 14
'అక్కడ ద్రోణుడు, భీష్ముడు, కృపాచార్యుడు, కర్ణుడు, వివింశతి, అశ్వత్థామ, వికర్ణుడు, సోమదత్తుడు, బాహ్లికుడు, రాజు దుర్యోధనుడు, పరాక్రమశాలి దుర్మర్షణుడు ఉన్నారు.'
నీతిమన్తో మహేష్వాసాః సర్వే యుద్ధవిశారదాః । మత్తా ఇవ మహానాగా యుక్తధ్వజపతాకినః ।। 15
'వారు అందరూ జ్ఞానులు, మహాశూరులు, యుద్ధ నిపుణులు, మత్తులో ఉన్న పెద్ద ఏనుగుల్లా, వారి రథాలు జెండాలతో అలంకరించబడ్డాయి.'
నీతిమన్తో మహేష్వాసాః సర్వార్థకృతనిశ్చయాః । తాఞ్జేతుం సమరే శూరాన్దుర్బుద్ధిరహమాగతః ।। 16
'వారు అందరూ జ్ఞానులు, మహాశూరులు, ఏ పని అయినా చేయగలవారు. ఇలాంటి వీరులతో యుద్ధం చేయటానికి నేను ఇక్కడికి రావడం మూర్ఖత్వం.'
దృష్ట్వైవ హి కురూన్సర్వాన్వ్యూఢానీకాన్ప్రహారిణః । హృషితాని చ రోమాణి కశ్మలేనాహతం మనః ।। 17
'కౌరవులందరిని యుద్ధానికి సిద్ధంగా, పోరాడటానికి ఉత్సాహంగా ఉన్నట్లు చూసిన వెంటనే నా ఒళ్ళు గగుర్పొడిచిపోతోంది, నా మనసు బలహీనమైపోయింది.'