దేవేన్ద్రసారథిర్వీరో మాతలిః ఖ్యాతవిక్రమః । సుమహో జామదగ్నేశ్చ విష్ణోర్యన్తా చ దారుకః ।। 51
ఇంద్రుని రథసారధిగా పేరుగాంచిన మాతలి, జమదగ్ని కుమారుడి గొప్ప రథసారధి, విష్ణువు రథసారధి దారుకుడు — వీరంతా ప్రసిద్ధులు.
సుమన్త్రో వా దాశరథేః సూర్యయన్తా తథాఽరుణః। సర్వే సారథయః ఖ్యాతా న బృహన్నలయా సమాః ।। 52
దశరథుని రథసారధి సుమంత్రుడు, సూర్యుని రథసారధి అరుణుడు — వీరందరూ ప్రసిద్ధులే అయినా, బృహన్నలతో సమానులు కావు.
ఇత్యుక్తోఽహం చ సైరన్ధ్ర్యా తేన త్వామాహ్వయామి వై । ఆహుతా త్వం మయా సార్ధం యోద్ధుం యాహి బృహన్నలే ।। 53
సైరంధ్రీ ఇలా చెప్పింది కాబట్టి, ఇప్పుడు నేను నిన్ను పిలుస్తున్నాను. నాతో కలిసి యుద్ధానికి రావాలి, బృహన్నల.
దూరాద్దూరతరం గావో భవన్తి కురుభిర్హృతాః। తథోక్తా ప్రత్యువాచేదం రాజపుత్రం బృహన్నలా ।। 54
దూరంగా ఉన్న గోవులను కౌరవులు ఇంకా దూరంగా తీసుకెళ్తున్నారు. అలా చెప్పినప్పుడు, బృహన్నల రాజకుమారునికి ఇలా సమాధానమిచ్చింది.
కా శక్తిర్మమ సారథ్యం కర్తుం సంగ్రామమూర్ధని । నృత్తం వా యది వా గీతం వాదిత్రం వా పృథగ్విధమ్ । తత్కరిష్యామి భద్రం తే సారథ్యం తు కుతో మమ ।। 55
యుద్ధరంగంలో రథసారథిగా వ్యవహరించే శక్తి నాకు లేదు. నాట్యం కావచ్చు, పాట కావచ్చు, లేక వాద్యాలు వాయించడం కావచ్చు — ఇవన్నీ నీకోసం నేను చేస్తాను. కానీ రథసారథిగా ఉండడం నాకు ఎలా సాధ్యం?
త్వం నర్తకో వా యది వాఽపి గాయకః క్షిప్రం తనుత్రం పరిధత్స్వ భానుమత్। అభీక్ష్ణమాహుస్తవ కర్మ పౌరుషం స్త్రియః ప్రశంసన్తి మమాద్య చాన్తికే ।। 56
నీవు నర్తకుడైనా, గాయకుడైనా, వెంటనే ప్రకాశవంతమైన వస్త్రాలు ధరించు. నీ పరాక్రమాన్ని స్త్రీలు ఎప్పుడూ ప్రశంసిస్తారు. నేడు నా ముందు కూడా వారు నిన్ను పొగిడారు.
ఇత్యేవముక్త్వా నృపసూనుసత్తమస్తదా స్మయిత్వాఽర్జునమభ్యనన్దయత్। అథోత్తరః పారశవం శతాక్షిమత్సువర్ణచిత్రం పరిగృహ్య భానుమత్ ।। 57
అలా చెప్పిన రాజ కుమారుడు చిరునవ్వుతో అర్జునుడిని ఆహ్వానించాడు. ఆ తరువాత ఉత్తరుడు బంగారు అలంకరణలతో మెరిసే, వంద కన్నులతో కూడిన గొప్ప విల్లు తీసుకున్నాడు.
బృహన్నలాయై ప్రదదౌ స్వయం తదా విరాటపుత్రః పరవీరఘాతినే। తదాజ్ఞయా మాత్స్యసుతస్య వీర్యవానకర్తుకామేవ సమాదదే తదా ।। 58
ఆ సమయంలో విరాటుడు తన చేతితో ఆ విల్లును బృహన్నలకి ఇచ్చాడు. మత్స్య కుమారుని ఆజ్ఞతో ధైర్యవంతుడు ఆనందంగా దానిని స్వీకరించాడు.
యద్యస్తి చ రణే శౌర్యం శక్యః స్యాద్ద్విషతాం వధః। అహం త్వామభిగచ్ఛామి యత్ర త్వం యాసి తత్ర భో ।। 59
యుద్ధంలో ధైర్యం ఉంటే శత్రువులను ఓడించడం సాధ్యమే. నీవెక్కడికి వెళ్ళినా, నేను నీతో వస్తాను.
తతః స నర్మసంయుక్తమకరోత్పాణ్డవో బహు। ఉత్తరాయాః ప్రముఖతః సర్వం జానన్నరిన్దమః ।। 60
అప్పుడా పాండవుడు, అన్నీ తెలిసినవాడు, ఉత్తరుడి సమక్షంలో అనేక సరదా మాటలు చెప్పాడు.
తమాదదానం ప్రమదా జహాసిరే హ్యధోముఖం వీరవరోఽభ్యధారయత్। తతస్తిరశ్చీనకృతం సపత్నహా హ్యధోముఖం కవచమథాభ్యకర్షత ।। 61
అతడు దానిని తీసుకుంటుండగా, స్త్రీలు నవ్వారు. ధైర్యవంతుడు తలదించుకుని చూశాడు. ఆ తరువాత ప్రత్యర్థులను సంహరించేవాడు, తలదించుకుని, వంగిన కవచాన్ని తీసుకున్నాడు.
సమ్యక్ప్రజానన్నపి సత్యవిక్రమో హ్యజ్ఞాతవత్సర్వకురుప్రవీరః। ఊర్ధ్వం క్షిపన్వీరతరోఽభ్యధారయత్పునశ్చ యన్తా కవచం ధనఞ్జయః ।। 62
అన్నీ తెలిసిన ధనంజయుడు, నిజమైన వీరుడు, కురువంశంలో అజ్ఞాతవాసంలో ఉన్నవాడు, పునఃపునః కవచాన్ని పైకి ఎత్తి ధరించాడు. రథసారథిగా వ్యవహరించాడు.
ఏవంప్రకారాణి బహూని కుర్వతి తస్మిన్కుమార్యః ప్రమదా జహాసిరే । తథాపి కుర్వన్తమమిత్రకర్శనం నైవోత్తరః పర్యభవద్ధనఞ్జయమ్ ।। 63
అతడు ఇలా అనేక పనులు చేస్తుండగా, రాజకుమార్తెలు, స్త్రీలు నవ్వారు. అయినా, శత్రువులను బాధించే ధనంజయుని ఉత్తరుడు ఏ విధంగానూ మించలేకపోయాడు.
తం రాజపుత్రః సమనాహయత్స్వయం జామ్బూనదాన్తేన శుభేన వర్మణా। కృశానుతప్తప్రతిమేన భాస్వతా జాజ్వల్యమానేన సహస్రరశ్మినా ।। 64
రాజ కుమారుడు స్వయంగా బంగారు పళ్లతో మెరిసే, అగ్నిలా ప్రకాశించే, సహస్ర కిరణాల వలె దివ్యమైన కవచాన్ని అతనికి ధరింపజేశాడు.
అథాస్య శీఘ్రం ప్రసమీక్ష్య భోజయద్రథే హయాన్కాఞ్చనజాలసంవృతాన్। సువర్ణజాలాన్తరయోక్తభూషణం సింహం చ సౌవర్ణముపాశ్రయద్రథే ।। 65
ఆ తరువాత అతడు త్వరగా పరిశీలించి, బంగారు జాలాలతో కప్పబడిన రథంలోని గుర్రాలకు ఆహారం పెట్టాడు. రథంపై బంగారు సింహాన్ని అలంకారంగా ఉంచాడు.
ధనూంషి చ విచిత్రాణి బాణాంశ్చ రుచిరాన్బహూన్। ఆయుధాని చ వై తత్ర రథోపస్థే చ స న్యసత్ ।। 66
వివిధ రకాల విల్లు, అందమైన బాణాలు, ఆయుధాలు అన్నిటిని రథంలో బాగుగా అమర్చాడు.
ఆరుహ్య ప్రయయౌ వీరః సబృహన్నలసారథిః। అథోత్తరా చ కన్యాశ్చ స ఖ్యశ్చైవాబ్రువంస్తదా ।। 67
వీరుడు బృహన్నలను రథసారథిగా తీసుకుని రథంపై ఎక్కి బయలుదేరాడు. ఆ సమయంలో ఉత్తర, యువతులు, సేవకులు ఇలా అన్నారు.
బృహన్నలే ఆనయేథా వాసాంసి రుచిరాణి నః। పాఞ్చాలికార్థం సూక్ష్మాణి రత్నాని వివిధాని చ । విజిత్య సంగ్రామగతాన్భీష్మద్రోణముఖాన్కురూన్ ।। 68
బృహన్నల, యుద్ధంలో భీష్ముడు, ద్రోణుడు మొదలైన కురువంశీయులను ఓడించిన తరువాత, పాంచాలిక కోసం అందమైన వస్త్రాలు, విలువైన రత్నాలు, వివిధ అలంకారాలు తీసుకురా.
అథ తా బ్రువతీః కన్యాః సహితాః కురునన్దనః। ప్రత్యువాచ హసన్పార్థో మేఘదున్దుభినిస్వనః ।। 69
అప్పుడు ఆ యువతులు కలసి మాట్లాడుతుండగా, మేఘగర్జనలాంటి స్వరంతో కూడిన పార్థుడు చిరునవ్వుతో సమాధానం ఇచ్చాడు.
యద్యుత్తరోఽయం సంగ్రామే విజేష్యతి మహారథాన్ । అథాహరిష్యే వాసాంసి సూక్ష్మాణ్యాభరణాని చ ।। 70
ఈ ఉత్తరుడు యుద్ధంలో మహారథులను ఓడిస్తే, నేను మీకు మెరిసే వస్త్రాలు, అలంకారాలు తీసుకొస్తాను.
అథోత్తరో వర్మ మహాప్రభావం సువర్ణవైడూర్యపరిష్కృతం శుభమ్। ఆముచ్య వీరః ప్రయయౌ రథోత్తమం ధనఞ్జయం సారథినం ప్రగృహ్య ।। 71
ఆ తరువాత ఉత్తరుడు బంగారు, వైడూర్య రత్నాలతో అలంకరించబడిన దివ్య కవచాన్ని ధరించి, ధనంజయుని రథసారథిగా తీసుకుని గొప్ప రథంపై ఎక్కాడు.
తముత్తరం ప్రేక్ష్య రథోత్తమే స్థితం బృహన్నలాం చైవ మహాజనస్తదా। స్త్రియశ్చ కన్యాశ్చ ద్విజాశ్చ సువ్రతాః ప్రదక్షిణం మఙ్గలినోఽభ్యపూజయన్ ।। 72
ఉత్తరుడు గొప్ప రథంపై నిలబడి, పక్కన బృహన్నల ఉన్నారు అని చూసి, అక్కడున్న పెద్దలు, స్త్రీలు, యువతులు, సద్గుణసంపన్న బ్రాహ్మణులు, మంగళప్రదంగా ప్రదక్షిణలు చేసి, గౌరవంగా ఆరాధించారు.
యదర్జునస్యర్షభతుల్యగామినః పురాఽభవత్ఖాణ్డవదాహమఙ్గలమ్ । కురూన్సమాసాద్య రణే బృహన్నలే సహోత్తరేణాస్తు తవాద్య మఙ్గలమ్ ।। 73
అర్జునుడు పురుషశ్రేష్ఠుడు, ఖాండవ వనం కాల్చినప్పుడు అతనికి మంగళం కలిగినట్టే, నీవు ఉత్తరునితో కలిసి బ్రుహన్నల క్షేత్రంలో కౌరవులను యుద్ధంలో ఎదుర్కొంటున్న ఈ రోజు కూడా నీకు మంగళం కలగాలని కోరుతున్నాను.
స రాజధాన్య నిర్యాయ వైరాటిరకుతోభయః। ప్రయాహీత్యబ్రవీత్సూతం యత్ర తే కురవో గతాః ।। 1
వైరాటుడు భయపడకుండా రాజధానిని విడిచి బయలుదేరి, తన రథసారథిని పిలిచి, 'కౌరవులు ఎక్కడికి వెళ్లారో అక్కడికి నన్ను తీసుకెళ్ళు' అని అన్నాడు.
సమవేతాన్కురూన్సర్వాఞ్జిగీషూనవజిత్య వై। గాశ్చైతాః క్షిప్రమాదాయ పునరేష్యామ్యహం పురమ్ ।। 2
'అక్కడ చేరిన కౌరవులను జయించి, ఈ గోవులను త్వరగా తీసుకొని మళ్లీ నగరానికి తిరిగి వస్తాను' అని అన్నాడు.
తతస్తాంశ్చోదయామాస సదశ్వాన్పాణ్డునన్దనః ।। 3
అప్పుడా పాండవ కుమారుడు ఆ ఉత్తమమైన గుర్రాలను పరుగెత్తించాడు.
తే హయా నరసింహేన చోదితా వాతరంహసః। ఆలిఖన్త ఇవాకాశమూహుః కాఞ్చనమాలినః ।। 4
ఆ మానవసింహుడు గుర్రాలను పరుగెత్తించగా, అవి బంగారు అలంకారాలతో మెరిసిపోతూ, గాలివేగంతో ఆకాశంలో గీతలు వేసినట్లు పరుగెత్తాయి.
నాతిదూరమథో గత్వా మాత్స్యపుత్రధనఞ్జయౌ । అవైక్షేతామవిత్రస్తౌ కురూణాం బలినాం బలమ్ ।। 5
మత్స్య కుమారుడు ధనంజయుడితో కలిసి ఎక్కువ దూరం పోకుండా, భయపడకుండా ఉన్న కౌరవుల బలమైన సైన్యాన్ని చూశాడు.
శ్మశానమభితో గత్వా శూరౌ దదృశతుఃకురూన్ ।। 6 ।। తదనీకం మహత్తేషాం విస్తృతం సాగరోపమమ్
శ్మశానానికి దగ్గరగా వెళ్లి, ఆ ఇద్దరు వీరులు కౌరవులను చూశారు. వారి సైన్యం సముద్రంలా విస్తరించి ఉంది.
సర్పమాణమివాకాశే వనం బహులపాదపమ్ ।। 7 ।। దదృశే పార్థివో రేణుర్జనితస్తేన సర్పతా
ఆ సైన్యం ఆకాశంలో పెద్ద పాములా, దట్టమైన అడవిలా కనిపించింది. వారి కదలికలతో లేచిన దుమ్ము పాములా చుట్టుముట్టింది.