సాన్త్వయిత్వా నృపశ్రేష్ఠః సామ్నా పరమవల్గునా। కా త్వం తామ్రనఖీ శ్యామా సుమృష్టమణికుణ్డలా
అతడు మృదువుగా, మధురంగా పరామర్శిస్తూ, 'నువ్వెవరు? నల్లని చర్మంతో, రాగి రంగు గల గోళ్లు, మెరిసే రత్నాల కుండలాలు ధరించినవాడివి,' అని అడిగాడు.
దీర్ఘం ధ్యాయసి చాత్యర్థం కస్మాచ్ఛ్వసిషి చాతురా। కథం చ పతితాఽస్యస్మిన్కూపే వీరుత్తృణావృతే
'నువ్వు చాలా కాలంగా లోతుగా ఆలోచిస్తున్నావు, ఎందుకు అంతగా ఊపిరి పీలుస్తున్నావు? ఈ గడ్డి, మొక్కలతో నిండిన బావిలో నువ్వు ఎలా పడిపోయావు?' అని అడిగాడు.
యోఽసౌ దేవైర్హతాన్దైత్యానుత్థాపయతి విద్యయా
దేవతలు చంపిన దైత్యులను తన విద్యతో మళ్లీ బ్రతికించేవాడు—
తస్య శుక్రస్య కన్యాహం స మాం నూనం న బుధ్యతే। ఏష మే దక్షిణో రాజన్పాణిస్తామ్రనఖాఙ్గులిః
'ఆ శుక్రుని కుమార్తె నేనే; ఆయనకు నా సంగతి తెలియదు. ఇదిగో నా కుడి చేయి, రాజా, రాగి రంగు గల గోళ్లు ఉన్న వేళ్లు.'
సముద్ధర గృహీత్వా మాం కులీనస్త్వం హి మే మతః। జానామి హి త్వాం సంశాన్తం వీర్యవన్తం యశస్వినమ్
'నువ్వు మంచి వంశానికి చెందినవాడివని నాకు తెలుసు. నీవు శాంతంగా, పరాక్రమంతో, కీర్తితో ఉన్నవాడివని నాకు తెలుసు. కాబట్టి నా చేయిని పట్టుకుని నన్ను పైకి లేపు.'
తస్మాన్మాం పతితామస్మాత్కూపాదుద్ధర్తుమర్హసి
'అందుకే, నేను ఈ బావిలో పడిపోయినందున నన్ను పైకి తీసి బయటకు తీయాలి.'
గృహీత్వా దక్షిణే పాణావుజ్జహార తతోఽవటాత్। ఉద్ధృత్య చైనాం తరసా తస్మాత్కూపాన్నరాధిపః
రాజు ఆమె కుడి చేయిని పట్టుకుని, బావి లోతు నుండి ఆమెను పైకి లేపాడు; వేగంగా ఆమెను బయటకు తీసాడు.
గచ్ఛ భద్రే యథాకామం న భయం విద్యతే తవ। ఇత్యుచ్యమానా నృపతిం దేవయానీదముత్తరమ్
'బంగారు, నువ్వు కోరిన చోటికి వెళ్ళు. నీకు ఎలాంటి భయం లేదు,' అని రాజు చెప్పాడు. అప్పుడు దేవయానీ రాజును ఇలా సమాధానం చెప్పింది.
ఉవాచ మాముపాదాయ గచ్ఛ శీఘ్రం ప్రియో హి మే। గృహీతాహం త్వయా పాణౌ తస్మాద్భర్తా భవిష్యసి
ఆమె ఇలా చెప్పింది: 'నన్ను వెంట తీసుకెళ్ళు, నీవు నాకు ఎంతో ప్రియమైనవాడివి. నీవు నా చేతిని పట్టుకున్నావు కాబట్టి, నీవే నా భర్తవవు.'
ఇత్యేవముక్తో నృపతిరాహ క్షత్రకులోద్భవః। త్వం భద్రే బ్రాహ్మణీ తస్మాన్మయా నార్హసి సఙ్గమమ్
అప్పుడు ఆ రాజు, క్షత్రియ వంశంలో పుట్టినవాడు, ఇలా అన్నాడు: 'అమ్మా, నీవు బ్రాహ్మణ కుటుంబానికి చెందినవాడివి. అందుకే నాతో కలవడం సరికాదు.'
సర్వలోకగురుః కావ్యస్త్వం తస్య దుహితా శుభే। తస్మాదపి భయం మేఽద్య తతః కల్యాణి నార్హసి
'శుభలక్షణాలయినీ, నీవు అన్ని లోకాలకు గురువైన కావ్యుని కుమార్తె. అందుకే నాకు భయం కూడా కలుగుతోంది. అందువల్ల, కల్యాణి, ఇది సముచితమైనది కాదు.'
యది మద్వచనాన్నాద్య మాం నేచ్ఛసి నరాధిప। త్వామేవ వరయే పిత్రా తస్మాల్లప్స్యసి గచ్ఛ హి
'ఓ రాజా, నువ్వు నా మాట వినకుండా నన్ను కోరకపోతే, నా తండ్రే నిన్ను నాకు వరంగా కోరుకుంటాడు. అప్పుడు నువ్వే నన్ను పొందుతావు. ఇప్పుడైతే వెళ్ళిపో.'
ఆమన్త్రయిత్వా సుశ్రోణీం యయాతిః స్వపురం యయౌ। గతే తు నాహుషే తస్మిన్దేవయాన్యప్యనిన్దితా
అందంగా నడుము కలిగిన ఆమెను వీడుకుని, యయాతి తన నగరానికి తిరిగి వెళ్లాడు. నాహుషుని కుమారుడు అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయిన తర్వాత, అపరాధం లేని దేవయానీ కూడా—
క్వచిద్గత్వా చ రుదతీ వృక్షమాశ్రిత్య ధిష్ఠితా। తతశ్చిరాయమాణాయాం దుహితర్యథ భార్గవః
ఎక్కడికో వెళ్లి, ఏడుస్తూ, ఒక చెట్టును ఆనుకుని నిలబడి ఉండిపోయింది. అలా ఆ కుమార్తె చాలా సేపు ఆలస్యంగా ఉండగా, భార్గవుడు—
సంస్మృత్యోవాచ ధాత్రీం తాం దుహితుః స్నేహవిక్లవః। ధాత్రి త్వమానయ క్షిప్రం దేవయానీం సముధ్యమామ్
ఆమెను గుర్తు చేసుకుని, తన కుమార్తెపై ప్రేమతో నిండిన భార్గవుడు, ఆమె ధాత్రిని ఇలా అన్నాడు: 'ధాత్రి, బయటకు వెళ్లిన దేవయానిని త్వరగా తీసుకురా.'
ఇత్యుక్తమాత్రే సా ధాత్రీ త్వరితాఽఽనయితుం గతా। యత్రయత్ర సశీభిః సా గతా పదమమార్గత
అలా చెప్పగానే, ఆ ధాత్రి వెంటనే ఆమెను తీసుకురావడానికి బయలుదేరింది. ఆమె ఎక్కడికి వెళ్లినా, అడుగడుగునా వెతికింది.
సా దదర్శ తథా దీనాం శ్రమార్తాం రుదతీం స్థితామ్। వృత్తాన్తం కిమిదం భద్రే శీఘ్రం వద పితాహ్వయత్
అక్కడ ఆమెను, బాధతో, అలసటతో, ఏడుస్తూ నిలబడి ఉన్నదిగా చూసింది. 'ఏమైంది అమ్మా? త్వరగా చెప్పు, నీ తండ్రి పిలుస్తున్నాడు.'
ఏవముక్తాహ ధాత్రీం తాం శర్మిష్ఠావృజినం కృతమ్। ఉవాచ శోకసంతప్తా ఘూర్ణికామాగతాం పురః
అలా అడిగినప్పుడు, ధాత్రికి శర్మిష్ఠ తనకు చేసిన అన్యాయాన్ని చెప్పింది. దుఃఖంతో బాధపడుతూ, ముందుకు వచ్చిన ఘూర్ణికను ఉద్దేశించి ఇలా చెప్పింది.
త్వరితం ఘూర్ణికే గచ్ఛ శీఘ్రమాచక్ష్వ మే పితుః
'ఘూర్ణికా, వెంటనే వెళ్లి నా తండ్రికి ఈ విషయం చెప్పు.'
సా తత్ర త్వరితం గత్వా ఘూర్ణికాఽసురమన్దిరమ్
అంతే కాకుండా, ఘూర్ణికా త్వరగా అక్కడికి వెళ్లి, అసురుల మందిరానికి చేరింది.
దృష్ట్వా కావ్యమువాచేదం సంభ్రమావిష్టచేతనా। ఆచచక్షే మహాప్రాజ్ఞం దేవయానీం వనే హతామ్
కావ్యుని చూసి, మనసు కలవరంతో, ఇలా చెప్పింది: 'మహాజ్ఞానీ, దేవయానీ అడవిలో అపాయానికి గురైంది.'
శర్మిష్ఠయా మహాభాగ దుహిత్రా వృషపర్వణః। శ్రుత్వా దుహితరం కావ్యస్తత్ర శర్మిష్ఠయా హతామ్
'వృషపర్వకు కుమార్తె అయిన శర్మిష్ఠ వల్ల, మహాభాగ, ఇది జరిగింది.' అక్కడ తన కుమార్తె శర్మిష్ఠ చేతికి అపాయానికి గురైందని కావ్యుడు విన్నాడు.
త్వరయా నిర్యయౌ దుఃఖాన్మార్గమాణః సుతాం వనే। దృష్ట్వా దుహితరం కావ్యో దేవయానీం తతో వనే
కావ్యుడు, తండ్రిగా దుఃఖంతో, త్వరగా అడవిలో తన కుమార్తెను వెతుకుతూ బయలుదేరాడు. అక్కడ దేవయానిని చూసి—
బాహుభ్యాం సంపరిష్వజ్య దుఃఖితో వాక్యమబ్రవీత్। ఆత్మదోషైర్నియచ్ఛన్తి సర్వే దుఃఖసుఖే జనాః
తన కుమార్తెను రెండు చేతులతో ఆలింగనం చేసి, బాధతో ఇలా అన్నాడు: 'ప్రతి మనిషి తన చర్యల వల్లే సుఖదుఃఖాలను అనుభవిస్తాడు.'
మన్యే దుశ్చరితం తేఽస్తి యస్యేయం నిష్కృతిః కృతా
'నీవేమైనా తప్పు చేసినట్లుంది, అందుకే ఈ ఫలితం నీకు ఎదురైంది అనిపిస్తోంది.'
శర్మిష్ఠయా యదుక్తాఽస్మి దుహిత్రా వృషపర్వణః।। సత్యం కిలైతత్సా ప్రాహ దైత్యానామసి గాయనః
'వృషపర్వకు కుమార్తె అయిన శర్మిష్ఠ నాకు చెప్పింది నిజమే. ఆమె నిజమే చెప్పింది—నువ్వు దైత్యులలో గాయకుడివి.'
ఏవం హి మే కథయతి శర్మిష్ఠా వార్షపర్వణీ। వచనం తీక్ష్ణపరుషం క్రోధరక్తేక్షణా భృశమ్
అలా వర్షపర్వనుని కుమార్తె శర్మిష్ఠ నా మీద కోపంతో కళ్లెర్రగా, చాలా ఘాటుగా, కఠినంగా మాటలు చెప్పింది.
స్తువతో దుహితా నిత్యం యాచతః ప్రతిగృహ్ణతః। అహం తు స్తూయమానస్య దదతోఽప్రతిగృహ్ణతః
నేను కుమార్తెగా ఎప్పుడూ స్తుతిస్తూ, వేడుకుంటూ, ఇచ్చినదాన్ని స్వీకరించేవాడిని. కానీ ఆమె నాకు ఇలా చెప్పింది—నేను స్తుతించబడుతూ ఇచ్చినా, ఆమె స్వీకరించలేదు.
ఇదం మామాహ శర్మిష్ఠా దుహితా వృషపర్వణః। క్రోధసంరక్తనయనా దర్పపూర్ణా పునః పునః
వర్షపర్వనుని కుమార్తె శర్మిష్ఠ కోపంతో కళ్లెర్రగా, గర్వంతో నిండినవాడిగా, మళ్లీ మళ్లీ నాకు ఇలా చెప్పింది.
యద్యహ స్తువతస్తాత దుహితా ప్రతిగృహ్ణతః। ప్రసాదయిష్యే శర్మిష్ఠామిత్యుక్తా తు సఖీ మయా
తండ్రి! నేను కుమార్తెగా శర్మిష్ఠను స్తుతిస్తూ, ఆమె ఇచ్చినదాన్ని అంగీకరిస్తే, ఆమెను ప్రసన్నం చేయగలను అని నా సఖి నాకు చెప్పింది.