ఇష్వస్త్రనిపుణో యోధః సదా వీరశ్చ మే సుతః। సమర్థః సమరే యోద్ధుం కౌరవైః సహ తాదృశై ।। 13
నా కుమారుడు ఎప్పుడూ ధనుర్విద్యలో నిపుణుడు, యుద్ధంలో వీరుడు. కౌరవుల వంటి శత్రువులతో యుద్ధం చేయడంలో పూర్తిగా సమర్థుడు.
తస్య తత్సత్యమేవాస్తు మనుష్యేన్ద్రస్య భాషితమ్ । జయశ్చ నియతో యుద్ధే కౌరవాశ్చ ధ్రువం హతాః ।। 14
ఆ రాజు చెప్పిన మాటలు నిజమవ్వాలి. యుద్ధంలో నీకు విజయమూ, కౌరవులకు ఓటమి కూడా ఖచ్చితంగా జరుగుతాయి.
ఆవర్తయ కురూఞ్జిత్వా పశూన్పశుపతిర్యథా। నిర్దర్హషామనీకాని భీమేన శరతేజసా ।। 15
కౌరవులను ఓడించి, భీముని బాణాల తాపంతో వారి సేనలను నాశనం చేసి, పశువులను తిరిగి తీసుకురా. పశుపతి లాగా ప్రవర్తించు.
ధనుశ్చ్యుతై రుక్మపుఙ్ఖైశ్చిత్రైః సంనతపర్వభిః । ద్విషతాం భిన్ధ్యనీకాని గజానామివ యూథపః ।। 16
నీ ధనుస్సుతో బంగారు రెక్కలతో, వక్రమైన అంచులతో ఉన్న బాణాలతో శత్రువుల దళాలను, ఏనుగుల గుంపులను చీల్చే నాయకుడిలా ఛిద్రం చేయుము.
పాశోపధానాం జ్యాతన్త్రీం చాపదణ్డాం మహాస్వనామ్ । శరవర్ణాం ధనుర్వీణాం శత్రుమధ్యే ప్రవాదయ ।। 17
పాశం పెట్టిన తంతి, ధనుస్సు దండం, గొప్ప ధ్వని చేసే ధనుర్వీణను శత్రువుల మధ్యలో మ్రోగించు. బాణాల వర్షాన్ని కురిపించు.
నిర్యాహి నగరాచ్ఛీఘ్రం రాజపుత్ర కిమాస్యతే । శ్వేతాః కాఞ్చనసంనాహా రథే యుజ్యన్తు తే హయాః । ధ్వజం చ సిహం సౌవర్ణముచ్ఛ్రయస్వ తథా విభో ।। 18
రాజకుమార! పట్టణం నుండి త్వరగా బయలుదేరు. ఎందుకు ఆలస్యం చేస్తున్నావు? బంగారు అలంకారాలతో ఉన్న తెల్లగుర్రాలను నీ రథానికి జోడించించు. బంగారు సింహ ధ్వజాన్ని ఎగురవేయు.
రుక్మపుఙ్ఖాః ప్రసన్నాగ్రా ముక్తా హస్తవతా త్వయా। ఛాదయన్తు శరాః సూర్యం రాజ్ఞమాయుర్నిరోధకాః ।। 19
నీ బలమైన చేతితో వదిలిన బంగారు రెక్కలతో, మెరిసే అంచులతో ఉన్న బాణాలు, సూర్యుడిని కప్పివేసి, రాజుల ఆయుష్షును తగ్గించాలి.
రణే జిత్వా కురూన్సర్వాన్వజ్రపాణిరివాసురాన్ । యశో మహదవాప్య త్వం ప్రవిరోదం పురం పునః ।। 20
యుద్ధంలో కౌరవులను ఓడించి, వజ్రాయుధుడు ఇంద్రుడు రాక్షసులను ఎలా జయించాడో అలా గొప్ప పేరు తెచ్చుకొని మళ్లీ పట్టణానికి తిరిగి రా.
త్వం హి రాష్ట్రస్య పరమా గతిర్మాత్స్యపతేః సుతః। గతిమన్తో భవన్త్వద్య సర్వే విషయవాసినః ।। 21
మత్స్యరాజు కుమారుడా! నీవే ఈ రాజ్యానికి ప్రధాన ఆధారం. ఈ రోజు రాజ్యంలో ఉన్న అందరూ నీపై ఆధారపడి ఉన్నారు.
యథా హి పాణ్డుపుత్రాణామర్జునో జయతాంవరః । ఏవమేవ గతిర్నూనం భవాన్విపయవాసినామ్ ।। 22
పాండవులలో అర్జునుడు ఎలా శరణ్యుడో, అలాగే నీవు కూడా ఈ రాజ్యంలో ప్రజలకు నిజమైన ఆశ్రయం.
మహాజనసమక్షం తు స్త్రీణాం మధ్యే విశేషతః । గవాధ్యక్షేణ సంప్రోక్తో విరాటతనయస్తదా ।। 1
ఆ మహాసభలో, ముఖ్యంగా స్త్రీల మధ్య, గోవుల అధికారి అయిన విరాటునందనుడు ఇలా మాట్లాడాడు.
స్త్రీమధ్య ఉక్తస్తేనాసౌ వాక్యం తేజఃప్రవర్ధనమ్। అన్తఃపురే శ్లాఘమాన ఇదం వచనమబ్రవీత్ ।। 2
స్త్రీల మధ్యలో తన మహిమను పెంచుకుంటూ, అంతఃపురంలో గొప్పగా చెప్పుకుంటూ, అతడు ఈ మాటలు అన్నాడు.
అద్యాహమనుగచ్ఛేయం దృఢధన్వా గవాం పదమ్। యది మే సారథిః కశ్చిద్భవేదశ్వేషు కోవిదః ।। 3
ఈ రోజు నేను బలమైన విల్లు చేతబట్టి గోవుల వద్దకు వెళ్ళగలను, కానీ నాకు గుర్రాలపై నైపుణ్యం ఉన్న ఒక వాహకుడు ఉంటే బాగుండేది.
తమేవ నాధిగచ్ఛామి యో మే యన్తా సమో భవేత్ । పశ్యధ్వం సారథిం శీఘ్రం మమ యుక్తం ప్రయాస్యతః ।। 4
నాకు సమానంగా వాహనం నడిపే వారు ఎవ్వరూ కనబడటం లేదు. నేను బయలుదేరే ముందు నాకు తగిన వాహకుడిని త్వరగా వెతకండి.
అష్టావింశతిరాత్రం వా మాసం వా నూనమన్తతః । యత్తదాసీన్మహాయుద్ధం తత్ర మే సారథిర్హతః ।। 5
ఇరవై ఎనిమిది రాత్రులు లేదా ఒక నెలపాటు జరిగిన ఆ మహాయుద్ధంలో నా వాహకుడు మరణించాడు.
యద్యహం త్వధిగచ్ఛేయం యో మే యన్తా భవేద్యుధి । త్వరావానద్య యాస్యామి సముచ్ఛ్రితమహాధ్వజః ।। 6
యుద్ధంలో నాకు వాహకుడు దొరికితే, ఈ రోజు నేను నా గొప్ప ధ్వజాన్ని ఎగురవేసి వేగంగా బయలుదేరిపోతాను.
విగాహ్య తత్పరానీకం గజవాజిరథాకులమ్ । శస్త్రప్రతాపాన్నిర్వీర్యాన్కురూఞ్జిత్వాఽఽనయే పశూన్ ।। 7
ఆ శత్రు సైన్యంలోకి, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో నిండిన దళంలోకి ప్రవేశించి, నా ఆయుధబలంతో కురువులను ఓడించి, గోవులను తిరిగి తీసుకొస్తాను.
దుర్యోధనం వికర్ణం చ కర్ణం వైకర్తనం కృపమ్। ద్రోణం చ సహ పుత్రేణ మహేష్వాసాన్సమాగతాన్ ।। 8
దుర్యోధనుడు, వికర్ణుడు, వైకర్తనుని కుమారుడు కర్ణుడు, కృపాచార్యుడు, ద్రోణుడు తన కుమారుడితో కలిసి—ఈ మహాశరధారులు అందరూ అక్కడ చేరారు.
విద్రావయిత్వా సంగ్రామే దానవాన్మఘవానివ । అనేనైవ ముహూర్తేన పునః ప్రత్యానయే పశూన్ ।। 9
మఘవంతుడు దానవులను ఎలా పారద్రోలాడో, అలాగే యుద్ధంలో వారిని ఓడించి, ఇదే క్షణంలో గోవులను తిరిగి తీసుకొస్తాను.
శూన్యమాజ్ఞాయ కురవః ప్రయాన్త్యాదాయ గోధనమ్ । కిం న శక్యం చ తైః కర్తుం యదహం తత్ర నాభవమ్ ।। 10
కురువులు అక్కడ ఖాళీగా ఉందని తెలుసుకుని గోవులను తీసుకుపోయారు. నేను అక్కడ లేనందువల్ల వారు చేయలేని పని ఏముంది?
పశ్యయురద్య మే వీర్యం కురవస్తే సమాగతాః । కింను పార్థోఽర్జునః సాక్షాదితి మంస్యన్తి మాం పరే ।। 11
ఈ రోజు అక్కడ చేరిన కురువులు నా పరాక్రమాన్ని చూస్తారు. 'ఇతడు పార్థుడు, అర్జునుడే కదా?' అని ఆశ్చర్యపడతారు.
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా స్త్రీషు చాత్మప్రశంసనమ్ । నామర్షయత పాఞ్చాలీ బీభత్సోః పరికీర్తనమ్ ।। 12
స్త్రీల మధ్య అతడు తనను తాను పొగిడుతూ భీభత్సుని పేరు చెప్పినప్పుడు, ద్రౌపది అది సహించలేకపోయింది.
శ్రుత్వా తదర్జునో వాక్యముత్తరేణ ప్రభాషితమ్। అతీతసమయే కాలే ప్రియాం భార్యామభాషత ।। 13
ఉత్తరుడు చెప్పిన ఆ మాటలు విని, అర్జునుడు గతాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, తగిన సమయంలో తన ప్రియ భార్యతో మాట్లాడాడు.
ద్రుపదస్య సుతాం రాజ్ఞః పాఞ్చాలీం రూపసంమతామ్ । సత్యార్జవగుణోపేతాం భర్తుః ప్రియహితైషిణీమ్ । ఉవాచ రహసి ప్రీతః కృష్ణాం సర్వార్థకోవిదః ।। 14
అన్ని విషయాల్లో నైపుణ్యం గల అర్జునుడు, ద్రుపదుని కుమార్తె, అందంలో ప్రసిద్ధి చెందిన, సత్యం, న్యాయం కలిగి, భర్తకు మేలు కోరే కృష్ణతో, గోప్యంగా ఆనందంగా మాట్లాడాడు.
ఉత్తరాం బ్రూహి పాఞ్చాలి గత్వా క్షిప్రం శుచిస్మితే ।। 15
పాంచాలి! స్వచ్ఛమైన చిరునవ్వుతో, త్వరగా వెళ్లి ఉత్తరతో మాట్లాడి రా.
ఇయం కిల పురా యుద్ధే ఖాణ్డవే సవ్యసాచినః । సారథిః పాణ్డుపుత్రస్య పార్థస్య తు బృహన్నలా। మహాఞ్జయో భవేద్యుద్ధే సా చేద్యన్తా బృహన్నలా ।। 16
పూర్వం ఖాండవ యుద్ధంలో సవ్యసాచినికి బృహన్నల వాహకురాలిగా ఉండేది అంటారు. పాండుపుత్రుడు పార్థుడికి బృహన్నల వాహకురాలైతే, యుద్ధంలో విజయమే సులభం.
సా చోదితా తదా హ్యేన హ్యర్జునేన శుచిస్మితా। పాఞ్చాలీ చ తదాఽఽగమ్య ఉత్తరాయా నివేశనమ్ ।। 17
అర్జునుడు చెప్పినట్లు, స్వచ్ఛమైన చిరునవ్వుతో ఉన్న పాంచాలి, వెంటనే ఉత్తర నివాసానికి వెళ్లింది.
జ్ఞాత్వా తు సమయాన్ముక్తం చన్ద్రం రాహుముఖాదివ । యుధిష్ఠిరం ధర్మపరం సత్యార్జవపథే స్థితమ్ ।। 18
సమయం ముగిసిన చంద్రుడు రాహువు పంజరంలో నుంచి బయటపడినట్లు, ధర్మపరాయణుడు, సత్యనిష్ఠుడైన యుధిష్ఠిరుడు ప్రతిజ్ఞ నుండి విముక్తుడయ్యాడని ఆమె గ్రహించింది.
అమర్షయన్తీ తద్దుఃఖం కృష్ణా కమలలోచనా। ఉత్తరామాహ వచనం సఖీమధ్యే విలాసినీమ్ ।। 19
కమలాకంటి కృష్ణా ఆ బాధను తట్టుకోలేక, సఖుల మధ్యలో ఉన్న అందమైన ఉత్తరను ఇలా అడిగింది.
యోఽయం యువా వారణయూథపోపమో బృహన్నలాఽస్మీతి జనోఽభ్యభాషత। పురాఽపి పార్థస్య స సారథిస్తదా ధనుర్ధరాణాం ప్రవరస్య మన్యే ।। 20
ఇవాళ బ్రిహన్నల అని అందరూ పిలిచే ఆ యువకుడు, ఏనుగుల గుంపుల నాయకుడిలా ఉన్నాడు. అతడు ముందు పార్థునికి రథసారధిగా ఉండేవాడు. ధనుర్ధారులలో అతడు అగ్రగణ్యుడు అని నాకు అనిపిస్తుంది.