స్వబాహుబలసంపన్నా హ్రీనిషేవా యతవ్రతాః। విరాటస్య మహాత్మానః పరిక్లేశవినాశనాః। స్థితాః సమక్షం తే సర్వే త్వథ భీమోఽభ్యభాషత ।। 61
తమ స్వశక్తితో, లజ్జతో, వ్రతపరాయణతతో, విరాటుని మహాత్ములు, కష్టాలను తొలగించే వారు, అందరూ కలిసివున్నారు. అప్పుడు భీముడు మాట్లాడాడు.
నాయం పాపసమాచారో మత్తో జీవితుమర్హతి। కింను శక్యం మయా కర్తుం యద్రాజా సతతం ఘృణీ । గలే గృహీత్వా రాజానమానీయ వివశం వశమ్ ।। 62
ఈడు చెడ్డ పనులు చేసినవాడు, నా చేతిలో బ్రతకడానికి అర్హుడు కాదు. రాజు ఎప్పుడూ కరుణగలవాడు కాబట్టి నేను ఇంకేం చేయగలను? నేను అతన్ని మెడ పట్టుకుని, బలవంతంగా అదుపులోకి తెచ్చాను.
తత ఏనం విచేష్టన్తం బద్ధ్వా పార్థో వృకోదరః। రథమారోపయామాస విసంజ్ఞం పాంసుగుణ్ఠితమ్ ।। 63
ఆ తరువాత, అతను తటస్థించగా, పార్థుడు వృకోదరుడు అతన్ని కట్టేసి, స్పృహ లేకుండా మట్టిలో కప్పబడి ఉన్నవాడిని రథంపై పెట్టాడు.
అభ్యేత్య రణమధ్యస్థమభ్యగచ్ఛద్యుధిష్ఠిరమ్ । దర్శయామాస భీమస్తు సుశర్మాణం నరాధిపమ్ ।। 64
రణరంగ మధ్యంలోకి వచ్చి, భీముడు యుద్ధిష్ఠిరుని దగ్గరకు వెళ్లి, సుశర్ముని, నరాధిపుడిని చూపించాడు.
ప్రోవాచ పురుషవ్యాఘ్రో భీమమాహవశోభినమ్ । తం రాజా ప్రాహసద్దృష్ట్వా ముచ్యతాం వై నరాధమః ।। 65
పురుషశార్దూలుడు భీముడు, యుద్ధంలో ప్రకాశిస్తూ మాట్లాడాడు. రాజు అతన్ని చూసి నవ్వుతూ, 'ఈ నరాధముడిని విడిచిపెట్టు' అని చెప్పాడు.
ఏవముక్తోఽబ్రవీద్భీమః సుశర్మాణం మహాబలమ్ । జీవితుం చేచ్ఛసే మూఢ హేతుం మే గదతః శృణు ।। 66
అలా అన్న తరువాత, భీముడు సుశర్ముని, మహాబలుడిని చూచి, 'నీకు బ్రతకాలని ఉంటే, ఓ మూర్ఖా! నేను చెప్పబోయే కారణాన్ని విను' అని అన్నాడు.
దాసోస్మీతి త్వయా వాచ్యం సంసత్సు చ సభాసు చ । ఏవం తే జీవితం దద్యామేష యుద్ధజితో విధిః ।। 67
సమాజాల్లో, సభల్లో నేను నీ దాసుడినని చెప్పాలి. అలా చేస్తే నీకు ప్రాణాలు విడిచిపెడతాను. యుద్ధంలో ఓడినవారికి ఇదే నియమం.
తమువాచ తతో జ్యేష్ఠో భ్రాతా సప్రణయం వచః। ముఞ్చముఞ్చాధమాచారం ప్రమాణం యది తే వయమ్ ।। 68
అప్పుడు పెద్ద అన్నయ్య ప్రేమతో ఇలా అన్నాడు: 'ఈ నీచమైన పని మానిపెట్టు, మనమే నీకు ప్రమాణం అయితే.'
దాసభావం గతో హ్యేష విరాటస్య మహీపతేః। అదాసో గచ్ఛ ముక్తోసి మైవం కార్షీః కదాచన ।। 69
ఇవ్వడు విరాట మహారాజు వద్ద దాసుడయ్యాడు. నువ్వు దాసుడు కావు — వెళ్ళిపో, నీవు విముక్తుడవు. ఇకపై ఇలాంటి పని ఎప్పుడూ చేయకూడదు.
ఏవముక్తే తు సవ్రీడః సుశర్మాఽసీదధోముఖః । స ముక్తోఽభ్యేత్య రాజానమభివాద్య ప్రతస్థివాన్ ।। 70
ఇలా అన్న తర్వాత సుశర్మ లజ్జతో తలవంచి నిలబడ్డాడు. అతడిని విడిచిపెట్టగా, రాజును నమస్కరించి అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు.
విసృజ్య తు సుశర్మాణం పాణ్డవాస్తే హతద్విషః । స్వబాహుబలసంపన్నా హీనిషేవా యతవ్రతాః । సంగ్రామశిరసో మధ్యే తాం రాత్రిం సుఖినోఽవసన్ ।। 71
సుశర్మను విడిచిపెట్టి, తమ శత్రువులను సంహరించిన పాండవులు, తమ బలంతో, వినయంగా, వ్రతంలో స్థిరంగా, యుద్ధభూమి మధ్య ఆ రాత్రిని సంతోషంగా గడిపారు.
తతో విరాటః కౌన్తేయానతిమానుషవిక్రమాన్। అర్చయామాస విత్తేన మానేన చ మహారథాన్। వచసా చైవ సాన్త్వేన స్నేహేన చ ముదాఽన్వితః ।। 1
తర్వాత విరాటుడు, మానవలోకానికి మించిన పరాక్రమం కల కౌంతేయులను, ధనం, గౌరవం, మధురమైన మాటలు, ప్రేమతో, ఆనందంతో సత్కరించాడు.
యథైవ మమ రత్నాని యుష్మాకం తాని వై తథా। కార్యం కురుత తైః సర్వైర్యథాకామం యథాసుఖమ్ ।। 2
నా రత్నాలు నాకు ఉన్నట్లే మీకూ ఉన్నాయి. వాటిని మీ ఇష్టానుసారం, మీకు నచ్చినట్లు ఉపయోగించండి.
దదామ్యలంకృతాః కన్యా వసూని వివిధాని చ। మనసా చాప్యభిప్రేతం యద్వః శత్రునిబర్హణాః ।। 3
అలంకరించిన యువతులను,色色 ధనాలను, ఇంకా మీ మనసుకు కావలసినదాన్ని, శత్రువులను జయించిన మీకు ఇస్తాను.
యుష్మాకం విక్రమాదద్య ముక్తోఽహం స్వస్తిమానిహ । తస్మాద్భవన్తో మత్స్యానామీశ్వరాః సర్వ ఏవ హి ।। 4
మీ పరాక్రమం వల్లనే నేను ఈ రోజు సురక్షితంగా, విముక్తుడిగా ఉన్నాను. అందుకే, మీరందరూ మత్స్యులపై అధిపతులే.
తం తథావాదినం తత్ర కౌరవేయాః పృథక్పృథక్। ఊచుః ప్రహృష్టమనసో యుధిష్ఠిరపురోగమాః ।। 5
అతడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, యుధిష్ఠిరుడు ముందుండి, కౌరవులు ఒక్కొక్కరుగా ఆనందంతో సమాధానం చెప్పారు.
ప్రతినన్దామహే వాచం సర్వథైవ విశాంపతే। ఏతావతాఽద్య ప్రీతాఃస్మో యత్త్వం ముక్తోసి శత్రుభిః ।। 6
నీ మాటలను మేము పూర్తిగా ఆమోదిస్తున్నాము, రాజా. నీవు శత్రువుల నుండి విముక్తుడవయ్యావన్నదే మాకు సంతోషం.
యత్త్వం ముక్తోసి శత్రుభ్యో హ్యేతత్కార్యం హితం హి నః । న కించిత్కార్యమస్మాకం న ధనం మృగయామహే ।। 7
నీవు శత్రువుల నుండి విముక్తుడవడమే మాకు మేలైనది. మేము ఇంకేమీ కోరుకోవడం లేదు, ధనం కూడా కావడం లేదు.
అథాబ్రవీత్ప్రీతమనా మాత్స్యరాజో యుధిష్ఠిరమ్। నిర్భరః ప్రీతిపూరేణ హర్షగద్గదయా గిరా ।। 8
అప్పుడు మత్స్య రాజు, హర్షంతో, ఆనందంతో కళ్ళు నిండిపోయి, యుధిష్ఠిరుని ఇలా అన్నాడు.
పునరేవ మహాబాహుర్విరాటో రాజసత్తమః । ఏహి త్వామభిషేక్ష్యామి మత్స్యరాజస్తు నో భవాన్ ।। 9
పునః శక్తివంతుడైన విరాట మహారాజు ఇలా అన్నాడు: 'రా, మేము నిన్ను అభిషేకిస్తాను. మత్స్యులకు నీవే రాజవు.'
మనసా చాప్యభిప్రేతం యత్తే శత్రునిబర్హణ। తత్తేఽహం సంప్రదాస్యామి సర్వమర్హతి నో భవాన్ ।। 10
నీ మనసులో ఏది కావాలనుకున్నా, శత్రువులను జయించినవాడా, దానిని కూడా నీకు ఇస్తాను. నువ్వు అన్నింటికీ అర్హుడవు.
రత్నాని గాః సువర్ణం చ మణిముక్తమథాపి వా। వైయాఘ్రపద్య విప్రేన్ద్ర సర్వథైవ నమోస్తు తే ।। 11
రత్నాలు, ఆవులు, బంగారం, ముత్యాలు, మాణిక్యాలు — బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠా, ఇవన్నీ నీకే. అన్ని విధాలా నీకు నమస్కారం.
త్వత్కృతే హ్యద్య పశ్యామి రాజ్యమాత్మానమేవ చ। యతశ్చ జాతః సంరమ్భః స చ శత్రుర్వశం గతః ।। 12
నీ వల్లనే ఈ రోజు నా రాజ్యం, నన్ను నేను చూచుకోగలిగాను. కలిగిన కలహం, ఆ శత్రువు కూడా వశమయ్యాడు.
తతో యుధిష్ఠిరో మాత్స్యం పునరేవాబ్రవీద్వచః। ప్రతినన్దామి తే వాచం మనోజ్ఞాం మాత్స్య భాషితాం ।। 13
అప్పుడు యుధిష్ఠిరుడు మత్స్యరాజును మరలా ఇలా అన్నాడు: 'నీ మధురమైన మాటలను నేను హర్షంతో ఆమోదిస్తున్నాను, మత్స్యరాజా.'
ఆనృశంస్యపరో నిత్యం సుముఖః సతతం భవాన్ । పునరేవ విరాటశ్చ రాజా కఙ్కమభాషత ।। 14
దయతో నిండిన మనసుతో, ఎప్పుడూ మృదువుగా ఉండే విరాటుడు మళ్లీ కంకుడిని ఇలా అడిగాడు.
అహో శూద్రస్య కర్మాణి వలలస్య ద్విజోత్తమ । సోహం శూద్రేణ సంగ్రామే వలలేనాభిరక్షితః ।। 15
బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడా! వలలుడు అనే శూద్రుని పనులు ఎంత ఆశ్చర్యకరంగా ఉన్నాయి! యుద్ధంలో నన్ను ఆ వలలుడు రక్షించాడు.
త్వత్కృతే సర్వమేవైతదుపపన్నం మమానఘ। వరం వృష్ణీష్వ భద్రం తే బ్రూహి కిం కరవాణి తే ।। 16
పాపరహితుడా! నువ్వు ఉన్నందువల్ల ఇవన్నీ నాకు సరిగ్గా సరిపోతున్నాయి. నీవు కోరిన వరాన్ని ఎంచుకో, నాకు చెప్పు, నీకేమి చేయాలి?
దదామి తే మహాప్రీత్యా రత్నాన్యుచ్చావచాన్యహమ్। శయనాసనయానాని కన్యాశ్చ సమలంకుతాః ।। 17
నిన్ను ఎంతో ప్రేమతో, విలువైనవైనా, సాధారణమైనవైనా రత్నాలు, మంచాలు, ఆసనాలు, రథాలు, అలంకారాలతో ఉన్న యువతులను నేను ఇస్తాను.
హస్త్యశ్వరథసఙ్ఘాశ్చ రాష్ట్రాణి వివిధాని చ। ఏతాని చ మమ ప్రీత్యా ప్రతిగృహ్ణ మమాన్తికే ।। 18
నా ప్రేమతో, ఏనుగులు, కుదిరాలు, రథాల సమూహాలు,色色 దేశాలు ఇవన్నీ కూడా నన్ను దగ్గరుండి స్వీకరించు.
తం తథావాదినం తత్ర కౌరవ్యః ప్రత్యభాషత। ఏషైవ తు మమ ప్రీతిర్యత్త్వం ముక్తోసి శత్రుభిః ।। 19
అలా మాట్లాడిన అతనికి అక్కడ కౌరవుడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: 'నీవు శత్రువుల నుండి విముక్తుడవయ్యావన్నదే నాకు నిజమైన ఆనందం.'