సుశర్మా సాయకాంస్తీక్ష్ణాన్క్షిపతే చ పునఃపునః ।। 41
సుశర్ముడు పదే పదే పదునైన బాణాలను విసురుతూనే ఉన్నాడు.
తతః సమస్తాస్తే సర్వే తురగానభ్యచోదయన్। దివ్యమస్త్రం వికుర్వాణాస్త్రిగర్తాన్ప్రత్యమర్షణాః ।। 42
అంతటా వారు అందరూ గుర్రాలను పరుగెత్తించి, దివ్యాస్త్రాలను ఉపయోగిస్తూ, త్రిగర్తులు యుద్ధంలో వెనక్కి తగ్గని వారు అయ్యారు.
తాన్నివృత్తరథాన్దృష్ట్వా పాణ్డవాస్తాం మహాచమూమ్ । వైరాటిః పరమక్రుద్ధో యుయుధే పరమాద్భుతమ్ ।। 43
పాండవులు ఆ రథాలను, ఆ గొప్ప సైన్యాన్ని వెనక్కు తిప్పినదాన్ని చూసి, విరాటుడు అత్యంత కోపంతో అద్భుతమైన యుద్ధం చేశాడు.
త్రిగర్తాః సమభిక్రమ్య అయుధ్యన్త జయైషిణః। తాన్భీమసేనః సంక్రుద్ధః సర్వశస్త్రభృతాంవరః । వైరాటిః పరమక్రుద్ధో యుయుధే పరమాద్భుతమ్ ।। 44
విజయం కోసం త్రిగర్తులు ముందుకు వచ్చి యుద్ధం చేశారు. భీమసేనుడు, ఆయుధాలలో శ్రేష్ఠుడు, కోపంతో, విరాటుడు కూడా పరమకోపంతో, అద్భుతమైన యుద్ధం చేశారు.
సహస్రం ప్రాహిణీద్రాజా కున్తీపుత్రో యుధిష్ఠిరః। నకులశ్చాపి సప్తైవ శతాని ప్రాహిణోచ్ఛరైః ।। 45
కుంతీపుత్రుడు యుదిష్ఠిరుడు వేలు బాణాలను పంపాడు. నకులుడు కూడా ఏడువందల బాణాలను విసిరాడు.
శతాని త్రీణి శూరాణాం సహదేవః ప్రతాపవాన్ । యుధిష్ఠిరసమాదిష్టో నిజఘ్నే పురుషర్షభః ।। 46
యుదిష్ఠిరుడు ఆజ్ఞతో, పరాక్రమశాలి సహదేవుడు, మూడువందల మంది శూరులను సంహరించాడు.
ప్రవిశ్య మహతీం సేనాం త్రిగర్తానాం మహాబలః । క్షోభయన్సర్వభూతాని సింహః క్షుద్రమృగానివ ।। 47
త్రిగర్తుల గొప్ప సైన్యంలోకి ప్రవేశించిన మహాబలుడు, చిన్న జంతువుల మధ్య సింహంలా అందరినీ కలవరపరిచాడు.
తతో యుధిష్ఠిరో రాజా త్వరమాణో మహాబలః। అభిద్రుత్య సుశర్మాణం శరైరభ్యహనద్ధృశమ్ ।। 48
అంతటా మహాబలుడు, రాజు యుదిష్ఠిరుడు వేగంగా వెళ్లి, సుశర్ముడిపై ధైర్యంగా బాణాలతో దాడి చేశాడు.
సుశర్మాఽపి సుసంక్రుద్ధస్త్వరాణో యుధిష్ఠిరమ్ । అవిధ్యద్దశభిర్బాణైశ్చతుర్భిశ్చతురో హయాన్ ।। 49
సుశర్ముడు కోపంతో వేగంగా యుద్ధిష్ఠిరుని మీద పది బాణాలతో దాడి చేశాడు. నాలుగు బాణాలతో అతని నలుగురు గుర్రాలను గాయపరిచాడు.
తతో రాజన్క్షిప్రకారీ కున్తీఽపుత్రో వృకోదరః। సమాసాద్య సుశర్మాణమశ్వాంస్తస్య న్యపాతయత్ ।। 50
ఆ వెంటనే, రాజా! కుంతీ కుమారుడు వృకోదరుడు చురుకుగా ముందుకు వచ్చి, సుశర్ముని దగ్గరకు చేరి అతని గుర్రాలను కూల్చేశాడు.
పృష్ఠగోషౌ చ తస్యాథ హత్వా పరమసాయకైః। అథాస్య సారథిం క్రుద్ధో రథోపస్థాదపతయత్ ।। 51
తర్వాత, అతని వెనుక ఉన్న రక్షకులను గొప్ప బాణాలతో సంహరించి, కోపంతో సుశర్ముని రథసారధిని రథం మీద నుంచి కూల్చేశాడు.
చక్రరక్షస్తు శూరశ్చ శోణాశ్వో నామ నామతః। స భయాద్విరథం దృష్ట్వా త్రైగర్తం వ్యాజహాత్తదా ।। 52
ఆ సమయంలో, రథచక్రాన్ని కాపాడే ధైర్యవంతుడు శోణాశ్వుడు, త్రిగర్త రాజు రథం లేకుండా పోయినదాన్ని చూసి భయంతో అక్కడినుంచి పారిపోయాడు.
తతో విరాటః ప్రస్కన్ద్య రథాదథ సుశర్మణః। గదామస్య పరామృశ్య తమేవాభ్యహనద్బలీ ।। 53
తర్వాత విరాటుడు, సుశర్ముని రథం మీద నుంచి దిగి, తన గదను పట్టుకుని, బలంగా అతనిని దానితో కొట్టాడు.
స చచార గదాపాణిర్వృద్ధోఽపి తరుణో యథా ।। 54
వయస్సు వచ్చిందని అయినా, అతడు యువకుడిలా చురుకుగా గదను ఊపుతూ పోరాడాడు.
భీమస్తు భీమసంకాశో రథాత్ప్రస్కన్ద్య వీర్యవాన్ । ఉత్ప్లుత్య గత్వా వేగేన తద్రథే వినిపత్య చ। సుశర్మణః శిరోఽగుహ్ణాత్పునరాశ్వాస్య యుధ్యతః ।। 55
భీముడు, భీమునితో సమానమైన శక్తివంతుడు, తన రథం మీద నుంచి దూకి, వేగంగా సుశర్ముని రథంపైకి వెళ్లి, యుద్ధం చేస్తున్న సుశర్ముని తల పట్టుకుని, అతన్ని అదుపులోకి తీసుకొచ్చాడు.
అగ్రాద్గిరేర్వినిక్షిప్య సింహః క్షుద్రమృగం యథా। ఊర్ధ్వముత్ప్లృత్య మార్జార ఆఖోర్యద్వచ్ఛిరో రుషా ।। 56
ఎలాగైతే సింహం కొండపై నుంచి చిన్న జంతువును కిందకు విసిరేస్తుందో, లేక పిల్లి కోపంతో ఎలుక తలను పైకి ఎత్తుతుందో, అలా భీముడు కూడా చేశాడు.
సముద్యమ్య తు రోషాత్తం నిష్పిపేష మహీతలే। యదా మూర్ధ్ని మహాబాహుః ప్రాహరద్విలపిష్యతః ।। 57
అతడిని కోపంతో పైకి ఎత్తి భూమిపై పడేసి, అతను ఏడుస్తుండగా భీముడు అతని తలపై బలంగా కొట్టాడు.
తస్య జాను దదౌ భీమో జఘ్నే చైనమరత్నినా । స మోహమగమద్రాజా ప్రహారవరపీడితః।। 58
భీముడు అతని మోకాళిపై బలంగా కొట్టి, ఆయుధంతో మరొకసారి దెబ్బతీశాడు. ఆ రాజు ఆ గట్టి దెబ్బతో స్పృహ తప్పిపోయాడు.
తస్మిన్వీరే గృహీతే తు త్రిగర్తానాం మహారథే। అభజ్యత బలం సర్వం త్రిగర్తానాం భయాతురమ్ ।। 59
ఆ వీరుడు పట్టుబడిన వెంటనే, త్రిగర్తుల మహారథుల సైన్యం అంతా భయంతో చెదరిపోయింది.
నివృత్య గాస్తతః సర్వాః పాణ్డుపుత్రా మహారథాః। అవజిత్య సుశర్మాణం ధనం చాదాయ సర్వశః ।। 60
తర్వాత పాండవులు, గొప్ప రథయోధులు, సుశర్ముని ఓడించి, మొత్తం ధనం తీసుకుని, ఆ పశువులతో తిరిగి వచ్చారు.
స్వబాహుబలసంపన్నా హ్రీనిషేవా యతవ్రతాః। విరాటస్య మహాత్మానః పరిక్లేశవినాశనాః। స్థితాః సమక్షం తే సర్వే త్వథ భీమోఽభ్యభాషత ।। 61
తమ స్వశక్తితో, లజ్జతో, వ్రతపరాయణతతో, విరాటుని మహాత్ములు, కష్టాలను తొలగించే వారు, అందరూ కలిసివున్నారు. అప్పుడు భీముడు మాట్లాడాడు.
నాయం పాపసమాచారో మత్తో జీవితుమర్హతి। కింను శక్యం మయా కర్తుం యద్రాజా సతతం ఘృణీ । గలే గృహీత్వా రాజానమానీయ వివశం వశమ్ ।। 62
ఈడు చెడ్డ పనులు చేసినవాడు, నా చేతిలో బ్రతకడానికి అర్హుడు కాదు. రాజు ఎప్పుడూ కరుణగలవాడు కాబట్టి నేను ఇంకేం చేయగలను? నేను అతన్ని మెడ పట్టుకుని, బలవంతంగా అదుపులోకి తెచ్చాను.
తత ఏనం విచేష్టన్తం బద్ధ్వా పార్థో వృకోదరః। రథమారోపయామాస విసంజ్ఞం పాంసుగుణ్ఠితమ్ ।। 63
ఆ తరువాత, అతను తటస్థించగా, పార్థుడు వృకోదరుడు అతన్ని కట్టేసి, స్పృహ లేకుండా మట్టిలో కప్పబడి ఉన్నవాడిని రథంపై పెట్టాడు.
అభ్యేత్య రణమధ్యస్థమభ్యగచ్ఛద్యుధిష్ఠిరమ్ । దర్శయామాస భీమస్తు సుశర్మాణం నరాధిపమ్ ।। 64
రణరంగ మధ్యంలోకి వచ్చి, భీముడు యుద్ధిష్ఠిరుని దగ్గరకు వెళ్లి, సుశర్ముని, నరాధిపుడిని చూపించాడు.
ప్రోవాచ పురుషవ్యాఘ్రో భీమమాహవశోభినమ్ । తం రాజా ప్రాహసద్దృష్ట్వా ముచ్యతాం వై నరాధమః ।। 65
పురుషశార్దూలుడు భీముడు, యుద్ధంలో ప్రకాశిస్తూ మాట్లాడాడు. రాజు అతన్ని చూసి నవ్వుతూ, 'ఈ నరాధముడిని విడిచిపెట్టు' అని చెప్పాడు.
ఏవముక్తోఽబ్రవీద్భీమః సుశర్మాణం మహాబలమ్ । జీవితుం చేచ్ఛసే మూఢ హేతుం మే గదతః శృణు ।। 66
అలా అన్న తరువాత, భీముడు సుశర్ముని, మహాబలుడిని చూచి, 'నీకు బ్రతకాలని ఉంటే, ఓ మూర్ఖా! నేను చెప్పబోయే కారణాన్ని విను' అని అన్నాడు.
దాసోస్మీతి త్వయా వాచ్యం సంసత్సు చ సభాసు చ । ఏవం తే జీవితం దద్యామేష యుద్ధజితో విధిః ।। 67
సమాజాల్లో, సభల్లో నేను నీ దాసుడినని చెప్పాలి. అలా చేస్తే నీకు ప్రాణాలు విడిచిపెడతాను. యుద్ధంలో ఓడినవారికి ఇదే నియమం.
తమువాచ తతో జ్యేష్ఠో భ్రాతా సప్రణయం వచః। ముఞ్చముఞ్చాధమాచారం ప్రమాణం యది తే వయమ్ ।। 68
అప్పుడు పెద్ద అన్నయ్య ప్రేమతో ఇలా అన్నాడు: 'ఈ నీచమైన పని మానిపెట్టు, మనమే నీకు ప్రమాణం అయితే.'
దాసభావం గతో హ్యేష విరాటస్య మహీపతేః। అదాసో గచ్ఛ ముక్తోసి మైవం కార్షీః కదాచన ।। 69
ఇవ్వడు విరాట మహారాజు వద్ద దాసుడయ్యాడు. నువ్వు దాసుడు కావు — వెళ్ళిపో, నీవు విముక్తుడవు. ఇకపై ఇలాంటి పని ఎప్పుడూ చేయకూడదు.
ఏవముక్తే తు సవ్రీడః సుశర్మాఽసీదధోముఖః । స ముక్తోఽభ్యేత్య రాజానమభివాద్య ప్రతస్థివాన్ ।। 70
ఇలా అన్న తర్వాత సుశర్మ లజ్జతో తలవంచి నిలబడ్డాడు. అతడిని విడిచిపెట్టగా, రాజును నమస్కరించి అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు.