తతస్తయోర్మిథస్తత్ర విరోధః సమజాయత। దేవయాన్యాశ్చ రాజేన్ద్ర శర్మిష్ఠాయాశ్చ తత్కృతే
అప్పుడా విషయాన్ని గురించి దేవయానీ, శర్మిష్ఠ ఇద్దరి మధ్యా గొడవ మొదలైంది, ఓ రాజేంద్ర.
కస్మాద్గృహ్ణాసి మే వస్త్రం శిష్యా భూత్వా మమాసురి। సముదాచారహీనాయా న తే సాధు భవిష్యతి
నువ్వు నా శిష్యురాలివి, అసురుని కుమార్తె, నా వస్త్రాన్ని ఎందుకు తీసుకుంటున్నావు? నీకు మర్యాద తెలియని ఈ ప్రవర్తన నీకెప్పుడూ మంచిది కాదు.
ఆసీనం చ శయానం చ పితా తే పితరం మమ। స్తౌతిబన్దీవ చాభీక్ష్ణం నీచైః స్థిత్వా వినీతవత్
నీ తండ్రి కూర్చున్నా, పడుకున్నా, ఎప్పుడూ నా తండ్రి దగ్గరకి వచ్చి, తక్కువగా నిలబడి, వినయంగా పొగిడేవాడు.
యాచతస్త్వం హి దుహితా స్తువతః ప్రతిగృహ్ణతః। సుతాహం స్తూయమానస్య దదతోఽప్రతిగృహ్ణతః
నువ్వు అడుగుతూ, పొగిడుతూ, ఇచ్చిన దానిని తీసుకునే వాడి కుమార్తె; నేను అందరూ పొగిడే, ఇచ్చే, కానీ ఎప్పుడూ తీసుకోని వాడి కుమార్తె.
ఆదున్వస్వ విదున్వస్వ ద్రుహ్య కుప్యస్వ యాచకి। అనాయుధా సాయుధాయా రిక్తా క్షుభ్యసి భిక్షుకి
ఇప్పుడు అడుగు, కోపపడు, ద్వేషించు, శపించు, ఓ యాచకురాలా! ఆయుధం లేని నువ్వు ఆయుధం ఉన్నవాడిని చూసి కలవరపడుతున్నావు; ఖాళీ చేతితో ఉన్న నువ్వు కలత చెందుతున్నావు, ఓ దయనీయురాలా!
లప్స్యసే ప్రతియోద్ధారం న హి త్వాం గణయామ్యహమ్। `ప్రతికూలం వదసి చేదితఃప్రభృతి యాచకి
నీకు ఎదురు చెప్పేవాళ్లు దొరుకుతారు, ఎందుకంటే నేను నిన్ను లెక్కచేయను. ఇక మీదట నాతో విరుద్ధంగా మాట్లాడితే, ఓ యాచకురాలా—
సముచ్ఛ్రయం దేవయానీం గతాం సక్తాం చ వాససి। శర్మిష్ఠా ప్రాక్షిపత్కూపే తతః స్వపురమాగమత్। హతేయమితి విజ్ఞాయ శర్మిష్ఠా పాపనిశ్చయా
దేవయానీ గొప్పగా నిలబడి వస్త్రాన్ని పట్టుకుని ఉండగా, శర్మిష్ఠ ఆమెను బావిలోకి తోసేసి, తాను తన ఊరికి వెళ్ళిపోయింది. 'ఇప్పుడు ఆమె చనిపోయింది' అని చెప్తూ, చెడు ఆలోచనతో అలా చేసింది.
అనవేక్ష్య యయౌ వేశ్మ క్రోధవేగపరాయణా। `ప్రవిశ్య స్వగృహం స్వస్థా ధర్మమాసురమాస్థితా।' అథ తం దేశమభ్యాగాద్యయాతిర్నహుషాత్మజః
వెనక్కి తిరిగి చూడకుండా, కోపంతో ఊగిపోతూ, శర్మిష్ఠ తన ఇంటికి వెళ్లింది. ఇంట్లోకి ప్రవేశించి, అసుర ధర్మాన్ని పాటిస్తూ ప్రశాంతంగా ఉండిపోయింది. ఆ సమయంలో నహుషుని కుమారుడు యయాతి ఆ ప్రాంతానికి వచ్చాడు.
శ్రాన్తయుగ్యః శ్రాన్తహయో మృగలిప్సుః పిపాసితః। స నాహుషః ప్రేక్షమాణ ఉదపానం గతోదకమ్
అతని గుర్రాలు, రథం అలసిపోయి, వేటకోసం వెళ్ళి, దాహంతో ఉన్న యయాతి, చుట్టూ చూసి, నీరు లేకుండా పోయిన ఒక బావిని చూశాడు.
దదర్శ రాజా తాం తత్ర కన్యామగ్నిశిఖామివ। తామపృచ్ఛత్స దృష్ట్వైవ కన్యామమరవర్ణినీమ్
ఆ బావిలో రాజు ఒక యువతిని, అగ్ని జ్వాలలా ప్రకాశిస్తూ ఉన్నదాన్ని చూశాడు. ఆ స్వర్గీయ సౌందర్యం గల యువతిని చూసి, రాజు ఆమెను అడిగాడు.
సాన్త్వయిత్వా నృపశ్రేష్ఠః సామ్నా పరమవల్గునా। కా త్వం తామ్రనఖీ శ్యామా సుమృష్టమణికుణ్డలా
అతడు మృదువుగా, మధురంగా పరామర్శిస్తూ, 'నువ్వెవరు? నల్లని చర్మంతో, రాగి రంగు గల గోళ్లు, మెరిసే రత్నాల కుండలాలు ధరించినవాడివి,' అని అడిగాడు.
దీర్ఘం ధ్యాయసి చాత్యర్థం కస్మాచ్ఛ్వసిషి చాతురా। కథం చ పతితాఽస్యస్మిన్కూపే వీరుత్తృణావృతే
'నువ్వు చాలా కాలంగా లోతుగా ఆలోచిస్తున్నావు, ఎందుకు అంతగా ఊపిరి పీలుస్తున్నావు? ఈ గడ్డి, మొక్కలతో నిండిన బావిలో నువ్వు ఎలా పడిపోయావు?' అని అడిగాడు.
యోఽసౌ దేవైర్హతాన్దైత్యానుత్థాపయతి విద్యయా
దేవతలు చంపిన దైత్యులను తన విద్యతో మళ్లీ బ్రతికించేవాడు—
తస్య శుక్రస్య కన్యాహం స మాం నూనం న బుధ్యతే। ఏష మే దక్షిణో రాజన్పాణిస్తామ్రనఖాఙ్గులిః
'ఆ శుక్రుని కుమార్తె నేనే; ఆయనకు నా సంగతి తెలియదు. ఇదిగో నా కుడి చేయి, రాజా, రాగి రంగు గల గోళ్లు ఉన్న వేళ్లు.'
సముద్ధర గృహీత్వా మాం కులీనస్త్వం హి మే మతః। జానామి హి త్వాం సంశాన్తం వీర్యవన్తం యశస్వినమ్
'నువ్వు మంచి వంశానికి చెందినవాడివని నాకు తెలుసు. నీవు శాంతంగా, పరాక్రమంతో, కీర్తితో ఉన్నవాడివని నాకు తెలుసు. కాబట్టి నా చేయిని పట్టుకుని నన్ను పైకి లేపు.'
తస్మాన్మాం పతితామస్మాత్కూపాదుద్ధర్తుమర్హసి
'అందుకే, నేను ఈ బావిలో పడిపోయినందున నన్ను పైకి తీసి బయటకు తీయాలి.'
గృహీత్వా దక్షిణే పాణావుజ్జహార తతోఽవటాత్। ఉద్ధృత్య చైనాం తరసా తస్మాత్కూపాన్నరాధిపః
రాజు ఆమె కుడి చేయిని పట్టుకుని, బావి లోతు నుండి ఆమెను పైకి లేపాడు; వేగంగా ఆమెను బయటకు తీసాడు.
గచ్ఛ భద్రే యథాకామం న భయం విద్యతే తవ। ఇత్యుచ్యమానా నృపతిం దేవయానీదముత్తరమ్
'బంగారు, నువ్వు కోరిన చోటికి వెళ్ళు. నీకు ఎలాంటి భయం లేదు,' అని రాజు చెప్పాడు. అప్పుడు దేవయానీ రాజును ఇలా సమాధానం చెప్పింది.
ఉవాచ మాముపాదాయ గచ్ఛ శీఘ్రం ప్రియో హి మే। గృహీతాహం త్వయా పాణౌ తస్మాద్భర్తా భవిష్యసి
ఆమె ఇలా చెప్పింది: 'నన్ను వెంట తీసుకెళ్ళు, నీవు నాకు ఎంతో ప్రియమైనవాడివి. నీవు నా చేతిని పట్టుకున్నావు కాబట్టి, నీవే నా భర్తవవు.'
ఇత్యేవముక్తో నృపతిరాహ క్షత్రకులోద్భవః। త్వం భద్రే బ్రాహ్మణీ తస్మాన్మయా నార్హసి సఙ్గమమ్
అప్పుడు ఆ రాజు, క్షత్రియ వంశంలో పుట్టినవాడు, ఇలా అన్నాడు: 'అమ్మా, నీవు బ్రాహ్మణ కుటుంబానికి చెందినవాడివి. అందుకే నాతో కలవడం సరికాదు.'
సర్వలోకగురుః కావ్యస్త్వం తస్య దుహితా శుభే। తస్మాదపి భయం మేఽద్య తతః కల్యాణి నార్హసి
'శుభలక్షణాలయినీ, నీవు అన్ని లోకాలకు గురువైన కావ్యుని కుమార్తె. అందుకే నాకు భయం కూడా కలుగుతోంది. అందువల్ల, కల్యాణి, ఇది సముచితమైనది కాదు.'
యది మద్వచనాన్నాద్య మాం నేచ్ఛసి నరాధిప। త్వామేవ వరయే పిత్రా తస్మాల్లప్స్యసి గచ్ఛ హి
'ఓ రాజా, నువ్వు నా మాట వినకుండా నన్ను కోరకపోతే, నా తండ్రే నిన్ను నాకు వరంగా కోరుకుంటాడు. అప్పుడు నువ్వే నన్ను పొందుతావు. ఇప్పుడైతే వెళ్ళిపో.'
ఆమన్త్రయిత్వా సుశ్రోణీం యయాతిః స్వపురం యయౌ। గతే తు నాహుషే తస్మిన్దేవయాన్యప్యనిన్దితా
అందంగా నడుము కలిగిన ఆమెను వీడుకుని, యయాతి తన నగరానికి తిరిగి వెళ్లాడు. నాహుషుని కుమారుడు అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయిన తర్వాత, అపరాధం లేని దేవయానీ కూడా—
క్వచిద్గత్వా చ రుదతీ వృక్షమాశ్రిత్య ధిష్ఠితా। తతశ్చిరాయమాణాయాం దుహితర్యథ భార్గవః
ఎక్కడికో వెళ్లి, ఏడుస్తూ, ఒక చెట్టును ఆనుకుని నిలబడి ఉండిపోయింది. అలా ఆ కుమార్తె చాలా సేపు ఆలస్యంగా ఉండగా, భార్గవుడు—
సంస్మృత్యోవాచ ధాత్రీం తాం దుహితుః స్నేహవిక్లవః। ధాత్రి త్వమానయ క్షిప్రం దేవయానీం సముధ్యమామ్
ఆమెను గుర్తు చేసుకుని, తన కుమార్తెపై ప్రేమతో నిండిన భార్గవుడు, ఆమె ధాత్రిని ఇలా అన్నాడు: 'ధాత్రి, బయటకు వెళ్లిన దేవయానిని త్వరగా తీసుకురా.'
ఇత్యుక్తమాత్రే సా ధాత్రీ త్వరితాఽఽనయితుం గతా। యత్రయత్ర సశీభిః సా గతా పదమమార్గత
అలా చెప్పగానే, ఆ ధాత్రి వెంటనే ఆమెను తీసుకురావడానికి బయలుదేరింది. ఆమె ఎక్కడికి వెళ్లినా, అడుగడుగునా వెతికింది.
సా దదర్శ తథా దీనాం శ్రమార్తాం రుదతీం స్థితామ్। వృత్తాన్తం కిమిదం భద్రే శీఘ్రం వద పితాహ్వయత్
అక్కడ ఆమెను, బాధతో, అలసటతో, ఏడుస్తూ నిలబడి ఉన్నదిగా చూసింది. 'ఏమైంది అమ్మా? త్వరగా చెప్పు, నీ తండ్రి పిలుస్తున్నాడు.'
ఏవముక్తాహ ధాత్రీం తాం శర్మిష్ఠావృజినం కృతమ్। ఉవాచ శోకసంతప్తా ఘూర్ణికామాగతాం పురః
అలా అడిగినప్పుడు, ధాత్రికి శర్మిష్ఠ తనకు చేసిన అన్యాయాన్ని చెప్పింది. దుఃఖంతో బాధపడుతూ, ముందుకు వచ్చిన ఘూర్ణికను ఉద్దేశించి ఇలా చెప్పింది.
త్వరితం ఘూర్ణికే గచ్ఛ శీఘ్రమాచక్ష్వ మే పితుః
'ఘూర్ణికా, వెంటనే వెళ్లి నా తండ్రికి ఈ విషయం చెప్పు.'
సా తత్ర త్వరితం గత్వా ఘూర్ణికాఽసురమన్దిరమ్
అంతే కాకుండా, ఘూర్ణికా త్వరగా అక్కడికి వెళ్లి, అసురుల మందిరానికి చేరింది.