శతసూర్యం శతావర్తం శతబిన్దు శతాక్షిమత్। అభేద్యకల్పం మత్స్యానాం రాజా కవచమాహరత్ ।। 23
మత్స్యుల రాజు, శతసూర్యుడు, శతావర్తుడు, శతబిందువు, శతాక్షుడు, ఇంకా దుర్భేద్యమైన రూపం కలిగిన యోధుల కోసం రక్షణ కవచాలు తెచ్చాడు.
తతో నానాతనుత్రాణి స్వానిస్వాని మహాబలాః। యుయుత్సవోఽభ్యనహ్యన్త దేవకల్పాః ప్రహారిణః ।। 24
తర్వాత, యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్న మహాబలులు, దేవతలతో సమానంగా ఉన్న యోధులు, తమకు తామే తగిన కవచాలు ధరించుకున్నారు.
సోపస్కరేషు శుభ్రేషు మహత్సు చ మహారథాః । పృథక్కాఞ్చనసన్నాహాన్రథేష్వశ్వానయోజయన్ ।। 25
పెద్దవాటి, మెరిసే రథాలకు, మహారథులు వేర్వేరు బంగారు పట్టీలు, గుర్రాలను జోడించి సిద్ధం చేశారు.
సూర్యచన్ద్రప్రతీకాశే మణిహేమవిభూషితే। మహాప్రమాణం మత్స్యస్య ధ్వజముచ్ఛ్రియతే రథే ।। 26
మత్స్యుని రథంపై, మణులు బంగారంతో అలంకరించబడిన, సూర్య చంద్రుల్లా ప్రకాశించే గొప్ప జెండా ఎగురవేశారు.
ధ్వజాన్బహువిధాకారాన్సౌవర్ణాన్హేమమాలినః। యథాస్వం క్షత్రియాః శూరా రథేషు సమయోజయన్ ।। 27
వీర క్షత్రియులు తమ తమ రథాలకు, బంగారు మాలలతో అలంకరించిన, అనేక ఆకారాల బంగారు జెండాలను అమర్చారు.
రథేషు యుజ్యమానేషు కఙ్కో రాజానమబ్రవీత్ । మయా హ్యస్రం చతుర్వర్గమవాప్తమృషిసత్తమాత్ ।। 28
ఆ సమయంలో, రథాలు సిద్ధం అవుతుండగా, కంకుడు రాజును ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు: "ఓ మునిశ్రేష్ఠా! నా ద్వారా నాలుగు పురుషార్థాలు సంపూర్ణమయ్యాయి."
దంశితో రథమాస్థాయ పదం నిర్యామ్యహం గవామ్। అయం చ బలవాఞ్ఛరో వలలో దృశ్యతేఽనఘ ।। 29
నన్ను పోరుకు ఆహ్వానించగా, నేను రథంపై ఎక్కి, పాదయాత్రగా ఆవుల కోసం బయలుదేరుతున్నాను. ఇదిగో, బలమైన వంకర బాణం కూడా ఇక్కడ ఉంది, ఓ నిర్దోషుడా!
గోసఙ్ఖ్యమశ్వబన్ధం చ సంయోజయ రథేషు వైః। నైతేన జాతు యుధ్ద్యేయుర్గవార్థమితి మే మతిః ।। 30
రథాలకు ఆవుల లెక్క, గుర్రాల కట్టును జోడించండి. నా అభిప్రాయం ప్రకారం, వారు ఆవుల కోసం యుద్ధం చేయరు.
అథ మాత్స్యోఽబ్రవీద్రాజా శతానీకం జఘన్యజమ్। కఙ్కశ్చ వలలః సూదో దామగ్రన్థిశ్చ వీర్యవాన్ ।। 31
అప్పుడు మత్స్య రాజు, తన చిన్నవాడైన శతానీకుడిని, కంకుడు, వలలుడు, సారథి, ధైర్యవంతుడైన దామగ్రంథిని పిలిచాడు.
తన్త్రిపాలశ్చ గోసఙ్ఖ్యో యథా తే పురుషర్షభాః । శూరాః సువీరాః పురుషా నాగరాజవరోపమాః । యుద్ధ్యేయురితి మే బుద్ధిర్వర్తతే నాత్ర సంశయః ।। 32
తదుపరి, తంత్రిపాలుడు, గోసంఖ్యుడు, ఇంకా వీరులైన పురుషులు, నాగరాజులతో సమానమైన యోధులు — వీరంతా తప్పకుండా యుద్ధం చేస్తారని నా మనస్సు నమ్ముతోంది; ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ఏతేపామపి దీయన్తాం రథా ధ్వజపతాకినః। కవచాని విచిత్రాణి దృఢాని చ లఘూని చ ।। 33
ఈ యోధులకు జెండాలతో కూడిన రథాలు, వింతగా, బలంగా, తేలికగా ఉండే కవచాలు ఇవ్వండి.
ప్రతిముఞ్చన్తు గాత్రేషు దీయన్తామాయుధాని చ । నేమే జాతు న యుద్ధ్య్రేయురితి మే ధీయతే మతిః ।। 34
వారు తమ శరీరాలకు కవచాలు ధరించుకుని, ఆయుధాలు కూడా అందుకోవాలి. నా అభిప్రాయం ప్రకారం, వారు యుద్ధం చేయకుండా ఉండరు.
తచ్ఛ్రుత్వా నృపతేర్వాక్యం శీఘ్రం త్వరితమానసః। శతానీకః స పార్థభ్యో రథాన్రాజన్సమాదిశత్ ।। 35
రాజు మాటలు విని, శతానీకుడు వెంటనే ఉత్సాహంతో, పార్థుల కోసం రథాలను సిద్ధం చేయమని ఆజ్ఞాపించాడు.
సహదేవాయ రాజ్ఞే చ భీమాయ నకులాయ చ। తాన్దృష్ట్వా సహసా సూతా రాజభక్తిపురస్కృతాః ।। 36
సహదేవుడు, రాజు, భీముడు, నకులుడు — వీరిని చూసిన రాజభక్తి గల సారథులు వెంటనే పరుగెత్తారు.
నిర్దిష్టా నరదేవేన రథాఞ్ఛీఘ్రమయోజయన్। కవచాని విచిత్రాణి నవాని చ దృఢాని చ।। 37
రాజు ఆదేశానుసారం, సారథులు త్వరగా రథాలను జోడించి, కొత్తగా, బలంగా, వింతగా ఉన్న కవచాలను అందించారు.
విరాటః ప్రదదౌ యాని తేషామక్లిష్టకర్మణామ్। తాన్యాముచ్య శరీరేషు దంశితాస్తే మహారథాః ।। 38
విరాటుడు, పాపరహితులైన వారికి కవచాలు ఇచ్చాడు. అవి ధరించిన మహారథులు యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యారు.
తరస్వినశ్ఛన్నరూపాః సర్వశస్త్రవిశారదాః । రథాన్హేమపరిష్కారాన్సమాస్థాయ మహారథాః। పాణ్డవా నిర్యయుర్హృష్టా దంశితా రాజసత్తమ ।। 39
శక్తివంతులైన పాండవులు, వేషధారులుగా, అన్ని ఆయుధాల్లో నిపుణులుగా, బంగారంతో అలంకరించిన రథాల్లో ఎక్కి, ఆనందంగా కవచాలు ధరించి బయలుదేరారు, ఓ రాజశ్రేష్ఠా!
విరాటమన్వయుః పశ్చాత్సహితాః కురుపుఙ్గవాః। చత్వారో భ్రాతరః శూరాః పాణ్డవాః సత్యవిక్రమాః ।। 40
నాలుగు మంది పాండవ సహోదరులు, సత్యవంతులైన వీరులు, కురువంశంలో ప్రముఖులతో కలిసి, విరాటుని వెనుక అనుసరించారు.
దీర్ఘానాం చ దృఢానాం చ ధనుషాం తే యథాబలమ్। ఉత్కృష్య పాశాన్మౌర్వీణాం వీరాశ్చాపేష్వయోజయన్ ।। 41
వీరులు తమ శక్తికి తగినట్టు పొడవైన, బలమైన విల్లు లను గట్టిగా లాగి, మౌర్వి తంతులు చేర్చి వాటిని సిద్ధం చేసారు.
తతః సువాససః సర్వే వీరాశ్చన్దనరూషితాః । చోదితా నరదేవేన క్షిప్రమశ్వానచోదయన్ ।। 42
ఆ తరువాత అందరూ మంచి వస్త్రాలు ధరించి, చందనం పూసుకుని, రాజు ఆజ్ఞతో వీరులు తక్షణమే గుర్రాలను పరుగెత్తించారు.
తే హయా హేమసంచ్ఛన్నా బృహన్తః సాధువాహినః । చోదితాః ప్రత్యదృశ్యన్త పత్రిణామివ పఙ్క్తయః ।। 43
బంగారు అలంకరణతో మెరిసే, బలమైన, బాగా శిక్షణ పొందిన ఆ గుర్రాలు, ముందుకు పరుగెత్తినప్పుడు, అవి గాల్లో ఎగిరే బాణాల వరుసలలా కనిపించాయి.
భీమరూపాశ్చ మాతఙ్గాః ప్రభిన్నకరటాముఖాః। స్వారూఢా యుద్ధకుశలైర్మహామాత్రాధిరోహితాః ।। 44
భయంకరమైన రూపంతో, కొమ్ములు విరిగిన, పెదాలు తెరిచిన ఏనుగులపై యుద్ధంలో నిపుణులైన మహామాత్రులు కూర్చొని, వీరులు వాటిని నడిపారు.
క్షరన్త ఇవ జీమూతాః సుదన్తాః షాష్టిహాయనాః । రాజానమన్వయుః పశ్చాత్క్రామన్త ఇవ పర్వతాః ।। 45
బాగా శిక్షణ పొందిన, అరవై ఏళ్ళ వయస్సు కలిగిన ఆ ఏనుగులు, మేఘాల్లా గర్జిస్తూ, రాజును వెనుక నుంచి అనుసరించుతూ, పర్వతాల్లా ముందుకు సాగాయి.
దృఢాయుధజనాకీర్ణం రథాశ్వగజసంకులమ్ । తద్బలాగ్రం విరాటస్య శక్రస్యేవ తదా బభౌ ।। 46
బలమైన ఆయుధాలు పట్టిన యోధులతో, రథాలు, గుర్రాలు, ఏనుగులు సముదాయంతో కూడిన విరాటుని ఆగ్రబలము, ఆ సమయంలో ఇంద్రుని సైన్యంలా ప్రకాశించింది.
తం ప్రయాన్తం మహారాజ నినీషన్తం గవాం పదమ్। విశారదానాం వైశ్యానాం ప్రకృష్టానాం తదా నృప ।। 47
రాజా! ఆయన పశువుల వైపు వెళ్లేందుకు ముందుకు సాగుతుండగా, నైపుణ్యం కలిగిన, ప్రతిభావంతులైన గోవాళ్లు ఆయన వెంట నడిచారు.
వింశతిస్తు సహస్రాణి నరాణామనుయాయినామ్। అష్టౌ రథసహస్రాణి దశ నాగశతాని చ । వింశచ్చాశ్వసహస్రాణి మాత్స్యానాం త్వరితం యయుః ।। 48
ఇరవై వేల మంది, ఎనిమిది వేల రథాలు, పది వందల ఏనుగులు, ఇరవై వేల గుర్రాలు మత్స్యుల సైన్యంలో వేగంగా వెళ్లాయి.
తదనీకం విరాటస్య శుశుభేఽతీవ భారత। వసన్తే బహుపుష్పాఢ్యం కాననం చిత్రితం యథా ।। 49
విరాటుని ఆ సైన్యం, వసంతంలో ఎన్నో పువ్వులతో అలంకరించబడిన అరణ్యంలా, ఎంతో అందంగా మెరిసింది, ఓ భారతా!
నిర్యాయ నగరాచ్ఛూరా వ్యూఢానీకాః ప్రహారిణః। త్రిగర్తానస్పృశన్మాత్స్యాః మూర్యేఽస్తంగమితే సతి ।। 1
పటిష్టమైన యుద్ధదళాలతో, ధైర్యవంతులు నగరం నుండి బయలుదేరి, సూర్యుడు అస్తమించాక మత్స్యులు త్రిగర్తులను ఎదుర్కొన్నారు.
తే త్రిగర్తాశ్చ మాత్స్యాశ్చ వ్యూఢానీకాః ప్రహారిణః। అన్యోన్యమభివర్తన్తే గోషు గృద్ధా మహాబలాః ।। 2
త్రిగర్తులు, మత్స్యులు ఇద్దరూ బలమైన దళాలతో, యుద్ధానికి సిద్ధంగా, గొర్రెల పట్ల ఆశతో, పరస్పరం ఎదురెదురుగా దూకారు.
భీమాశ్చ మత్తమాతఙ్గాస్తోమరాఙ్కుశచోదితాః। గ్రామణీయైః సమారూఢాః కుశలైర్హస్తిసాదిభిః ।। 3
బలమైన, మత్తులో ఉన్న ఏనుగులు, తొమరలు, అంకుశాలతో ప్రేరేపించబడి, నైపుణ్యం కలిగిన నాయకులు, హస్తిపాకులు వాటిపై కూర్చున్నారు.