జఘన్యతో వయం తత్ర యాస్యామో దివసాన్తరే। విషయం మత్స్యరాజస్య సుసమృద్ధం సుసంహితమ్ ।। 57
మరుసటి రోజు, మనం వెనుకవైపు నుండి, మత్స్యరాజు ప్రాంతానికి, సంపన్నంగా, బలంగా ఉన్న భూమిలోకి ప్రవేశిద్దాం.
సుశర్మణా గృహీతే తు మత్స్యరాజస్య గోధనే। విరాటః సైన్యమాదాయ త్రిగర్తైః సహ యోత్స్యతి ।। 58
సుశర్ముడు మత్స్యరాజు పశువులను పట్టుకున్నప్పుడు, విరాటుడు తన సైన్యాన్ని తీసుకుని త్రిగర్తులతో యుద్ధం చేయడానికి బయలుదేరుతాడు.
అపరం దివసం గాస్తు తత్ర గృహ్ణన్తు కౌరవాః। గవార్థే పాణ్డవాస్తత్ర యోత్స్యన్తి కురుభిః సహ ।। 59
తరువాతి రోజు, కౌరవులు అక్కడ పశువులను పట్టుకోవాలి. ఆ పశువుల కోసం పాండవులు కురువులతో కలిసి యుద్ధం చేస్తారు.
తథా గత్వా యథోద్దేశం విరాటనగరాన్తికే। క్షిప్రం గోష్ఠం సమాసాద్య గృహ్ణన్తు విపులం ధనమ్ ।। 60
అలా మనం ప్రణాళిక ప్రకారం విరాటనగరానికి దగ్గరగా వెళ్లి, త్వరగా ఆ పశువుల స్థలాన్ని చేరుకుని, విస్తారమైన ధనాన్ని పట్టుకోవాలి.
గవాం శతసహస్రాణి శ్రీమన్తి గుణవన్తి చ। వయమస్య నిగృహ్ణీమో ద్విధా కృత్వా చ వాహినీమ్ ।। 61
మనం మన సైన్యాన్ని రెండు భాగాలుగా చేసి, లక్షలాది శ్రేష్ఠమైన, గొప్ప పశువులను పట్టుకుందాం.
తే స్మ గత్వా యథోద్దిష్టం దేశం మత్స్యమహీపతేః। సంనద్ధా రథినః సర్వే సపతాకా బలోత్కటాః। ప్రతివైరం చికీర్షన్తో గోషు గృద్ధా మహాబలాః ।। 62
మత్స్యరాజు భూమికి, ముందుగా చెప్పినట్టు, సన్నద్ధంగా, పతాకలు పట్టుకుని, యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్న రథయోధులు, గొప్ప బలంతో, పశువులపై ఆశతో అక్కడికి చేరుకున్నారు.
ఆదత్త గాః సుశర్మాఽథ కృష్ణపక్షస్య చాష్టమీమ్ ।। 63
కృష్ణపక్షం ఎనిమిదవ రోజున, సుశర్ముడు ఆ పశువులను పట్టుకున్నాడు.
అపరే దివసే సర్వే రాజన్సంభూయ కౌరవాః। నవమ్యాం తే న్యగృహ్ణన్త గోకులాని సహస్రశః। కౌరవాస్తు మహావీర్యా మత్స్యానాం విషయాన్తరే ।। 64
రాజా! మరుసటి రోజు, కౌరవులు అందరూ కలసి, నవమి రోజున మత్స్యుల భూమిలోని వేరు ప్రాంతంలో, వేలాది పశువుల గోశాలలను పట్టుకున్నారు.
తతస్తేషాం మహారాజ తత్రైవామితతేజసామ్। ఛద్మలిఙ్గప్రవిష్టానాం పాణ్డవానాం మహాత్మనామ్ ।। 1
అక్కడ, అపారమైన తేజస్సుతో ఉన్నవారి మధ్య, గొప్ప మనస్సు గల పాండవులు, వేషధారణతో ప్రవేశించి, అక్కడే ఉన్నారు.
వ్యతీతః సమయః సమ్యగ్విరాటనగరే సతామ్। కుర్వతాం తస్య కర్మాణి వీరాటస్య మహీపతేః ।। 2
విరాటనగరంలో, వారు రాజు విరాటుని పనులు చేస్తూ, నిర్ణీత కాలాన్ని సుఖంగా గడిపారు.
కీచకే తు హతే రాజా విరాటః పరవీరహా। పరాం సంభావనాం చక్రే కున్తీపుత్రే యుధిష్ఠిరే ।। 3
కీచకుడు చనిపోయిన తరువాత, శత్రువులను సంహరించగల విరాటుడు, కుంతీపుత్రుడు యుధిష్ఠిరునికి గొప్ప గౌరవాన్ని చూపించాడు.
తతస్త్రయోదశస్వాన్తే తస్య వర్షస్య భారత। శుశర్మణా గృహీతం తు గోధనం తరసా బహు ।। 4
భారత వంశజా! పదమూడు సంవత్సరాల చివరలో, సుశర్ముడు బలవంతంగా విరాటుని గొప్ప పశుసంపదను పట్టుకున్నాడు.
తతః శబ్దో మహానాసీద్రేణుశ్చ దివమస్పృశత్। శఙ్ఖదున్దుభిఘోషశ్చ భేరీణాం చ మహాస్వనః। గవాశ్వరథనాగానాం నిశ్వనశ్చ పదాతినామ్ ।। 5
అప్పుడే పెద్ద శబ్దం లేచి, దుమ్ము ఆకాశాన్ని తాకింది. శంఖాలు, డుండుభులు, బేరీలు గట్టిగా మోగాయి. ఆ సమయంలో ఆవులు, గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులు చేసే అరుపులు, కాలాళ్లు చేసే కేకలు కూడా కలిసిపోయాయి.
ఏవం తైస్త్వభినిర్యాయ మత్స్యరాజస్య గోధనే। త్రిగర్తైర్గృహ్యమాణే తు గోపాలాః ప్రత్యషేధయన్ ।। 6
అలా మత్స్యరాజు గోవులను తోడుకుని పోతుండగా, త్రిగర్తులు వాటిని పట్టుకోవడం ప్రారంభించగా, గోపాళ్లు వారికి ఎదురుగా నిలబడ్డారు.
అథ త్రిగర్తా బహవః పరిగృహ్య ధనం బహు । పరిక్షిప్య హయైః శీఘ్రై రథవ్రాతైశ్చ భారత। గోపాలాన్ప్రత్యయుధ్యన్త రణే కృత్వా జయే ధృతిమ్ ।। 7
తర్వాత త్రిగర్తులు చాలామంది, ఎక్కువ ధనం పట్టుకుని, వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రాలు, రథాలతో చుట్టుముట్టి, గోపాళ్లపై యుద్ధానికి దిగారు. గెలుపు కోసం ధైర్యంగా పోరాడారు.
తే హన్యమానా బహుభిః ప్రాసతోమరపాణిభిః । గోపాలా గోకులే భక్తా వారయామాసురోజసా ।। 8
అనేక మంది కత్తులు, గొడ్డళ్లతో దాడి చేసినా, ఆ గోపాళ్లు తమ శక్తి మొత్తం వేసి, శత్రువులను అడ్డుకునేందుకు ప్రయత్నించారు.
పరశ్వథైశ్చ ముసలైర్భిణ్డిపాలైశ్చ ముద్గరైః। గోపాలాః కర్షణైశ్చిత్రైర్జఘ్నురశ్వాన్సమన్తతః ।। 9
గోపాళ్లు గొడ్డళ్లతో, ముసలాలతో, బిల్లాలతో, బరువైన గదాలతో, తమ వద్ద ఉన్న ఆయుధాలతో చుట్టూ ఉన్న గుర్రాలపై దాడి చేశారు.
తే హన్యమానాః సంక్రుద్ధాస్త్రిగర్తా రథయోధినః । విసృజ్య శరవర్షణి గోపానద్రావయన్బలాత్ ।। 10
త్రిగర్త రథయోధులు కోపంతో, గోపాళ్లను చంపుతూ, బాణాల వర్షం కురిపించి, గోపాళ్లను బలవంతంగా వెనక్కి తోశారు.
హన్యమానేషు గోపేషు విముఖేషు విశాంపతే। తతో యువానః సంభీతాః శ్వసన్తో రేణుగుణ్ఠితాః ।। 11
గోపాళ్లు చంపబడి, భయంతో పారిపోతుండగా, యువకులు కూడా భయంతో, ఊపిరాడక, దుమ్ముతో కప్పబడి పరుగెత్తారు.
జవేన మహతా చైవ గోపాలాః పురమావ్రజన్। విరాటనగరం ప్రాప్య నరా రాజానమబ్రువన్ ।। 12
గోపాళ్లు చాలా వేగంగా నగరానికి తిరిగి వచ్చారు. విరాట నగరానికి చేరుకుని, అక్కడ రాజును చూసి చెప్పారు.
సభాయాం రాజశార్దూలమాసీనం పాణ్డవైః సహ। శూరైః పరివృతం యోధైః కుణ్డలాఙ్గదధారిభిః ।। 13
వారు సభలో పాండవులతో కలిసి కూర్చున్న రాజు విరాటుని చూశారు. ఆయన చుట్టూ కుండలాలు, కంకణాలు ధరించిన వీరయోధులు ఉన్నారు.
సద్భిశ్చ పణ్డితైః సార్ధం మన్త్రిభిశ్చాపి సంవృతమ్ । దృష్ట్వా శీఘ్రం తు గోపాలా విరాటమిదమబ్రవన్ ।। 14
మంచి, పండితులైన మంత్రులతో కూడిన రాజును చూసిన గోపాళ్లు వెంటనే విరాటుని దగ్గరకు వెళ్లి ఇలా అన్నారు.
అస్మాన్యుధి వినిర్జిత్య పరిభూయ సబాన్ధవాన్। షష్టిం గవాం సహస్రాణి త్రిగర్తాః కాలయన్తి । తా నివర్తయ రాజేన్ద్ర మా నేశుః పశవస్తవ ।। 15
"మా మీద యుద్ధంలో గెలిచి, మమ్మల్ని, మా బంధువులను అవమానపరిచారు. త్రిగర్తులు మీ అరవై వేల ఆవులను తోడుకుపోతున్నారు. రాజా! దయచేసి వారిని ఆపండి. మీ పశువులు పోకుండా చూడండి!"
శ్రుత్వా తు వచనం తేషాం గోపాలానామరిందమః। స రాజా మహతీం సేనాం మాత్స్యానాం సమవాహయత్। రథనాగాశ్వకలిలాం పత్తిధ్వజసమాకులామ్ ।। 16
గోపాళ్లు చెప్పిన మాటలు విని, శత్రువులను జయించే రాజు, మత్స్యుల గొప్ప సైన్యాన్ని కూడగట్టాడు. అందులో రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, పాదసేనలు, జెండాలు అన్నీ ఉన్నాయి.
రాజానో రాజపుత్రాశ్చ తనుత్రాణ్యథ భేజిరే। భానుమన్తి వివాతాని సూపసేవ్యాని భాగశః ।। 17
రాజులు, రాజకుమారులు అందరూ తమ స్థాయికి తగినట్లు మెరిసే, బలమైన కవచాలు ధరించారు.
పృథక్కాఞ్చనసన్నాహాన్రథేష్వశ్వానయోజయన్ । ఉత్కృష్య పాశాన్మౌర్వీణాం శూరాశ్చాపేష్వయోజయన్ ।। 18
వారు వేర్వేరు రథాలకు బంగారు అలంకరణలు వేసి గుర్రాలను జతచేశారు. వీరులు తమ విల్లులను బలంగా ఎక్కించారు.
దృఢమాయసగర్భం తు కవచం తప్తకాఞ్చనమ్ । విరాటస్య ప్రియో భ్రాతా శతానీకోఽభ్యహారయత్ ।। 19
బలమైన, బంగారు పూతతో చేసిన కవచాన్ని విరాటునికి అతని ప్రియమైన అన్నయ్య శతానీకుడు తీసుకొచ్చాడు.
సర్వభారసహం వర్మ కల్యాణపటలం దృఢమ్। శతానీకాదవరజో మదిరాక్షోఽభ్యహారయత్ ।। 20
అన్ని దెబ్బలకు తట్టుకునేలా ఉన్న, అందమైన కవచాన్ని శతానీకుని తమ్ముడు మదిరాక్షుడు తీసుకొచ్చాడు.
ఉత్సేధే యస్య పద్మాని శతం సౌగన్ధికాని చ। మృష్టహాటకపర్యన్తం సూర్యదత్తోఽభ్యహారయత్ ।। 21
వంద పద్మాలు, సుగంధమైన సౌగంధిక పువ్వులతో అలంకరించబడిన, స్వచ్ఛమైన బంగారు అంచులతో మెరిసే కవచాన్ని సూర్యదత్తుడు తీసుకొచ్చాడు.
దృఢమాయసగర్భం చ శ్వేతం రుక్మపరిష్కృతమ్। విరాటస్య సుతో జ్యేష్ఠో వీరః శఙ్ఖోఽభ్యహారయత్ ।। 22
బలమైన, తెల్లని, బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న కవచాన్ని విరాటుని పెద్ద కుమారుడు శంఖుడు తీసుకొచ్చాడు.