రాష్ట్రం మమాసకృద్రాజన్రాజ్ఞా మాత్స్యేన బాధితమ్ ।। 37
రాజా! నా రాజ్యాన్ని మాత్స్యుడు ఎన్నోసార్లు ఇబ్బంది పెట్టాడు.
ప్రణేతా కీచకస్తస్య బలోత్సిక్తోఽభవన్పురా। అమర్షీ దుర్జయో జేతా ప్రఖ్యాతబలపౌరుషః । స హతస్తత్ర గన్ధర్వైః పాపకర్మా నృశంసకృత్ ।। 38
అతని సేనాధిపతి కీచకుడు, ముందు బలంతో గర్వంతో ఉండేవాడు, అతని ధైర్యం, పరాక్రమం ప్రసిద్ధి చెందింది. కానీ పాపకార్యాలు చేసి, గంధర్వులు అతన్ని అక్కడ సంహరించారు.
తస్మిన్వినిహతే రాజన్హీనదర్పో నిరాశ్రయః। భవిష్యతి నిరుత్సాహో విరాట ఇతి మే మతిః ।। 39
రాజా! అతను చనిపోయిన తర్వాత, విరాటుడు గర్వం లేకుండా, ఆధారం లేకుండా, ఉత్సాహం కోల్పోతాడు — నా అభిప్రాయం ఇదే.
తత్ర యాత్రా మమ మతా యది తే రోచతేఽనఘ। కౌరవాణాం చ సర్వేషాం కర్ణస్య చ మహాత్మనః ।। 40
కనుక, నీకు నచ్చితే, నా అభిప్రాయం ప్రకారం అక్కడ యాత్ర చేయడం మంచిదని భావిస్తున్నాను. అందులో కౌరవులు, మహాత్ముడైన కర్ణుడు కూడా ఉండాలి.
ఏతత్కార్యమహం మన్యే పరమాత్యయికం మహత్। రాష్ట్రం తస్యాభియాస్యామో ధనధాన్యసమాకులమ్ ।। 41
ఈ పని అత్యంత ముఖ్యమైనదిగా నేను భావిస్తున్నాను. మనం అతని ధనధాన్యాలతో నిండిన రాజ్యాన్ని ఆక్రమిద్దాం.
ఆదదామోఽస్య రత్నాని వివిధాని వసూని చ। గ్రామాన్రాష్ట్రాణి వా తస్య హరిష్యామో విభాగశః ।। 42
మనము అతని రత్నాలు, వివిధ విలువైన వస్తువులు, గ్రామాలు, రాజ్యాలను పట్టుకుని, వాటిని మనమధ్య పంచుకుందాం.
అథవా గోసహస్రాణి బహూని శుభదర్శన। వివిధాని హరిష్యామః ప్రతీపీడ్య పురం బలాత్ ।। 43
లేకపోతే, మనం బలవంతంగా అతని నగరాన్ని ముట్టడి చేసి, అనేక వేల అందమైన రకాల గోవులను తీసుకుందాం.
కౌరవైః సహ సంగమయ త్రిగర్తైశ్చ విశాంపతే। గాస్తస్యాపహరిష్యామః సహ సర్వైర్మహారథైః ।। 44
కౌరవులు, త్రిగర్తులు, మహారథులతో కలిసి, మనం అతని గోవులను తీసుకుందాం, ఓ రాజాధిరాజా!
సన్ధిం వా తేన కృత్వా తు నిబధ్నీమోఽస్య పౌరుషమ్। హత్వా చాస్య చమూం కృత్స్నాం వశమేవానయామహే ।। 45
లేకపోతే, అతనితో స్నేహం చేసి, అతని బలాన్ని తగ్గించవచ్చు. లేదా అతని సైన్యాన్ని పూర్తిగా సంహరించి, అతన్ని మన ఆధీనంలోకి తేవచ్చు.
తం వశే న్యాయతః కృత్వా సుఖం వత్స్యామహే వయమ్। భవతాం బలవృద్ధిశ్చ భవిష్యతి న సంశయః ।। 46
అతన్ని న్యాయంగా మన వశంలోకి తెచ్చుకుని, మనం సుఖంగా జీవించవచ్చు. మీ బలం కూడా తప్పకుండా పెరుగుతుంది.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య కర్ణో రాజానమబ్రవీత్ ।। 47
అతని మాటలు విని, కర్ణుడు రాజును ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
సూక్తం సుశర్మణా వాక్యం ప్రాప్తకాలమిదం వచః। తస్మాత్క్షిప్రం వినిర్యామో యోజయిత్వా వరూథినీం ।। 48
సుశర్మ చెప్పిన మాటలు సమయానికి తగినవి, బాగా చెప్పినవి. అందువల్ల మనం త్వరగా సైన్యాన్ని సిద్ధం చేసి యుద్ధానికి బయలుదేరుదాం.
యదేతత్తేఽభిరుచితం మమ చైతద్ధి రోచతే। ప్రవిభజ్య చ సైన్యాని యథా వా మన్యతే భవాన్ ।। 49
మీరు చెప్పినది నాకు నచ్చింది. నేను కూడా అంగీకరిస్తున్నాను. సైన్యాలను మీరు అనుకున్న విధంగా విభజిద్దాం.
ప్రజ్ఞావాన్కులవృద్ధశ్చ సర్వేషాం నః పితామహః। ఆచార్యశ్చ కృపో విద్వాఞ్శకునిశ్చాపి సౌబలః ।। 50
మన పితామహుడు జ్ఞానవంతుడు, వంశంలో పెద్దవాడు. మన గురువు కృపుడు విద్యావంతుడు. సౌబలుడు శకుని కూడా అలాగే.
మన్యన్తే తే యథా సర్వే తథా యాత్రా విధీయతామ్। సంమన్త్ర్య చాశు గచ్ఛామః సాధనార్థం మహీపతే ।। 51
మీరు అందరూ అనుకుంటున్నట్టు మన ప్రయాణాన్ని ఏర్పాటుచేద్దాం. రాజా! మనం కలిసి ఆలోచించి, మన లక్ష్యాన్ని సాధించేందుకు త్వరగా బయలుదేరుదాం.
కింను నః పాణ్డవైః కార్యం హీనార్థబలపౌరుషైః। అత్యన్తం హి ప్రనష్టాస్తే ప్రాప్తా వాఽపి యమక్షయమ్ ।। 52
పాండవులతో మనకు ఇక ఏమి పని? వాళ్లు ధనం, బలము, ధైర్యం అన్నీ కోల్పోయారు. వాళ్లు పూర్తిగా నశించిపోయారు లేదా యమలోకానికి చేరిపోయి ఉండొచ్చు.
తద్భవాంశ్చతురఙ్గేణ బలేన మహతా వృతః। విరాటనగరం యాతు సర్వసైన్యేన భారత। ఆదాస్యామోఽథ గాస్తస్య వివిధాని వసూని చ ।। 53
అందువల్ల, మహాబలశాలి! నీవు పెద్ద సైన్యంతో, నాలుగు విభాగాల సేనతో విరాటనగరానికి వెళ్లి, మన సర్వసైన్యంతో అక్కడి పశువులు, ఇతర ధనద్రవ్యాలు అన్ని తీసుకురావాలి.
తతో దుర్యోధనో రాజా వచః శ్రుత్వా తు తస్య తత్। వైకర్తనస్య కర్ణస్య క్షిప్రమాజ్ఞాపయత్స్వయమ్। శాసనే నిత్యయుక్తం తు దుఃశాసనమనన్తరమ్ ।। 54
అప్పుడు, కర్ణుడు చెప్పిన మాటలు విని, రాజు దుర్యోధనుడు వెంటనే ఆజ్ఞలను నిత్యం పాటించే దుఃశాసనునికి ఆదేశించాడు.
సహ వృద్ధైస్తు సంమన్త్ర్య క్షిప్రం యోజయ వాహినీమ్। యథోద్దేశం తు గచ్ఛామః సహితాః సర్వకౌరవైః ।। 55
ముందుగా వృద్ధులతో కలిసి ఆలోచించి, వెంటనే సైన్యాన్ని సిద్ధం చేయి. మనం అందరూ కౌరవులతో కలసి, యథా ప్రణాళికగా బయలుదేరుదాం.
సుశర్మా తు యథోద్దిష్టం దేశం యాతు మహారథః। త్రిగర్తైః సహితః సర్వైః ప్రఖ్యాతబలపౌరుషైః। ప్రాగేవ హి సుసంయత్తో విరాటనగరం ప్రతి ।। 56
మహారధుడు సుశర్ముడు,Trigarta వీరులతో కలసి, ముందే చెప్పిన ప్రదేశానికి, విరాటనగరాన్ని దాటి, సన్నద్ధంగా బయలుదేరాలి.
జఘన్యతో వయం తత్ర యాస్యామో దివసాన్తరే। విషయం మత్స్యరాజస్య సుసమృద్ధం సుసంహితమ్ ।। 57
మరుసటి రోజు, మనం వెనుకవైపు నుండి, మత్స్యరాజు ప్రాంతానికి, సంపన్నంగా, బలంగా ఉన్న భూమిలోకి ప్రవేశిద్దాం.
సుశర్మణా గృహీతే తు మత్స్యరాజస్య గోధనే। విరాటః సైన్యమాదాయ త్రిగర్తైః సహ యోత్స్యతి ।। 58
సుశర్ముడు మత్స్యరాజు పశువులను పట్టుకున్నప్పుడు, విరాటుడు తన సైన్యాన్ని తీసుకుని త్రిగర్తులతో యుద్ధం చేయడానికి బయలుదేరుతాడు.
అపరం దివసం గాస్తు తత్ర గృహ్ణన్తు కౌరవాః। గవార్థే పాణ్డవాస్తత్ర యోత్స్యన్తి కురుభిః సహ ।। 59
తరువాతి రోజు, కౌరవులు అక్కడ పశువులను పట్టుకోవాలి. ఆ పశువుల కోసం పాండవులు కురువులతో కలిసి యుద్ధం చేస్తారు.
తథా గత్వా యథోద్దేశం విరాటనగరాన్తికే। క్షిప్రం గోష్ఠం సమాసాద్య గృహ్ణన్తు విపులం ధనమ్ ।। 60
అలా మనం ప్రణాళిక ప్రకారం విరాటనగరానికి దగ్గరగా వెళ్లి, త్వరగా ఆ పశువుల స్థలాన్ని చేరుకుని, విస్తారమైన ధనాన్ని పట్టుకోవాలి.
గవాం శతసహస్రాణి శ్రీమన్తి గుణవన్తి చ। వయమస్య నిగృహ్ణీమో ద్విధా కృత్వా చ వాహినీమ్ ।। 61
మనం మన సైన్యాన్ని రెండు భాగాలుగా చేసి, లక్షలాది శ్రేష్ఠమైన, గొప్ప పశువులను పట్టుకుందాం.
తే స్మ గత్వా యథోద్దిష్టం దేశం మత్స్యమహీపతేః। సంనద్ధా రథినః సర్వే సపతాకా బలోత్కటాః। ప్రతివైరం చికీర్షన్తో గోషు గృద్ధా మహాబలాః ।। 62
మత్స్యరాజు భూమికి, ముందుగా చెప్పినట్టు, సన్నద్ధంగా, పతాకలు పట్టుకుని, యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్న రథయోధులు, గొప్ప బలంతో, పశువులపై ఆశతో అక్కడికి చేరుకున్నారు.
ఆదత్త గాః సుశర్మాఽథ కృష్ణపక్షస్య చాష్టమీమ్ ।। 63
కృష్ణపక్షం ఎనిమిదవ రోజున, సుశర్ముడు ఆ పశువులను పట్టుకున్నాడు.
అపరే దివసే సర్వే రాజన్సంభూయ కౌరవాః। నవమ్యాం తే న్యగృహ్ణన్త గోకులాని సహస్రశః। కౌరవాస్తు మహావీర్యా మత్స్యానాం విషయాన్తరే ।। 64
రాజా! మరుసటి రోజు, కౌరవులు అందరూ కలసి, నవమి రోజున మత్స్యుల భూమిలోని వేరు ప్రాంతంలో, వేలాది పశువుల గోశాలలను పట్టుకున్నారు.
తతస్తేషాం మహారాజ తత్రైవామితతేజసామ్। ఛద్మలిఙ్గప్రవిష్టానాం పాణ్డవానాం మహాత్మనామ్ ।। 1
అక్కడ, అపారమైన తేజస్సుతో ఉన్నవారి మధ్య, గొప్ప మనస్సు గల పాండవులు, వేషధారణతో ప్రవేశించి, అక్కడే ఉన్నారు.
వ్యతీతః సమయః సమ్యగ్విరాటనగరే సతామ్। కుర్వతాం తస్య కర్మాణి వీరాటస్య మహీపతేః ।। 2
విరాటనగరంలో, వారు రాజు విరాటుని పనులు చేస్తూ, నిర్ణీత కాలాన్ని సుఖంగా గడిపారు.