ప్రజారక్షణదక్షశ్చ శత్రుగ్రహణశక్తిమాన్। విజితారిర్మహాయుద్ధే ప్రచణ్డో మానతత్పరః ।। 30
ప్రజలను కాపాడడంలో నైపుణ్యం కలవాడు, శత్రువులను పట్టుకునే శక్తి ఉన్నవాడు, మహాయుద్ధాల్లో శత్రువులను జయించినవాడు, ఉగ్రుడు, గౌరవాన్ని ముఖ్యంగా భావించే వాడు.
నరనారీమనోహ్లాదీ ధీరో వాగ్మీ రణప్రియః। పుణ్యకర్మాఽర్థకామానాం భాజనం మనుజోత్తమః ।। 31
అతడు పురుషులు, స్త్రీలకు ఆనందాన్ని ఇచ్చేవాడు, స్థిరమైన మనసున్నవాడు, మంచి మాటలు చెప్పేవాడు, యుద్ధాన్ని ఇష్టపడేవాడు, పుణ్యకర్మలు చేసే వాడు, ధనం, కామాలకు యోగ్యుడైన మానవులలో శ్రేష్ఠుడు.
స హతో నిశి గన్ధైర్వః స్త్రీనిమిత్తం నరాధిప। అమృష్యమాణో దుష్టాత్మా నిశీథే సహ సోదరైః । సుహృదశ్చాస్య నిహతా యోధాశ్చ ప్రహరైర్హతాః ।। 32
ఆ దుష్టమనసున్నవాడు, ఓ రాజా, ఒక స్త్రీ కారణంగా తట్టుకోలేక, రాత్రిపూట గంధర్వుల చేతిలో తన అన్నదమ్ములతో పాటు హతుడయ్యాడు; అతని స్నేహితులు, యోధులు కూడా ఆ దాడిలో చనిపోయారు.
గన్ధర్వాణాం చ మహిషీ కాచిదస్తి నితమ్బినీ। సైరన్ధ్రీ నామ తాం దృప్తో దుష్టాత్మాఽకామయద్బలీ ।। 33
గంధర్వులకు ఒక మహిషి ఉంది, నాజూకు నడుము కలవారు, ఆమె పేరు సైరంధ్రీ; ఆ అహంకారంతో ఉన్న దుష్టుడు, బలవంతుడు ఆమెను కోరాడు.
ఇత్యేవం శ్రుతమస్మాభిర్గన్ధర్వైర్నిహతో నిశి ।। 34
ఇలా రాత్రిపూట గంధర్వులు అతన్ని హతమార్చారని మేము విన్నాము.
బాన్ధవైర్బహుభిః సార్ధం కీచకో నిహతో యతః। అద్యప్రభృతి రాజేన్ద్ర పాణ్డవాన్వేషణం ప్రతి। చారాంశ్చ సర్వతశ్చర్తుం ప్రేషయేతి మతిర్హి నః ।। 35
కీచకుడు తన అనేక బంధువులతో కలిసి హతుడయ్యాడు కాబట్టి, ఓ రాజేంద్రా, ఈ రోజు నుండి పాండవుల వెతుకుటలో, మా అభిప్రాయం ప్రకారం, అన్ని చోట్ల గూఢచారులను పంపాలి.
నిహతో నిశి గన్ధర్వైర్దుష్టాత్మా భ్రాతృభిః సహ । ఏతావచ్ఛ్రుతమస్మాభిర్భద్రం తేఽస్తు నరాధిప ।। 36
ఆ దుష్టమనసున్నవాడు రాత్రిపూట తన అన్నదమ్ములతో పాటు గంధర్వుల చేతిలో హతుడయ్యాడు; ఇంతవరకూ మేము విన్నది ఇదే. నీకు శుభం కలగాలి, ఓ రాజా.
ప్రియమేతదుపశ్రుత్య శత్రూణాం చ పరాభవమ్ । కృతకృత్యశ్చ కౌరవ్య విధత్స్వ యదనన్తరమ్ ।। 37
ఈ శుభవార్తను, శత్రువుల పరాభవాన్ని విని, నీ కార్యం పూర్తయిందని భావించు, ఓ కౌరవా; తర్వాత ఏమి చేయాలో నిర్ణయించు.
తతో దుర్యోధనో రాజా శ్రుత్వా తేషాం వచస్తదా। చిరమన్తర్మనా భూత్వా ఇదమాహ సభాసదః ।। 1
అప్పుడు దుర్యోధనుడు రాజు, వారి మాటలు విని, చాలా సేపు లోపల ఆలోచించి, సభలో ఉన్నవారితో ఇలా అన్నాడు.
అశక్యం ఖలు కార్యస్య గతిం జ్ఞాతుం హి తత్వతః । తస్మాత్సర్వే పరీక్షధ్వం క్వను స్యుః పాణ్డవా గతాః ।। 2
ఈ విషయానికి నిజమైన దారి తెలుసుకోవడం అసాధ్యం. అందుకే మీరు అందరూ పాండవులు ఎక్కడికి వెళ్లారో గమనించి, వెతకండి.
అల్పావశిష్టః కాలస్తు గతో భూయిష్ఠ ఏవ చ। తేషామజ్ఞాతచర్యాయామస్మిన్వర్షే త్రయోదశే ।। 3
ఇప్పుడు చాలా కాలం గడిచిపోయింది, పదమూడు సంవత్సరాలలో ఎక్కువ భాగం వారి తెలియని వనవాసంలోనే గడిచిపోయింది.
అపి వర్షస్య శేషం తే హ్యతీయురిహ పాణ్డవాః। నివృత్తసమయాస్తే హి సత్యవ్రతపరాయణాః ।। 4
ఈ ఏడాది మిగిలిన సమయం కూడా పాండవులు ఇక్కడే పూర్తి చేసారు. వాళ్ల సమయం ముగిసింది, ఎందుకంటే వారు సత్యానికి, వ్రతాలకు నిబద్ధులై ఉంటారు.
క్షరన్త ఇవ నాగేన్ద్రాః సర్వే హ్యాశీవిషోపమాః । దుఃఖాద్భవేయుః సంరబ్ధాః కౌరవాన్ప్రతి తే ధ్రువమ్ ।। 5
అందరూ పెద్ద పెద్ద పాముల్లా, విషపూరిత సర్పాల్లా, బాధతో కోపంగా కౌరవుల మీద తిరుగుతారు అనడంలో సందేహం లేదు.
విజ్ఞాతవ్యా మనుష్యేన్ద్రాస్తర్కయా సుప్రణీతయా। నిపుణైశ్చారపురుషైః ప్రాజ్ఞైర్దక్షైః సుసంవృతైః ।। 6
ఈ రాజులను తెలివిగా, జాగ్రత్తగా ఆలోచించి, నిపుణులు, తెలివిగల, నమ్మదగిన గూఢచారులతో వెతకాలి.
అజ్ఞాతసమయే జ్ఞాతాః కృచ్ఛ్రరూపసమాశ్రితాః। ప్రవిశేయుర్జితక్రోధాస్తావదేవ పునర్వనమ్ ।। 7
వారు తెలియని కాలంలో కనబడితే, ఎన్నో కష్టాలు అనుభవించిన తర్వాత, తమ కోపాన్ని అదుపులో పెట్టుకొని మళ్లీ అడవికి వెళ్తారు.
తస్మాత్క్షిప్రం విచిన్వధ్వం యథా చాత్యన్తమవ్యయమ్। రాజ్యం నిర్ద్వన్ద్వమవ్యగ్రం నిఃసపత్నం చిరం భవేత్ ।। 8
కాబట్టి త్వరగా వెతకండి, అప్పుడు రాజ్యం ఎప్పటికీ విడిపోకుండా, కలహం లేకుండా, శత్రువులు లేకుండా ఉండిపోతుంది.
దుర్యోధనేనైవముక్తే వచనేఽతీవ దుఃఖినా। తతః కర్ణోఽబ్రవీద్వాక్యం సత్యధర్మార్థసంయుతమ్ ।। 9
దుర్యోధనుడు ఎంతో బాధతో ఇలా అన్నప్పుడు, కర్ణుడు నిజాయితీ, ధర్మం, ప్రయోజనం కలిగిన మాటను చెప్పాడు.
ఏతే పునర్న గచ్ఛన్తు అన్యే గచ్ఛన్తు భారత । శీఘ్రవృత్తా నరా యోగ్యా నిపుణాశ్ఛన్నచారిణః ।। 10
ఈ మనుషులు మళ్లీ పోవద్దు, మరికొందరు వెళ్లాలి. వేగంగా, పనికివచ్చే, నైపుణ్యం ఉన్న, మారుముఖంగా తిరగగల గూఢచారులను పంపించాలి.
చరన్తు దేశాన్వివిధాన్స్ఫీతాఞ్జనపదాకులాన్ । తత్ర గోష్ఠీషు రమ్యాసు సిద్ధా బ్రాహ్మణరూపిణః ।। 11
వారు జనంతో నిండిన, సంపన్నమైన ప్రాంతాలలో, అందమైన సమూహాలలో, బ్రాహ్మణుల వేషంలో తిరగాలి.
పరివాహేషు తీర్థేషు వివిధేష్వాకరేషు చ। అన్వేష్టవ్యా మనుష్యేన్ద్ర పాణ్డవాశ్ఛన్నచారిణః ।। 12
నదీ దారుల్లో, తీర్థాలలో, విభిన్నమైన ఖనిజ గనుల్లో, రాజా! మారుముఖంగా తిరుగుతున్న పాండవులను వెతకాలి.
నదీకుఞ్జేషు తీర్థేషు గ్రామేషు నగరేషు చ। ఆశ్రమేషు చ రమ్యేషు పర్వతేషు గుహాసు చ ।। 13
నదీ తీరాల్లో, తీర్థాలలో, గ్రామాల్లో, పట్టణాల్లో, అందమైన ఆశ్రమాల్లో, పర్వతాల్లో, గుహల్లో కూడా వెతకాలి.
విజ్ఞాతవ్యా మనుష్యేన్ద్ర తర్కయా సువినూతయా । వివిధైస్తత్పరైః సమ్యఙ్విపుణైస్తజ్జ్ఞసంమతైః ।। 14
రాజా! మంచి ఆలోచనతో, అనుభవజ్ఞులైన నిపుణులతో, వివిధ రకాలుగా, పాండవులను కనుగొనాలి.
అథాగ్రజానన్తరజో భ్రాతుః ప్రియహితే రతః। జ్యేష్ఠం దుఃశాసనస్తత్ర భ్రాతా భ్రాతరమబ్రవీత్ ।। 15
అప్పుడు తన అన్నయ్యకు మేలు కావాలని కోరే దుఃశాసనుడు, అక్కడ తన పెద్ద అన్నయ్యతో ఇలా మాట్లాడాడు.
యేషు నః ప్రత్యయో రాజంశ్చారేషు మనుజాధిప। తే యాన్తు దత్తదేయా వై భూయస్తాన్పరిమార్గితుమ్ ।। 16
రాజా! మనకు నమ్మకం ఉన్న గూఢచారులను మరింత బహుమానాలు ఇచ్చి, మరింత వెతకమని పంపాలి.
యదాహ కర్ణో రాజేన్ద్ర సర్వమేతదవేక్ష్యతామ్ । యథోద్దిష్టం చరాః సర్వే మృగయన్తు యతస్తతః ।। 17
కర్ణుడు చెప్పినట్లు, రాజేంద్ర! ఇది అంతా గమనించాలి. చెప్పినట్టు అందరూ గూఢచారులు అన్ని చోట్ల వెతకాలి.
ఘ్రాణైః పశ్యన్తి పశవో వేదైరేవ ద్విజోత్తమాః। చారైః పశ్యన్తి రాజానశ్చక్షుర్భ్యామితరే జనాః ।। 18
పశువులు ముక్కుతో చూస్తాయి, బ్రాహ్మణులు వేదాలతో చూస్తారు, రాజులు గూఢచారులతో చూస్తారు, మిగతా వారు కళ్లతో చూస్తారు.
యథోక్తాశ్చారపురుషా మృగయన్తు పునఃపునః । ఏతే చాన్యే చ బహవో దేశాంశ్చ నగరాణి చ ।। 19
నియమించిన గూఢచారులు మళ్లీ మళ్లీ ఈ ప్రాంతాలు, నగరాలు, ఇంకా ఇతర చోట్లను శోధించాలి.
న హి తేషాం గతిర్వాసః ప్రవృత్తిర్వోపలభ్యతే। అత్యన్తం వా నిగూఢాస్తే పారం వోర్మిమతో గతాః ।। 20
వారికి ఎక్కడున్నారు, ఎలా ఉన్నారు, ఏమి చేస్తున్నారు అన్నది ఎవరూ కనుగొనలేరు; వారు పూర్తిగా దాగిపోయారు, సముద్రాన్ని దాటి వెళ్లినవారిలా కనిపించరు.
వ్యాలైర్వాఽపి మహారణ్యే భక్షితాః శూరమానినః। ద్వీపం వా పరమం ప్రాప్తా గిరిదుర్గవనేష్వపి ।। 21
వీరత్వాన్ని గొప్పగా చెప్పుకుంటూ, వారు అరణ్యంలో అడవి జంతువులకు బలయ్యుండవచ్చు, లేక దూరమైన ద్వీపానికి చేరి ఉండవచ్చు, లేదా కొండ కోటల్లో, అడవుల్లో దాగి ఉండవచ్చు.
హీనదర్పా నిరాశాస్తే భక్షితా వాఽపి రాక్షసైః । అథవా విషమం ప్రాప్య వినష్టాః శాశ్వతీః సమాః ।। 22
గర్వం, ఆశలు కోల్పోయి, వారు రాక్షసులకు బలై ఉండవచ్చు, లేదా ప్రమాదకరమైన చోటికి వెళ్లి ఎన్నో సంవత్సరాలు కనపడకుండా పోయి ఉండవచ్చు.