వత్మన్యన్విచ్ఛమానాస్తు రథానాం రథిసత్తమ। కంచిత్కాలం మనుష్యేన్ద్ర సూతాననుగతా వయమ్ ।। 20
రథాల జాడలు వెతుకుతూ, మనం కొంతసేపు రథసారథులను అనుసరించాము, ఓ మానవుల రాజా.
మృగయిత్వా యథాన్యాయం విదితార్థాశ్చ తత్వతః। ప్రాప్తా ద్వారవతీం సూతా వినా పార్థైః పరంతప ।। 21
సరైన విధంగా వెతికిన తర్వాత, నిజాన్ని తెలుసుకొని, రథసారథులు పాండవులు లేకుండా ద్వారకకు చేరుకున్నారు, శత్రువులను భయపెట్టేవాడా.
న తత్ర కృష్ణా రాజేన్ద్ర పాణ్డవాశ్చ మహావ్రతాః। నరదేవ యథోద్దిష్టం న చ విద్మాత్ర పాణ్డవాన్ ।। 22
అక్కడ, ఓ రాజేంద్రా, కృష్ణుడు గానీ, మహావ్రతులు అయిన పాండవులు గానీ చెప్పినట్టుగా లేరు; ఇక్కడ కూడా పాండవుల గురించి మాకు తెలియదు.
నిర్వృతో భవ నష్టాస్తే స్వస్థో భవ పరంతప । సర్వథైవ ప్రనష్టాస్తే నమస్తే భరతర్షభ ।। 23
నీవు మనసు నిశ్చింతగా ఉంచు, వారు నీకు దొరకరు; ఓ శత్రువులను భయపెట్టేవాడా, నీవు ప్రశాంతంగా ఉండు. వారు పూర్తిగా నీకు దొరకరు; నీకు నమస్కారం, ఓ భరతశ్రేష్ఠా.
సర్వా చ పృథివీ కృత్స్నా సశైలవనకాననా । సరాష్ట్రనగరగ్రామా పత్తనైశ్చ సమన్వితా । అన్వేషితా చ సర్వత్ర న చ పశ్యామా పాణ్డవాన్ ।। 24
పర్వతాలు, అడవులు, కాణాలు, రాజ్యాలు, పట్టణాలు, గ్రామాలు, నగరాలతో కూడిన ఈ భూమంతా మేము అన్ని చోట్ల వెతికాము, కానీ పాండవులను ఎక్కడా చూడలేదు.
పునః శాధి మనుష్యేన్ద్ర అత ఊర్ధ్వం విశాంపతే। అన్వేషణే పాణ్డవానాం భూయః కిం కరవామహే ।। 25
ఇప్పుడు మళ్లీ ఆదేశించు, ఓ మానవుల రాజా, పాండవుల వెతుకుటలో తర్వాత మేము ఏమి చేయాలో చెప్పు.
ఇమాం చ నః ప్రియాం వీర వాచం భద్రవతీం శృణు ।। 26
ఇప్పుడు, ఓ వీరా, మేము చెప్పబోయే ఈ మధురమైన, శుభమైన వార్తను విను.
యేన త్రిగర్తా నిహతా బలేన బహుశో నృప। సూతేన రాజ్ఞో మత్స్యస్య కీచకేన బలీయసా। స హతః పతితః శేతే గన్ధర్వైర్నిశి భారత ।। 27
త్రిగర్తులను ఎన్నోసార్లు ఓడించిన బలవంతుడు, మత్స్యరాజు సైన్యాధిపతి, సూతపుత్రుడు కీచకుడు, రాత్రిపూట గంధర్వుల చేతిలో హతుడై పడివున్నాడు, ఓ భరతవంశశ్రేష్ఠా.
స్యాలో రాజ్ఞో విరాటస్య సేనాపతిరుదారధీః। సుదేష్ణాయానుజః క్రూరః శూరో వీరో గతవ్యథః ।। 28
అతడు విరాట మహారాజు మేనమరిది, సైన్యాధిపతి, ఉదారమైన మనసున్నవాడు, సుదేష్ణకు తమ్ముడు, క్రూరుడు, ధైర్యవంతుడు, వీరుడు, భయమేమీ లేని వాడు.
ఉత్సాహవాన్మహావీర్యో నీతిమాన్బలవానపి । యుద్ధజ్ఞో రిపువీర్యఘ్నఃక సింహతుల్యపరాక్రమః ।। 29
అతడు ఉత్సాహవంతుడు, మహావీరుడు, తెలివిగలవాడు, బలవంతుడు, యుద్ధంలో నిపుణుడు, శత్రు బలాన్ని నాశనం చేసే వాడు, సింహానికి సమానమైన పరాక్రమం కలవాడు.
ప్రజారక్షణదక్షశ్చ శత్రుగ్రహణశక్తిమాన్। విజితారిర్మహాయుద్ధే ప్రచణ్డో మానతత్పరః ।। 30
ప్రజలను కాపాడడంలో నైపుణ్యం కలవాడు, శత్రువులను పట్టుకునే శక్తి ఉన్నవాడు, మహాయుద్ధాల్లో శత్రువులను జయించినవాడు, ఉగ్రుడు, గౌరవాన్ని ముఖ్యంగా భావించే వాడు.
నరనారీమనోహ్లాదీ ధీరో వాగ్మీ రణప్రియః। పుణ్యకర్మాఽర్థకామానాం భాజనం మనుజోత్తమః ।। 31
అతడు పురుషులు, స్త్రీలకు ఆనందాన్ని ఇచ్చేవాడు, స్థిరమైన మనసున్నవాడు, మంచి మాటలు చెప్పేవాడు, యుద్ధాన్ని ఇష్టపడేవాడు, పుణ్యకర్మలు చేసే వాడు, ధనం, కామాలకు యోగ్యుడైన మానవులలో శ్రేష్ఠుడు.
స హతో నిశి గన్ధైర్వః స్త్రీనిమిత్తం నరాధిప। అమృష్యమాణో దుష్టాత్మా నిశీథే సహ సోదరైః । సుహృదశ్చాస్య నిహతా యోధాశ్చ ప్రహరైర్హతాః ।। 32
ఆ దుష్టమనసున్నవాడు, ఓ రాజా, ఒక స్త్రీ కారణంగా తట్టుకోలేక, రాత్రిపూట గంధర్వుల చేతిలో తన అన్నదమ్ములతో పాటు హతుడయ్యాడు; అతని స్నేహితులు, యోధులు కూడా ఆ దాడిలో చనిపోయారు.
గన్ధర్వాణాం చ మహిషీ కాచిదస్తి నితమ్బినీ। సైరన్ధ్రీ నామ తాం దృప్తో దుష్టాత్మాఽకామయద్బలీ ।। 33
గంధర్వులకు ఒక మహిషి ఉంది, నాజూకు నడుము కలవారు, ఆమె పేరు సైరంధ్రీ; ఆ అహంకారంతో ఉన్న దుష్టుడు, బలవంతుడు ఆమెను కోరాడు.
ఇత్యేవం శ్రుతమస్మాభిర్గన్ధర్వైర్నిహతో నిశి ।। 34
ఇలా రాత్రిపూట గంధర్వులు అతన్ని హతమార్చారని మేము విన్నాము.
బాన్ధవైర్బహుభిః సార్ధం కీచకో నిహతో యతః। అద్యప్రభృతి రాజేన్ద్ర పాణ్డవాన్వేషణం ప్రతి। చారాంశ్చ సర్వతశ్చర్తుం ప్రేషయేతి మతిర్హి నః ।। 35
కీచకుడు తన అనేక బంధువులతో కలిసి హతుడయ్యాడు కాబట్టి, ఓ రాజేంద్రా, ఈ రోజు నుండి పాండవుల వెతుకుటలో, మా అభిప్రాయం ప్రకారం, అన్ని చోట్ల గూఢచారులను పంపాలి.
నిహతో నిశి గన్ధర్వైర్దుష్టాత్మా భ్రాతృభిః సహ । ఏతావచ్ఛ్రుతమస్మాభిర్భద్రం తేఽస్తు నరాధిప ।। 36
ఆ దుష్టమనసున్నవాడు రాత్రిపూట తన అన్నదమ్ములతో పాటు గంధర్వుల చేతిలో హతుడయ్యాడు; ఇంతవరకూ మేము విన్నది ఇదే. నీకు శుభం కలగాలి, ఓ రాజా.
ప్రియమేతదుపశ్రుత్య శత్రూణాం చ పరాభవమ్ । కృతకృత్యశ్చ కౌరవ్య విధత్స్వ యదనన్తరమ్ ।। 37
ఈ శుభవార్తను, శత్రువుల పరాభవాన్ని విని, నీ కార్యం పూర్తయిందని భావించు, ఓ కౌరవా; తర్వాత ఏమి చేయాలో నిర్ణయించు.
తతో దుర్యోధనో రాజా శ్రుత్వా తేషాం వచస్తదా। చిరమన్తర్మనా భూత్వా ఇదమాహ సభాసదః ।। 1
అప్పుడు దుర్యోధనుడు రాజు, వారి మాటలు విని, చాలా సేపు లోపల ఆలోచించి, సభలో ఉన్నవారితో ఇలా అన్నాడు.
అశక్యం ఖలు కార్యస్య గతిం జ్ఞాతుం హి తత్వతః । తస్మాత్సర్వే పరీక్షధ్వం క్వను స్యుః పాణ్డవా గతాః ।। 2
ఈ విషయానికి నిజమైన దారి తెలుసుకోవడం అసాధ్యం. అందుకే మీరు అందరూ పాండవులు ఎక్కడికి వెళ్లారో గమనించి, వెతకండి.
అల్పావశిష్టః కాలస్తు గతో భూయిష్ఠ ఏవ చ। తేషామజ్ఞాతచర్యాయామస్మిన్వర్షే త్రయోదశే ।। 3
ఇప్పుడు చాలా కాలం గడిచిపోయింది, పదమూడు సంవత్సరాలలో ఎక్కువ భాగం వారి తెలియని వనవాసంలోనే గడిచిపోయింది.
అపి వర్షస్య శేషం తే హ్యతీయురిహ పాణ్డవాః। నివృత్తసమయాస్తే హి సత్యవ్రతపరాయణాః ।। 4
ఈ ఏడాది మిగిలిన సమయం కూడా పాండవులు ఇక్కడే పూర్తి చేసారు. వాళ్ల సమయం ముగిసింది, ఎందుకంటే వారు సత్యానికి, వ్రతాలకు నిబద్ధులై ఉంటారు.
క్షరన్త ఇవ నాగేన్ద్రాః సర్వే హ్యాశీవిషోపమాః । దుఃఖాద్భవేయుః సంరబ్ధాః కౌరవాన్ప్రతి తే ధ్రువమ్ ।। 5
అందరూ పెద్ద పెద్ద పాముల్లా, విషపూరిత సర్పాల్లా, బాధతో కోపంగా కౌరవుల మీద తిరుగుతారు అనడంలో సందేహం లేదు.
విజ్ఞాతవ్యా మనుష్యేన్ద్రాస్తర్కయా సుప్రణీతయా। నిపుణైశ్చారపురుషైః ప్రాజ్ఞైర్దక్షైః సుసంవృతైః ।। 6
ఈ రాజులను తెలివిగా, జాగ్రత్తగా ఆలోచించి, నిపుణులు, తెలివిగల, నమ్మదగిన గూఢచారులతో వెతకాలి.
అజ్ఞాతసమయే జ్ఞాతాః కృచ్ఛ్రరూపసమాశ్రితాః। ప్రవిశేయుర్జితక్రోధాస్తావదేవ పునర్వనమ్ ।। 7
వారు తెలియని కాలంలో కనబడితే, ఎన్నో కష్టాలు అనుభవించిన తర్వాత, తమ కోపాన్ని అదుపులో పెట్టుకొని మళ్లీ అడవికి వెళ్తారు.
తస్మాత్క్షిప్రం విచిన్వధ్వం యథా చాత్యన్తమవ్యయమ్। రాజ్యం నిర్ద్వన్ద్వమవ్యగ్రం నిఃసపత్నం చిరం భవేత్ ।। 8
కాబట్టి త్వరగా వెతకండి, అప్పుడు రాజ్యం ఎప్పటికీ విడిపోకుండా, కలహం లేకుండా, శత్రువులు లేకుండా ఉండిపోతుంది.
దుర్యోధనేనైవముక్తే వచనేఽతీవ దుఃఖినా। తతః కర్ణోఽబ్రవీద్వాక్యం సత్యధర్మార్థసంయుతమ్ ।। 9
దుర్యోధనుడు ఎంతో బాధతో ఇలా అన్నప్పుడు, కర్ణుడు నిజాయితీ, ధర్మం, ప్రయోజనం కలిగిన మాటను చెప్పాడు.
ఏతే పునర్న గచ్ఛన్తు అన్యే గచ్ఛన్తు భారత । శీఘ్రవృత్తా నరా యోగ్యా నిపుణాశ్ఛన్నచారిణః ।। 10
ఈ మనుషులు మళ్లీ పోవద్దు, మరికొందరు వెళ్లాలి. వేగంగా, పనికివచ్చే, నైపుణ్యం ఉన్న, మారుముఖంగా తిరగగల గూఢచారులను పంపించాలి.
చరన్తు దేశాన్వివిధాన్స్ఫీతాఞ్జనపదాకులాన్ । తత్ర గోష్ఠీషు రమ్యాసు సిద్ధా బ్రాహ్మణరూపిణః ।। 11
వారు జనంతో నిండిన, సంపన్నమైన ప్రాంతాలలో, అందమైన సమూహాలలో, బ్రాహ్మణుల వేషంలో తిరగాలి.
పరివాహేషు తీర్థేషు వివిధేష్వాకరేషు చ। అన్వేష్టవ్యా మనుష్యేన్ద్ర పాణ్డవాశ్ఛన్నచారిణః ।। 12
నదీ దారుల్లో, తీర్థాలలో, విభిన్నమైన ఖనిజ గనుల్లో, రాజా! మారుముఖంగా తిరుగుతున్న పాండవులను వెతకాలి.