ప్రణమ్య శిరసా భూమౌ వర్ధయిత్వా జయాశిషా। ఆసీనం సూర్యసంకాశే కాఞ్చనే పరమాసనే ।। 10
వారు భూమికి తల వంచి నమస్కరించి, విజయాశీస్సులు చెప్పి, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే బంగారు సింహాసనంపై కూర్చున్న రాజును చూశారు.
ఉపాస్యమానం సచివైర్మరుద్భిరివ వాసవమ్ । విద్వద్భిర్గాయకైః సార్ధం కవిభిః స్తుతిపాఠకైః ।। 11
ఆయన చుట్టూ మంత్రులు, పండితులు, గాయకులు, కవులు, స్తుతులు పాడేవారు ఉండగా, మరుద్గణాలతో ఇంద్రుడు ఉన్నట్లు ఉన్నాడు.
అనేకైరపి రాజన్యైః సేవితం సపరిచ్ఛదైః। దుర్యోధనం సభామధ్యే ఆసీనమిదమబ్రువన్ ।। 12
అనేక రాజులు తమ పరివారంతో సేవ చేస్తున్నప్పుడు, వారు సభ మధ్యలో కూర్చున్న దుర్యోధనుని ఇలా పలికారు.
కృతోఽస్మాభిః పరో యత్నస్తేషామన్వేషణే సదా । పాణ్డవానాం మనుష్యేన్ద్ర తస్మిన్మహతి కాననే ।। 13
మహారాజా, మేము పాండవులను ఆ గొప్ప అడవిలో ఎప్పుడూ వెతుకుతూ ఎంతో శ్రమ పెట్టాము.
నిర్జనే వ్యాలసంకీర్ణే నానాభ్రమరసంకులే । లతాప్రతానగహనే నానాగుల్మసమావృతే ।। 14
ఒంటరిగా, పాములతో నిండిన, తేనెటీగలు గూళ్లతో గల అడవిలో, లతలు, పొదలతో కమ్ముకున్న ప్రదేశాల్లో వెతికాము.
న చ విద్మో గతా యేన పార్థాః సుదృఢవిక్రమాః । మార్గమాణాః పదన్యాసమాశ్రమేషు వనేషు చ ।। 15
అయితే, పాండవులు ఎంత ధైర్యవంతులైనా, వారు ఎక్కడికి వెళ్లారో మాకు తెలియదు. మేము ఆశ్రమాల్లో, అడవుల్లో వారి అడుగుజాడలు వెతికినా కనుగొనలేకపోయాము.
గిరికూటేషు తుఙ్గేషు నానాజనపదేషు చ। జనాకీర్ణేషు దేశేషు చత్వరేషు పురేషు చ ।। 16
ఎత్తైన కొండ శిఖరాల్లో, వివిధ ప్రాంతాల్లో, జనంతో నిండిన ప్రదేశాల్లో, కూడళ్లలో, పట్టణాల్లో వెతికాము.
నరేన్ద్ర సహసా నష్టాన్నైవ విద్మ చ పాణ్డవాన్। అత్యన్తాదర్శనాన్నష్టా భద్రం తుభ్యం నరర్షభ ।। 17
రాజా, పాండవులు అకస్మాత్తుగా కనబడకుండా పోయారు. మేము వారిని ఎక్కడ ఉన్నారో కనుగొనలేకపోయాము. వారు పూర్తిగా కనిపించకుండా పోయారు. నీకు మంగళం కలగాలని కోరుకుంటున్నాము.
గిరీణాం కూటకుఞ్జేషు కన్దరోదరసానుషు। నదీప్రస్రవణేష్వేవ హ్రదేషు చ సరస్సు చ।। 18
కొండల గుహల్లో, లోయల్లో, కొండల పైభాగాల్లో, నదుల ప్రవాహాల్లో, సరస్సుల్లో, చెరువుల్లో వెతికాము.
గహ్వరేషు చ దుర్గేషు గ్రామేషూ పవనేషు చ। దుర్విజ్ఞేయా గతిస్తేషాం మృగ్యతేఽస్మాభిరేవ చ ।। గజవ్యాఘ్రసమీపేషు సింహాన్తే శరభాన్తరే ।। 19
అడవుల్లో, కోటల్లో, గ్రామాల్లో, మైదానాల్లో, వారి కదలికలు తెలుసుకోవడం చాలా కష్టం. మేమే స్వయంగా వెతుకుతున్నాము. ఏనుగులు, పులులు, సింహాల దగ్గర, శరభాల మధ్యా వెతికాము.
వత్మన్యన్విచ్ఛమానాస్తు రథానాం రథిసత్తమ। కంచిత్కాలం మనుష్యేన్ద్ర సూతాననుగతా వయమ్ ।। 20
రథాల జాడలు వెతుకుతూ, మనం కొంతసేపు రథసారథులను అనుసరించాము, ఓ మానవుల రాజా.
మృగయిత్వా యథాన్యాయం విదితార్థాశ్చ తత్వతః। ప్రాప్తా ద్వారవతీం సూతా వినా పార్థైః పరంతప ।। 21
సరైన విధంగా వెతికిన తర్వాత, నిజాన్ని తెలుసుకొని, రథసారథులు పాండవులు లేకుండా ద్వారకకు చేరుకున్నారు, శత్రువులను భయపెట్టేవాడా.
న తత్ర కృష్ణా రాజేన్ద్ర పాణ్డవాశ్చ మహావ్రతాః। నరదేవ యథోద్దిష్టం న చ విద్మాత్ర పాణ్డవాన్ ।। 22
అక్కడ, ఓ రాజేంద్రా, కృష్ణుడు గానీ, మహావ్రతులు అయిన పాండవులు గానీ చెప్పినట్టుగా లేరు; ఇక్కడ కూడా పాండవుల గురించి మాకు తెలియదు.
నిర్వృతో భవ నష్టాస్తే స్వస్థో భవ పరంతప । సర్వథైవ ప్రనష్టాస్తే నమస్తే భరతర్షభ ।। 23
నీవు మనసు నిశ్చింతగా ఉంచు, వారు నీకు దొరకరు; ఓ శత్రువులను భయపెట్టేవాడా, నీవు ప్రశాంతంగా ఉండు. వారు పూర్తిగా నీకు దొరకరు; నీకు నమస్కారం, ఓ భరతశ్రేష్ఠా.
సర్వా చ పృథివీ కృత్స్నా సశైలవనకాననా । సరాష్ట్రనగరగ్రామా పత్తనైశ్చ సమన్వితా । అన్వేషితా చ సర్వత్ర న చ పశ్యామా పాణ్డవాన్ ।। 24
పర్వతాలు, అడవులు, కాణాలు, రాజ్యాలు, పట్టణాలు, గ్రామాలు, నగరాలతో కూడిన ఈ భూమంతా మేము అన్ని చోట్ల వెతికాము, కానీ పాండవులను ఎక్కడా చూడలేదు.
పునః శాధి మనుష్యేన్ద్ర అత ఊర్ధ్వం విశాంపతే। అన్వేషణే పాణ్డవానాం భూయః కిం కరవామహే ।। 25
ఇప్పుడు మళ్లీ ఆదేశించు, ఓ మానవుల రాజా, పాండవుల వెతుకుటలో తర్వాత మేము ఏమి చేయాలో చెప్పు.
ఇమాం చ నః ప్రియాం వీర వాచం భద్రవతీం శృణు ।। 26
ఇప్పుడు, ఓ వీరా, మేము చెప్పబోయే ఈ మధురమైన, శుభమైన వార్తను విను.
యేన త్రిగర్తా నిహతా బలేన బహుశో నృప। సూతేన రాజ్ఞో మత్స్యస్య కీచకేన బలీయసా। స హతః పతితః శేతే గన్ధర్వైర్నిశి భారత ।। 27
త్రిగర్తులను ఎన్నోసార్లు ఓడించిన బలవంతుడు, మత్స్యరాజు సైన్యాధిపతి, సూతపుత్రుడు కీచకుడు, రాత్రిపూట గంధర్వుల చేతిలో హతుడై పడివున్నాడు, ఓ భరతవంశశ్రేష్ఠా.
స్యాలో రాజ్ఞో విరాటస్య సేనాపతిరుదారధీః। సుదేష్ణాయానుజః క్రూరః శూరో వీరో గతవ్యథః ।। 28
అతడు విరాట మహారాజు మేనమరిది, సైన్యాధిపతి, ఉదారమైన మనసున్నవాడు, సుదేష్ణకు తమ్ముడు, క్రూరుడు, ధైర్యవంతుడు, వీరుడు, భయమేమీ లేని వాడు.
ఉత్సాహవాన్మహావీర్యో నీతిమాన్బలవానపి । యుద్ధజ్ఞో రిపువీర్యఘ్నఃక సింహతుల్యపరాక్రమః ।। 29
అతడు ఉత్సాహవంతుడు, మహావీరుడు, తెలివిగలవాడు, బలవంతుడు, యుద్ధంలో నిపుణుడు, శత్రు బలాన్ని నాశనం చేసే వాడు, సింహానికి సమానమైన పరాక్రమం కలవాడు.
ప్రజారక్షణదక్షశ్చ శత్రుగ్రహణశక్తిమాన్। విజితారిర్మహాయుద్ధే ప్రచణ్డో మానతత్పరః ।। 30
ప్రజలను కాపాడడంలో నైపుణ్యం కలవాడు, శత్రువులను పట్టుకునే శక్తి ఉన్నవాడు, మహాయుద్ధాల్లో శత్రువులను జయించినవాడు, ఉగ్రుడు, గౌరవాన్ని ముఖ్యంగా భావించే వాడు.
నరనారీమనోహ్లాదీ ధీరో వాగ్మీ రణప్రియః। పుణ్యకర్మాఽర్థకామానాం భాజనం మనుజోత్తమః ।। 31
అతడు పురుషులు, స్త్రీలకు ఆనందాన్ని ఇచ్చేవాడు, స్థిరమైన మనసున్నవాడు, మంచి మాటలు చెప్పేవాడు, యుద్ధాన్ని ఇష్టపడేవాడు, పుణ్యకర్మలు చేసే వాడు, ధనం, కామాలకు యోగ్యుడైన మానవులలో శ్రేష్ఠుడు.
స హతో నిశి గన్ధైర్వః స్త్రీనిమిత్తం నరాధిప। అమృష్యమాణో దుష్టాత్మా నిశీథే సహ సోదరైః । సుహృదశ్చాస్య నిహతా యోధాశ్చ ప్రహరైర్హతాః ।। 32
ఆ దుష్టమనసున్నవాడు, ఓ రాజా, ఒక స్త్రీ కారణంగా తట్టుకోలేక, రాత్రిపూట గంధర్వుల చేతిలో తన అన్నదమ్ములతో పాటు హతుడయ్యాడు; అతని స్నేహితులు, యోధులు కూడా ఆ దాడిలో చనిపోయారు.
గన్ధర్వాణాం చ మహిషీ కాచిదస్తి నితమ్బినీ। సైరన్ధ్రీ నామ తాం దృప్తో దుష్టాత్మాఽకామయద్బలీ ।। 33
గంధర్వులకు ఒక మహిషి ఉంది, నాజూకు నడుము కలవారు, ఆమె పేరు సైరంధ్రీ; ఆ అహంకారంతో ఉన్న దుష్టుడు, బలవంతుడు ఆమెను కోరాడు.
ఇత్యేవం శ్రుతమస్మాభిర్గన్ధర్వైర్నిహతో నిశి ।। 34
ఇలా రాత్రిపూట గంధర్వులు అతన్ని హతమార్చారని మేము విన్నాము.
బాన్ధవైర్బహుభిః సార్ధం కీచకో నిహతో యతః। అద్యప్రభృతి రాజేన్ద్ర పాణ్డవాన్వేషణం ప్రతి। చారాంశ్చ సర్వతశ్చర్తుం ప్రేషయేతి మతిర్హి నః ।। 35
కీచకుడు తన అనేక బంధువులతో కలిసి హతుడయ్యాడు కాబట్టి, ఓ రాజేంద్రా, ఈ రోజు నుండి పాండవుల వెతుకుటలో, మా అభిప్రాయం ప్రకారం, అన్ని చోట్ల గూఢచారులను పంపాలి.
నిహతో నిశి గన్ధర్వైర్దుష్టాత్మా భ్రాతృభిః సహ । ఏతావచ్ఛ్రుతమస్మాభిర్భద్రం తేఽస్తు నరాధిప ।। 36
ఆ దుష్టమనసున్నవాడు రాత్రిపూట తన అన్నదమ్ములతో పాటు గంధర్వుల చేతిలో హతుడయ్యాడు; ఇంతవరకూ మేము విన్నది ఇదే. నీకు శుభం కలగాలి, ఓ రాజా.
ప్రియమేతదుపశ్రుత్య శత్రూణాం చ పరాభవమ్ । కృతకృత్యశ్చ కౌరవ్య విధత్స్వ యదనన్తరమ్ ।। 37
ఈ శుభవార్తను, శత్రువుల పరాభవాన్ని విని, నీ కార్యం పూర్తయిందని భావించు, ఓ కౌరవా; తర్వాత ఏమి చేయాలో నిర్ణయించు.
తతో దుర్యోధనో రాజా శ్రుత్వా తేషాం వచస్తదా। చిరమన్తర్మనా భూత్వా ఇదమాహ సభాసదః ।। 1
అప్పుడు దుర్యోధనుడు రాజు, వారి మాటలు విని, చాలా సేపు లోపల ఆలోచించి, సభలో ఉన్నవారితో ఇలా అన్నాడు.
అశక్యం ఖలు కార్యస్య గతిం జ్ఞాతుం హి తత్వతః । తస్మాత్సర్వే పరీక్షధ్వం క్వను స్యుః పాణ్డవా గతాః ।। 2
ఈ విషయానికి నిజమైన దారి తెలుసుకోవడం అసాధ్యం. అందుకే మీరు అందరూ పాండవులు ఎక్కడికి వెళ్లారో గమనించి, వెతకండి.