తతస్తా నర్తనాగారాద్వినిష్క్రమ్య సహార్జునాః। కన్యా దదృశురాయాన్తీం కృష్ణాం క్లిష్టామనాగసమ్ ।। 27
ఆ తరువాత, అర్జునుడితో కలిసి నాట్యశాల నుండి బయటకు వస్తుండగా, ఆ యువతులు బాధతో ఉన్న, నిర్దోషురాలైన కృష్ణను వస్తూ చూశారు.
దిష్ట్యా సైరన్ధ్రి ముక్తాఽసి దిష్ట్యాఽసి పునరాగతా। దిష్ట్యా చ నిహతాః సూతా యే త్వాం క్లిశ్యన్త్యనాగసమ్ ।। 28
'సైరంధ్రీ! అదృష్టవశాత్తు నీవు విముక్తురాలివయ్యావు! అదృష్టంతో మళ్లీ వచ్చావు! అదృష్టంతో, నిన్ను అన్యాయంగా బాధించిన రథికులు చనిపోయారు!'
కథం సైరన్ధ్రి ముక్తాఽసి కథం పాపాశ్చ తే హతాః। ఇచ్ఛామి తే కథాం శ్రోతుం కథయస్వ యథాతథమ్ ।। 29
'సైరంధ్రీ! నీవు ఎలా విముక్తురాలివయ్యావు? ఆ దుష్టులు ఎలా సంహరించబడ్డారు? నీ కథను నేను వినాలనుకుంటున్నాను — నిజంగా చెప్పు.'
బృహన్నలే కింను తవ సైరన్ధ్ర్యా కార్యమద్య వై। యా త్వం రంస్యసి కల్యాణి సదా కన్యాపురే సుఖం ।। 30
'సైరంధ్రీ! నీవు బ్రుహన్నల సేవలో ఈ రోజు ఏ పని చేస్తావు? నీవు ఎప్పుడూ యువతుల గదిలో సుఖంగా ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను.'
న హి దుఃఖ సమాప్నోషి సైరన్ధ్రీ యదుపాశ్రుతే। సుఖేన వర్తసే యేహ న తద్దుఃఖమవాప్యతే। తేన మాం దుఃఖితామేవం పృచ్ఛసి ప్రహసన్త్యపి ।। 31
సైరంధ్రీ, నీవు యదువంశీయుల సంరక్షణలో ఉన్నావు కాబట్టి ఎలాంటి బాధను అనుభవించవు. ఇక్కడ నీవు సుఖంగా జీవిస్తున్నావు, అలాంటి కష్టాలు నీకు రావు. అందుకే నేను బాధలో ఉన్నప్పటికీ, నీవు నవ్వుతూ నన్ను ఇలా అడుగుతున్నావు.
బృహన్నలాఽపి కల్యాణి దుఃఖమాప్నోత్యనన్తకమ్। తిర్యగ్యోనిగతేవేయం న చైనామవబుధ్యసే ।। 32
కళ్యాణి, బ్రిహన్నల కూడా అంతులేని బాధను అనుభవిస్తోంది. ఈమె జంతువుల లోకంలో పుట్టినవారిలా ఉంది, అయినా నీవు ఆమెను అర్థం చేసుకోలేకపోతున్నావు.
త్వయా సహోషితా చాస్మి త్వం చ సర్వైః సహోషితా। త్వత్తః కృచ్ఛ్రతరం వాసం వసేయమహమఙ్గనే । క్లిశ్యన్త్యాం త్వయి సుశ్రోణి కోను దుఃఖం న చిన్తయేత్। ।। 33
నేను నీతో కలిసి ఉన్నాను, నీవు అందరితో కలిసి ఉన్నావు. అయినా, ఓ మంగళకరమైనవాడా, నేను ఇంకా కష్టమైన చోట కూడా ఉండగలను. నీవు బాధపడుతున్నప్పుడు, అందమైన నడుము కలవాడా, ఎవరు బాధను ఆలోచించకుండా ఉండగలరు?
న తు కేనచిదన్యన్తం కస్యచిద్ధృదయం క్వచిత్। వేదితుం శక్యతే నూనం తేన మాం నావబుధ్యసే ।। 34
ఇతరుల హృదయాన్ని ఎవరూ పూర్తిగా తెలుసుకోలేరు. అందుకే నీవు నన్ను పూర్తిగా అర్థం చేసుకోలేకపోతున్నావు.
తతః సహైవ కన్యాభిర్ద్రౌపదీ రాజవేశ్మ తత్। ప్రవివేశ సుదేష్ణాయాః సమీపమనసూయినీ ।। 35
అందుకు తర్వాత, సైరంధ్రీ ఇతర యువతులతో కలిసి రాజభవనంలోకి ప్రవేశించి, అసూయ లేని హృదయంతో సుదేష్ణా దగ్గరకు వెళ్లింది.
తామబ్రవీద్రాజపత్నీ విరాటవచనాదిదమ్ । సైరన్ధ్రి గమ్యతాం శీఘ్రం యత్ర కామయసే గతిమ్ । రాజా బిభేతి సైరన్ధ్రి గన్ధర్వేభ్యః పరాభవాత్ ।। 36
విరాటునరిపత్ని సుదేష్ణా, సైరంధ్రీతో ఇలా చెప్పింది: 'సైరంధ్రీ, నీవు ఎక్కడికి కావాలనుకుంటే అక్కడికి త్వరగా వెళ్ళు. రాజు గంధర్వుల చేతిలో ఓడిపోతాడేమో అని భయపడుతున్నాడు.'
త్వం చాపి తరుణీ సుభ్రూ రూపేణాప్రతిమా భువి । చిత్తాని చ నృణాం భద్రే రక్తాని స్పర్శజే సుఖే ।। 37
నీవు యువతివి, మృదువైన కనుబొమ్మలు కలవాడివి, భూమిపై నీ అందానికి సమానులు లేరు. మృదువైనవాడా, పురుషుల మనసులు నీ సన్నిహితానికి ఆకర్షితమవుతున్నాయి.
తస్మాత్త్వత్తో భయం మహ్యం రాష్ట్రస్య నగరస్య చ। గచ్ఛాద్యైవ యథేష్టం త్వం నగరాద్యత్ర రంస్యసే ।। 38
అందుకే, నిన్ను చూసి నాకు, రాజ్యానికీ, నగరానికీ భయం కలుగుతోంది. నీవు ఇప్పుడు నగరం వెలుపల, నీవు ఆనందపడే చోటికి వెళ్ళిపో.
త్వన్నిమిత్తం శుభే మహ్యం సర్వో బన్ధుజనో హతః। నృశంసా ఖలు తే బుద్ధిర్భ్రాతౄణాం మే కృతో వధః ।। 39
శుభలక్షణాలవాడా, నీవు కారణంగా నా బంధువులంతా నశించిపోయారు. నిజంగా, నీ మనసు క్రూరంగా ఉంది, ఎందుకంటే నీవు నా అన్నదమ్ముల మరణానికి కారణమయ్యావు.
తస్మాద్గన్ధర్వరాజేభ్యో భయమద్య ప్రవర్తతే। యథేష్టం గచ్ఛ సైరన్ధ్రి స్వస్తి చేహ యథా భవేత్ ।। 40
ఇప్పుడు గంధర్వరాజుల వల్ల భయం కలుగుతోంది. కావున, సైరంధ్రీ, నీవు కావాలనుకున్న చోటికి వెళ్ళు. ఇక్కడ నీకు మేలు కలగాలని కోరుకుంటున్నాను.
సుదేష్ణాయా వచః శ్రుత్వా సైరన్ధ్రీ చేదమబ్రవీత్ । త్రయోదశాహమాత్రం తు రాజా క్షామ్యతు భామిని ।। 41
సుదేష్ణా మాటలు విని, సైరంధ్రీ ఇలా చెప్పింది: 'ఓ సుందరివి, రాజు ఇంకొన్ని పదమూడు రోజులు సహించాలి.'
కృతకృత్యా అవిష్యన్తి గన్ధర్వాస్తే న సంశయః । తతో మాముపనేష్యన్తి కరిష్యన్తి చ తే ప్రియమ్ ।। 42
వారి పని పూర్తయిన తర్వాత, ఆ గంధర్వులు తప్పకుండా వెళ్ళిపోతారు. అప్పుడు వారు నన్ను తిరిగి తీసుకొస్తారు, నీకు ఇష్టమైనదాన్ని చేస్తారు.
ధ్రువం చ శ్రేయసా రాజా యోక్ష్యతే సహ బాన్ధవైః । రాజ్ఞః కృతోపకారాశ్చ కృతజ్ఞాశ్చ సదా శుభే। సాధవశ్చ బలోత్సిక్తాః కృతప్రతికృతేప్సవః ।। 43
నిశ్చయంగా, రాజు తన బంధువులతో కలిసి శ్రేయస్సును పొందుతాడు. రాజుకు ఉపకారం చేసినవారు, కృతజ్ఞత కలిగినవారు, మంగళకరమైనవారు, ధైర్యవంతులు, మంచి పనికి ప్రతిఫలం చెల్లించదలచినవారు ఎప్పుడూ ఉత్తములు.
అర్థినీ మా బ్రవీత్యేషా యద్వాతద్వేతి చిన్తయ। భరస్వ తదహర్మాత్రం తత్తే శ్రేయో భవిష్యతి ।। 44
ఈ మహిళ ఒక ఉపకారం అడుగుతోంది; దాన్ని చేయాలా వద్దా అని ఆలోచించు. ఒక్కరోజు సహించు, అది నీకు మేలు చేస్తుంది.
తస్యాస్తద్వచనం శ్రుత్వా కైకేయీ దుఃఖమోహితా। ఉవాచ ద్రౌపదీమార్తా భ్రాతృవ్యసనకర్శితా ।। 45
ఆమె మాటలు విని, కైకేయి రాణి, తన అన్నదమ్ముల బాధతో దుఃఖంలో మునిగిపోయి, ద్రౌపదిని బాధతో ఇలా అడిగింది.
వస భద్రే యథేష్టం త్వం త్వామహం శరణం గతా। త్రాయస్వ మమ భర్తారం పుత్రాంశ్చైవ విశేషతః ।। 46
మృదువైనవాడా, నీవు కావాలనుకున్నట్టు ఇక్కడే ఉండు. నేను నిన్ను ఆశ్రయించాను. నా భర్తను, ముఖ్యంగా నా కుమారులను రక్షించు.
ఇత్యుక్తవా రాజశార్దూల రాజ్ఞే సర్వం న్యవేదయత్ । త్రింశద్రాత్రిమిమాం భీరుః కృతకృత్యా నివాసయే ।। 47
ఇలా చెప్పిన తర్వాత, రాజులకు శిరోమణిగా ఉన్న ఆమె, రాజుకు అన్నీ వివరంగా చెప్పింది: 'ఈ భయపడుతున్న మహిళ, తన పని పూర్తయిన తర్వాత, ముప్పై రాత్రులు ఇక్కడ ఉండనివ్వండి.'
కీచకే తు హతే రాజా విరాటః పరవీరహా। శోకమాహారయత్తీవ్రం సామాత్యః సపురోహితః ।। 1
కీచకుడు చనిపోయిన తర్వాత, శత్రువులను జయించే విరాటుడు, తన మంత్రులు, పురోహితులతో కలిసి తీవ్రమైన దుఃఖంలో మునిగిపోయాడు.
కీచకస్య వధం ఘోరం సానుజస్య విశాంపతే । అత్యాహితం చిన్తయిత్వా వ్యస్మయన్త పృథగ్జనాః ।। 2
కీచకుడు తన అన్నదమ్ములతో కలిసి భయంకరంగా చనిపోయిన సంగతి గురించి ఆలోచిస్తూ, సామాన్య ప్రజలు ఆశ్చర్యపడ్డారు.
తస్మిన్పురే జనపదే జజల్పుశ్చాపి సర్వశః । వీర్యవాన్దయితో రాజ్ఞో దర్పోత్సిక్తశ్చ కీచకః ।। 3
ఆ పట్టణంలో, ఆ ప్రాంతంలో ఎక్కడ చూసినా ప్రజలు ఇలా మాట్లాడుకున్నారు: 'కీచకుడు బలవంతుడు, రాజుకు ఇష్టపడ్డవాడు, అహంకారంతో మునిగిపోయినవాడు.'
సాంపరాయే పరిక్రుష్టో బలవాన్దుర్జయో రణే। ఆసీత్ప్రహర్తా శత్రూణాం దారదర్శీ చ దుర్మతిః । స హతః కిల గన్ధర్వైః సైరన్ధ్రీకారణాన్నిశి ।। 4
పోరులో పిలవబడే, యుద్ధంలో ఓడించలేని, శత్రువులను కొట్టే, చెడ్డ మనసున్న, స్త్రీలను వెంటాడే కీచకుడు, సైరంధ్రీ కారణంగా గంధర్వులు రాత్రిపూట చంపారని అందరూ అన్నారు.
ఇత్యజల్పన్మహారాజ కీచకస్య వినాశనమ్ । దేశేదేశే మనుష్యాశ్చ విస్మితః కీచకే హతే ।। 5
ఇలా మహారాజా, కీచకుని నాశనం గురించి ప్రజలు ఎక్కడ చూసినా మాట్లాడుకున్నారు. కీచకుడు చనిపోయిన విషయమై అందరూ ఆశ్చర్యపడ్డారు.
అథ వైః ధార్తరాష్ట్రేణ ప్రయుక్తా యే బహిశ్చరాః । మృగయిత్వా బహూన్దేశాన్గ్రామాంశ్చ నగరాణి చ ।। 6
అప్పుడు ధృతరాష్ట్రుడు పంపిన గూఢచారులు అనేక ప్రాంతాలు, గ్రామాలు, పట్టణాలు వెదికారు.
సంవిధాయ యథాఽఽదిష్టం యథాదేశం ప్రదర్శకాః । కృతసంకేతనాః సర్వే న్యవర్తన్త పురం తతః ।। 7
వారు ఆజ్ఞల ప్రకారం అన్ని ఏర్పాట్లు చేసి, తమ పనిని ముగించుకుని నగరానికి తిరిగి వచ్చారు.
ఆగమ్య హాస్తినపురం ధార్తరాష్ట్రమరిన్దమమ్। తత్ర దృష్ట్వా తు రాజానం కౌరవ్యం ధృతరాష్ట్రజమ్ ।। 8
వారు హస్తినాపురానికి వచ్చి, శత్రువులను జయించిన ధృతరాష్ట్రుని, కౌరవ రాజును చూశారు.
ద్రోణకర్ణకృపైః సార్ధం భీష్మేణ చ మహాత్మనా। సంగతం భ్రాతృభిః సార్ధం త్రిగర్తైశ్చ మహారథైః ।। 9
అక్కడ ద్రోణుడు, కర్ణుడు, కృపాచార్యుడు, మహాత్ముడైన భీష్ముడు, తన అన్నదమ్ములు, త్రిగర్తుల మహారథులు కూడినవారు కూడి ఉన్నారు.