యః శ్రోత్రయోరమృతం సన్నిషిఞ్చే- ద్విద్యామవిద్యస్య యథా త్వమార్యః। తం మన్యేఽహం పితరం మాతరం చ తస్మై న ద్రుహ్యేత్కృతమస్య జానన్
అజ్ఞానికి జ్ఞానామృతాన్ని చెవుల్లో పోసే వాడిని, మీరు చేసినట్లుగా, నేను తండ్రిగా, తల్లిగా భావిస్తాను. అలాంటి వాడికి, అతని ఉపకారాన్ని తెలుసుకొని, ఎప్పుడూ ద్రోహించకూడదు.
ఋతస్య దాతారమనుత్తమస్య నిధిం నిధీనామపి లబ్ధవిద్యాః। యే నాద్రియన్తే గురుమర్చనీయం పాపాఁల్లోకాంస్తే వ్రజన్త్యప్రతిష్ఠాః
సత్యాన్ని ఇచ్చే వాడు, అతి ఉత్తమమైన ధనాన్ని ఇచ్చే వాడు, విద్యావంతులకు ధనాల్లో ధనం. గురువును గౌరవించని వారు పాపుల లోకాలకు, స్థిరత లేని లోకాలకు వెళ్తారు.
సురాపానాద్వఞ్చనాం ప్రాప్య విద్వా- న్సంజ్ఞానాశం చైవ మహాతిఘోరమ్। దృష్ట్వా కచం చాపి తథాభిరూపం పీతం తదా సురయా మోహితేన
మద్యం తాగి మోసం చేసి, భయంకరమైన జ్ఞానహానిని పొందినవాడు, మద్యం మత్తులో కచుని మింగినట్లు, అతడిని మళ్లీ బ్రతికినట్టు చూసి,
సమన్యురుత్థాయ మహానుభావ- స్తదోశనా విప్రహితం చికీర్షుః। సురాపానం ప్రతి సంజాతమన్యుః కావ్యః స్వయం వాక్యమిదం జగాద
కోపంతో లేచి, మహాత్ముడు కావ్యుడు బ్రాహ్మణుడికి హాని చేయాలని ఉద్దేశించి, మద్యం తాగినందుకు కోపంతో, తానే ఇలా అన్నాడు.
యో బ్రాహ్మణోఽద్యప్రభృతీహ కశ్చి- న్మోహాత్సురాం పాస్యతి మన్దబుద్ధిః। అపేతధర్మా బ్ర్హమహా చైవ స స్యా- దస్మింల్లోకే గర్హితః స్యాత్పరే చ
ఈ రోజు నుండి ఎవరు బ్రాహ్మణుడు మత్తులో, మూర్ఖత్వంతో మద్యం తాగితే, అతడు ధర్మాన్ని, బ్రాహ్మణత్వాన్ని వదిలిపెట్టి, ఈ లోకంలోనూ, ఇతరుల దృష్టిలోనూ నిందకు గురవుతాడు.
మయా చైతాం విప్రధర్మోక్తిసీమాం మర్యాదాం వై స్థాపితాం సర్వలోకే। సన్తో విప్రాః శుశ్రువాంసో గురూణాం దేవా లోకాశ్చోపశృణ్వన్తు సర్వే
నేను బ్రాహ్మణ ధర్మానికి ఈ హద్దును అన్ని లోకాలకూ నిర్ణయించాను. మంచి బ్రాహ్మణులు, గురువులను గౌరవించే వారు, దేవతలు, ఇతర లోకాలు — అందరూ దీన్ని వినాలి.
ఇతీదముక్త్వా స మహానుభావ- స్తపోనిధీనాం నిధిరప్రమేయః। తాన్దానవాన్దైవవిమూఢబుద్ధీ- నిదం సమాహూయ వచోఽభ్యువాచ
ఇలా చెప్పిన అనంతరం, ఆ మహాత్ముడు, అపారమైన తపస్సు సంపద కలవాడు, దేవతల వల్ల మాయలో పడిన దానవులను పిలిపించి, వారికి ఇలా అన్నాడు.
ఆచక్షే వో దానవా బాలిశాః స్థ సిద్ధః కచో వత్స్యతి మత్సకాశే। సఞ్జీవినీం ప్రాప్య విద్యాం మహాత్మా తుల్యప్రభావో బ్రాహ్మణో బ్రహ్మభూతః
దానవులారా, మీరు ఇంకా చిన్నవారు. కచుడు సిద్ధుడై, నా దగ్గరే ఉంటాడు. సంజీవని విద్యను పొందిన ఆ మహాత్ముడు, బ్రాహ్మణుడిగా, బ్రహ్మస్వరూపుడిగా, సమానమైన తేజస్సుతో ఇక్కడే ఉంటాడు.
యోఽకార్షీద్దుష్కరం కర్మ దేవానాం కారణాత్కచః। న తత్కిర్తిర్జరాం గచ్ఛేద్యాజ్ఞీయశ్చ భవిష్యతి
కచుడు దేవతల కోసం చేయడం కష్టమైన కార్యాన్ని చేశాడు. అతని కీర్తి ఎప్పటికీ తగ్గదు, యజ్ఞాలకు కూడా అతడు అర్హుడవుతాడు.
ఏతావదుక్త్వా వచనం విరరామ స భార్గవః। దానవా విస్మయావిష్టాః ప్రయయుః స్వం నివేశనమ్
ఇలా చెప్పి, భృగువంశజుడు తన మాటను ఆపాడు. దానవులు ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయి, తమ ఇళ్లకు తిరిగి వెళ్లారు.
గురోరుష్య సకాశే తు దశ వర్షశతాని సః। అనుజ్ఞాతః కచో గన్తుమియేష త్రిదశాలయమ్
కచుడు తన గురువు వద్ద వంద సంవత్సరాలు ఉండి, అనుమతి పొంది, దేవతల నివాసానికి వెళ్లడానికి సిద్ధమయ్యాడు.
సమావృతవ్రతం తం తు విసృష్టం గురుణా కచమ్। ప్రస్థితం త్రిదశావాసం దేవయాన్యబ్రవీదిదమ్
తన గురువు అనుమతితో, కచుడు దేవతల వాసానికి బయలుదేరినప్పుడు, దేవయాని అతనితో ఇలా చెప్పింది.
ఋషేరఙ్గిరసః పౌత్ర వృత్తేనాభిజనేన చ। భ్రాజసే విద్యయా చైవ తపసా చ దమేన చ
అంగిరస మహర్షి మనవుడా, నీ ఆచరణ, వంశం, విద్య, తపస్సు, నియమం వల్ల నువ్వు ఎంతో వెలుగుతున్నావు.
ఋషిర్యథాఙ్గిరా మాన్యః పితుర్మమ మహాయశాః। తథా ప్రాన్యశ్చ పూజ్యశ్చ మమ భూయో బృహస్పతిః
ఎలా నా తాతయ్య అంగిరసుడు గౌరవించబడతాడో, అలాగే నా తండ్రి బృహస్పతి కూడా నాకు ఎంతో గౌరవించదగినవాడు.
ఏవం జ్ఞాత్వా విజానీహి యద్బ్రవీమి తపోధన। వ్రతస్థే నియమోపేతే యథా వర్తామ్యహం త్వయి
ఇది తెలుసుకుని నేను చెప్పేది గ్రహించు తపస్సు కలవాడా. నేను నీ మీద ఎలా ప్రవర్తించానో, నీవు కూడా అలానే ఉండాలి.
స సమావృతవిద్యో మాం భక్తాం భజితుమర్హసి। గృహాణ పాణిం విధివన్మమ మన్త్రపురస్కృతమ్।। కచ ఉవాచ
నీవు విద్యలో నిపుణుడవు. నేను నిన్ను భక్తిగా ప్రేమిస్తున్నాను. నియమానుసారం, మంత్రాలతో నా చేతిని పట్టుకో.
పూజ్యో మాన్యశ్చ భగవాన్యథా తవ పితా మమ। తథా త్వమనవద్యాఙ్గి పూజనీయతరా మమ
ఎలా నీ తండ్రిని నువ్వు గౌరవిస్తావో, అలాగే నీవు నాకు ఇంకా ఎక్కువగా గౌరవించదగినవాడివి, నిష్కళంకమైనవాడివి.
ప్రాణేభ్యోఽపి ప్రియతరా భార్గవస్య మహాత్మనః। త్వం భత్రే ధర్మతః పూజ్యా గురుపుత్రీ సదా మమ
భృగువంశ మహాత్ముడికి నువ్వు ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైనవాడివి. గురుపుత్రికగా, నీతిమార్గంలో నీవు ఎప్పుడూ నాకు పూజ్యురాలివి.
యథా మమ గురుర్నిత్యం మాన్యః శుక్రః పితా తవ। దేవయాని తథైవ త్వం నైవం మాం వక్తుమర్హసి
నా గురువు శుక్రుడు, నీ తండ్రి, నాకు ఎప్పుడూ గౌరవించదగినవాడు. దేవయాని, నీవు కూడా అలాగే. నన్ను ఇలా అడగకూడదు.
గురుపుత్రస్య పుత్రో వై న త్వం పుత్రశ్చ మే పితుః। తస్మాత్పూజ్యశ్చ మాన్యశ్చ మమాపి త్వం ద్విజోత్తమ
నీవు నా గురువు కుమార్తె, నేను నీ తండ్రి శిష్యుని కుమారుడను. అందువల్ల, నీవు నాకు గౌరవించదగినవాడివి, పూజ్యురాలివి.
అసురైర్హన్యమానే చ కచ త్వయి పునఃపునః। తదాప్రభృతి యా ప్రీతిస్తాం త్వమద్య స్మరస్వ మే
అసురులు నిన్ను మళ్లీ మళ్లీ చంపినప్పుడు, అప్పటి నుండి నిన్ను నేను ఎంతగా ప్రేమించానో, దయచేసి నేడు గుర్తు పెట్టుకో.
సౌహార్దే చానురాగే చ వేత్థ మే భక్తిముత్తమామ్। న మామర్హసి ధర్మజ్ఞ త్యక్తుం భక్తామనాగసమ్
స్నేహంలోను, ప్రేమలోను నా భక్తి నీకు తెలుసు. నీతి తెలిసినవాడా, నన్ను ప్రేమించే, నిష్కలంకురాలిని వదిలిపెట్టకూడదు.
అనియోజ్యే నియోక్తుం మాం దేవయాని న చార్హసి। ప్రసీద సుభ్రు త్వం మహ్యం గురోర్గురుతరా శుభే
దేవయాని, నన్ను చేయరాని పనుల్లో ఆదేశించకూడదు. నీవు నాకు గురువుకంటే ఎక్కువ గౌరవమైనవాడివి. అందుకే, సుందరి, దయచూపు.
యత్రోషితం విశాలాక్షి త్వయా చన్ద్రనిభాననే। తత్రాహముషితో భద్రే కుక్షౌ కావ్యస్య భామిని
చంద్రబింబంలాంటి ముఖం, విశాలమైన కళ్లతో ఉన్న దేవయాని, నువ్వు ఎక్కడ నివసించావో, నేను కూడా అక్కడే, కావ్యుని గర్భంలో ఉన్నాను.
భగినీ ధర్మతో మే త్వం మైవం వోచః సుమధ్యమే। సుఖమస్మ్యుషితో భద్రే న మన్యుర్విద్యతే మమ
సుమధ్యమా, నువ్వు ధర్మపరంగా నాకు అక్కవు. అలాంటి మాటలు చెప్పవద్దు. నేను సంతోషంగా ఉన్నాను, నాకెలాంటి కోపం లేదు.
ఆపృచ్ఛే త్వాం గమిష్యామి శివమాశంస మే పథి। అవిరోధేన ధర్మస్య స్మర్తవ్యోఽస్మి కథాన్తరే। అప్రమత్తోత్థితా నిత్యమారాధయ గురుం మమ
నేను నిన్ను వీడిపోతున్నాను. నా ప్రయాణం మేలుగా సాగాలని ఆశీర్వదించు. ధర్మానికి విరుద్ధంగా కాకుండా, కథ మళ్లీ వినిపించినప్పుడు నన్ను గుర్తు పెట్టుకో. ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా లేచి, నా గురువును భక్తితో సేవించు.
యది మాం ధర్మకామార్థే ప్రత్యాఖ్యాస్యసి యాచితః। తతః కచ న తే విద్యా సిద్ధిమేషా గమిష్యతి
ధర్మం కోసం, కోరిక కోసం నిన్ను అడిగితే నువ్వు నన్ను తిరస్కరిస్తే, కచ, నీకు ఈ విద్య ఫలించదు.
గురుపుత్రీతి కృత్వాఽహం ప్రత్యాచక్షే న దోషతః। గురుణా చాననుజ్ఞాతః కామమేవం శపస్వ మామ్
నువ్వు గురుపుత్రిక అని భావించి, తప్పు చేయకుండా నిన్ను తిరస్కరించాను. నా గురువు కూడా అనుమతించలేదు. కావున, నీవు కావాలనుకున్నట్టు నన్ను శపించు.
ఆర్షం ధర్మం బ్రువాణోఽహం దేవయాని యథా త్వయా। శప్తో హ్యనర్హః శాపస్య కామతోఽద్య న ధర్మతః
దేవయాని, నేను ఋషుల ధర్మాన్ని పాటిస్తూ మాట్లాడాను. నీవు నన్ను అనర్హుడిని కోరికతో శపించావు, ధర్మబద్ధంగా కాదు.
తస్మాద్భవత్యా యః కామో న తథా స భవిష్యతి। ఋషిపుత్రో న తే కశ్చిజ్జాతు పాణిం గ్రహీష్యతి
అందువల్ల, నీ కోరిక నీకు ఆ విధంగా నెరవేరదు. నీ చేతిని ఎప్పుడూ ఎవరూ ఋషిపుత్రుడు పట్టడు.