తమబ్రవీత్కేన పథోపనీత- స్త్వం చోదరే తిష్ఠసి బ్రూహి విప్ర। అస్మిన్ముహూర్తే హ్యసురాన్వినాశ్య గచ్ఛామి దేవానహమద్య విప్ర
ఆయన ఇలా అన్నాడు: 'నీవు ఏ మార్గంలో ఇక్కడికి వచ్చావు? నా పొట్టలో ఎందుకు ఉన్నావు? చెప్పు బ్రాహ్మణా! ఈ క్షణంలోనే అసురులను సంహరించి, దేవతల దగ్గరకు వెళ్తున్నాను.'
తవ ప్రసాదాన్న జహాతి మాం స్మృతిః స్మరామి సర్వం యచ్చ యథా చ వృత్తమ్। నత్వేవం స్యాత్తపసః సంక్షయో మే తతః క్లేశం ఘోరమిమం సహామి
మీ దయ వల్ల నాకు జ్ఞాపకం పోయిపోలేదు. జరిగిన ప్రతిదీ నాకు గుర్తుంది. లేకపోతే నా తపస్సు తగ్గిపోతుంది. అందుకే ఈ ఘోరమైన బాధను భరిస్తున్నాను.
అసురైః సురాయాం భవతోఽస్మి దత్తో హత్వా దగ్ధ్వా చూర్ణయిత్వా చ కావ్య। బ్రాహ్మీం మాయాం చాసురీం విప్ర మాయాం త్వయి స్థితే కథమేవాతివర్తేత్
అసురులు నన్ను దేవతల పానీయంలో నీకు అప్పగించారు. నన్ను చంపి, కాల్చి, పొడిచేశారు, ఓ కావ్యా! బ్రాహ్మణ మాయా, అసుర మాయా రెండూ కూడా మీరు ఉన్నప్పుడు మిమ్మల్ని దాటి ఎలా పోతాయో చెప్పండి.
కిం తే ప్రియం కరవాణ్యద్య వత్సే వధేన మే జీవితం స్యాత్కచస్య। నాన్యత్ర కుక్షేర్మమ భేదనేన దృశ్యేత్కచో మద్గతో దేవయాని
నాకు నీవు ఏది ఇష్టమో చెప్పు నా బిడ్డా! నన్ను చంపితే కచుడు బ్రతికిపోతాడు. కానీ నా పొట్టను చీల్చకుండా కచుడు బయటికి వచ్చి దేవయానిని చూడడం సాధ్యం కాదు.
ద్వౌ మాం శోకావగ్నికల్పౌ దహేతాం కచస్య నాశస్తవ చైవోపఘాతః। కచస్య నాశే మమ శర్మ నాస్తి తవోపఘాతే జీవితుం నాస్మి శక్తా
రెండు బాధలు నన్ను అగ్నిలా కాల్చుతున్నాయి: ఒకటి కచుని నష్టం, మరొకటి నీ నాశనం. కచుడు పోతే నాకు ఆనందం లేదు. నీవు నాశనమైతే నేను బ్రతకలేను.
సంసిద్ధరూపోఽసి బృహస్పతేః సుత యత్త్వాం భక్తం భజతే దేవయానీ। విద్యామిమాం ప్రాప్నుహి జీవనీం త్వం న చేదిన్ద్రః కచరూపీ త్వమద్య
బృహస్పతి కుమారుడా! దేవయానీ నిన్ను భక్తితో కోరుతోంది కాబట్టి నీవు సిద్ధుడవయ్యావు. ఈ ప్రాణదాయక విద్యను పొందు. లేదంటే నీవే కచ రూపంలో ఇంద్రుడవుతావు.
న నివర్తేత్పునర్జీవన్కశ్చిదన్యో మమోదరాత్। బ్రాహ్మణం వర్జయిత్వైకం తస్మాద్విద్యామవాప్నుహి
నా పొట్టలోనుంచి బ్రతికివచ్చినవాడు బ్రాహ్మణుడిని తప్ప మరొకరు ఎప్పుడూ లేరు. అందుకే ఈ విద్యను పొందు.
పుత్రో భూత్వా భావయ భావితో మా- మస్మద్దేహాదుపనిష్క్రమ్య తాత। సమీక్షేథా ధర్మవతీమవేక్షాం గురోః సకాశాత్ప్రాప్య విద్యాం సవిద్యః
నా కుమారుడవై నన్ను గౌరవించు. నా శరీరం నుంచి బయటికి వచ్చాక, ధర్మాన్ని పాటించు. గురువు దగ్గర నుంచి విద్యను పొంది, జ్ఞానవంతుడవు.
గురోః సకాశాత్సమవాప్య విద్యాం భిత్త్వా కుక్షిం నిర్విచక్రామ విప్రః। కచోఽభిరూపస్తత్క్షణాద్బ్రాహ్మణస్య శుక్లాత్యయే పౌర్ణమాస్యామివేన్దుః
గురువు దగ్గర నుంచి విద్యను పొందిన బ్రాహ్మణుడు పొట్టను చీల్చి బయటికి వచ్చాడు. ఆ క్షణంలో కచుడు, బ్రాహ్మణుని శరీరం నుంచి వెలువడిన పౌర్ణమి చంద్రుడిలా అందంగా కనిపించాడు.
దృష్ట్వా చ తం పతితం బ్రహ్మరాశి- ముత్థాపయామాస మృతం కచోఽపి। విద్యాం సిద్ధాం తామవాప్యాభివాద్య తతః కచస్తం గురుమిత్యువాచ
ఆయన్ని పడిపోయిన బ్రహ్మశక్తి సముదాయంగా చూసి, కచుడు మృతుని బ్రతికించాడు. సిద్ధమైన విద్యను పొంది, వందనం చేసి, తన గురువుతో ఇలా అన్నాడు.
యః శ్రోత్రయోరమృతం సన్నిషిఞ్చే- ద్విద్యామవిద్యస్య యథా త్వమార్యః। తం మన్యేఽహం పితరం మాతరం చ తస్మై న ద్రుహ్యేత్కృతమస్య జానన్
అజ్ఞానికి జ్ఞానామృతాన్ని చెవుల్లో పోసే వాడిని, మీరు చేసినట్లుగా, నేను తండ్రిగా, తల్లిగా భావిస్తాను. అలాంటి వాడికి, అతని ఉపకారాన్ని తెలుసుకొని, ఎప్పుడూ ద్రోహించకూడదు.
ఋతస్య దాతారమనుత్తమస్య నిధిం నిధీనామపి లబ్ధవిద్యాః। యే నాద్రియన్తే గురుమర్చనీయం పాపాఁల్లోకాంస్తే వ్రజన్త్యప్రతిష్ఠాః
సత్యాన్ని ఇచ్చే వాడు, అతి ఉత్తమమైన ధనాన్ని ఇచ్చే వాడు, విద్యావంతులకు ధనాల్లో ధనం. గురువును గౌరవించని వారు పాపుల లోకాలకు, స్థిరత లేని లోకాలకు వెళ్తారు.
సురాపానాద్వఞ్చనాం ప్రాప్య విద్వా- న్సంజ్ఞానాశం చైవ మహాతిఘోరమ్। దృష్ట్వా కచం చాపి తథాభిరూపం పీతం తదా సురయా మోహితేన
మద్యం తాగి మోసం చేసి, భయంకరమైన జ్ఞానహానిని పొందినవాడు, మద్యం మత్తులో కచుని మింగినట్లు, అతడిని మళ్లీ బ్రతికినట్టు చూసి,
సమన్యురుత్థాయ మహానుభావ- స్తదోశనా విప్రహితం చికీర్షుః। సురాపానం ప్రతి సంజాతమన్యుః కావ్యః స్వయం వాక్యమిదం జగాద
కోపంతో లేచి, మహాత్ముడు కావ్యుడు బ్రాహ్మణుడికి హాని చేయాలని ఉద్దేశించి, మద్యం తాగినందుకు కోపంతో, తానే ఇలా అన్నాడు.
యో బ్రాహ్మణోఽద్యప్రభృతీహ కశ్చి- న్మోహాత్సురాం పాస్యతి మన్దబుద్ధిః। అపేతధర్మా బ్ర్హమహా చైవ స స్యా- దస్మింల్లోకే గర్హితః స్యాత్పరే చ
ఈ రోజు నుండి ఎవరు బ్రాహ్మణుడు మత్తులో, మూర్ఖత్వంతో మద్యం తాగితే, అతడు ధర్మాన్ని, బ్రాహ్మణత్వాన్ని వదిలిపెట్టి, ఈ లోకంలోనూ, ఇతరుల దృష్టిలోనూ నిందకు గురవుతాడు.
మయా చైతాం విప్రధర్మోక్తిసీమాం మర్యాదాం వై స్థాపితాం సర్వలోకే। సన్తో విప్రాః శుశ్రువాంసో గురూణాం దేవా లోకాశ్చోపశృణ్వన్తు సర్వే
నేను బ్రాహ్మణ ధర్మానికి ఈ హద్దును అన్ని లోకాలకూ నిర్ణయించాను. మంచి బ్రాహ్మణులు, గురువులను గౌరవించే వారు, దేవతలు, ఇతర లోకాలు — అందరూ దీన్ని వినాలి.
ఇతీదముక్త్వా స మహానుభావ- స్తపోనిధీనాం నిధిరప్రమేయః। తాన్దానవాన్దైవవిమూఢబుద్ధీ- నిదం సమాహూయ వచోఽభ్యువాచ
ఇలా చెప్పిన అనంతరం, ఆ మహాత్ముడు, అపారమైన తపస్సు సంపద కలవాడు, దేవతల వల్ల మాయలో పడిన దానవులను పిలిపించి, వారికి ఇలా అన్నాడు.
ఆచక్షే వో దానవా బాలిశాః స్థ సిద్ధః కచో వత్స్యతి మత్సకాశే। సఞ్జీవినీం ప్రాప్య విద్యాం మహాత్మా తుల్యప్రభావో బ్రాహ్మణో బ్రహ్మభూతః
దానవులారా, మీరు ఇంకా చిన్నవారు. కచుడు సిద్ధుడై, నా దగ్గరే ఉంటాడు. సంజీవని విద్యను పొందిన ఆ మహాత్ముడు, బ్రాహ్మణుడిగా, బ్రహ్మస్వరూపుడిగా, సమానమైన తేజస్సుతో ఇక్కడే ఉంటాడు.
యోఽకార్షీద్దుష్కరం కర్మ దేవానాం కారణాత్కచః। న తత్కిర్తిర్జరాం గచ్ఛేద్యాజ్ఞీయశ్చ భవిష్యతి
కచుడు దేవతల కోసం చేయడం కష్టమైన కార్యాన్ని చేశాడు. అతని కీర్తి ఎప్పటికీ తగ్గదు, యజ్ఞాలకు కూడా అతడు అర్హుడవుతాడు.
ఏతావదుక్త్వా వచనం విరరామ స భార్గవః। దానవా విస్మయావిష్టాః ప్రయయుః స్వం నివేశనమ్
ఇలా చెప్పి, భృగువంశజుడు తన మాటను ఆపాడు. దానవులు ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయి, తమ ఇళ్లకు తిరిగి వెళ్లారు.
గురోరుష్య సకాశే తు దశ వర్షశతాని సః। అనుజ్ఞాతః కచో గన్తుమియేష త్రిదశాలయమ్
కచుడు తన గురువు వద్ద వంద సంవత్సరాలు ఉండి, అనుమతి పొంది, దేవతల నివాసానికి వెళ్లడానికి సిద్ధమయ్యాడు.
సమావృతవ్రతం తం తు విసృష్టం గురుణా కచమ్। ప్రస్థితం త్రిదశావాసం దేవయాన్యబ్రవీదిదమ్
తన గురువు అనుమతితో, కచుడు దేవతల వాసానికి బయలుదేరినప్పుడు, దేవయాని అతనితో ఇలా చెప్పింది.
ఋషేరఙ్గిరసః పౌత్ర వృత్తేనాభిజనేన చ। భ్రాజసే విద్యయా చైవ తపసా చ దమేన చ
అంగిరస మహర్షి మనవుడా, నీ ఆచరణ, వంశం, విద్య, తపస్సు, నియమం వల్ల నువ్వు ఎంతో వెలుగుతున్నావు.
ఋషిర్యథాఙ్గిరా మాన్యః పితుర్మమ మహాయశాః। తథా ప్రాన్యశ్చ పూజ్యశ్చ మమ భూయో బృహస్పతిః
ఎలా నా తాతయ్య అంగిరసుడు గౌరవించబడతాడో, అలాగే నా తండ్రి బృహస్పతి కూడా నాకు ఎంతో గౌరవించదగినవాడు.
ఏవం జ్ఞాత్వా విజానీహి యద్బ్రవీమి తపోధన। వ్రతస్థే నియమోపేతే యథా వర్తామ్యహం త్వయి
ఇది తెలుసుకుని నేను చెప్పేది గ్రహించు తపస్సు కలవాడా. నేను నీ మీద ఎలా ప్రవర్తించానో, నీవు కూడా అలానే ఉండాలి.
స సమావృతవిద్యో మాం భక్తాం భజితుమర్హసి। గృహాణ పాణిం విధివన్మమ మన్త్రపురస్కృతమ్।। కచ ఉవాచ
నీవు విద్యలో నిపుణుడవు. నేను నిన్ను భక్తిగా ప్రేమిస్తున్నాను. నియమానుసారం, మంత్రాలతో నా చేతిని పట్టుకో.
పూజ్యో మాన్యశ్చ భగవాన్యథా తవ పితా మమ। తథా త్వమనవద్యాఙ్గి పూజనీయతరా మమ
ఎలా నీ తండ్రిని నువ్వు గౌరవిస్తావో, అలాగే నీవు నాకు ఇంకా ఎక్కువగా గౌరవించదగినవాడివి, నిష్కళంకమైనవాడివి.
ప్రాణేభ్యోఽపి ప్రియతరా భార్గవస్య మహాత్మనః। త్వం భత్రే ధర్మతః పూజ్యా గురుపుత్రీ సదా మమ
భృగువంశ మహాత్ముడికి నువ్వు ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైనవాడివి. గురుపుత్రికగా, నీతిమార్గంలో నీవు ఎప్పుడూ నాకు పూజ్యురాలివి.
యథా మమ గురుర్నిత్యం మాన్యః శుక్రః పితా తవ। దేవయాని తథైవ త్వం నైవం మాం వక్తుమర్హసి
నా గురువు శుక్రుడు, నీ తండ్రి, నాకు ఎప్పుడూ గౌరవించదగినవాడు. దేవయాని, నీవు కూడా అలాగే. నన్ను ఇలా అడగకూడదు.
గురుపుత్రస్య పుత్రో వై న త్వం పుత్రశ్చ మే పితుః। తస్మాత్పూజ్యశ్చ మాన్యశ్చ మమాపి త్వం ద్విజోత్తమ
నీవు నా గురువు కుమార్తె, నేను నీ తండ్రి శిష్యుని కుమారుడను. అందువల్ల, నీవు నాకు గౌరవించదగినవాడివి, పూజ్యురాలివి.