కింను మాం మన్యసే పార్థ సుఖితేతి పరన్తప। తథా దృష్ట్వా యవీయాంసం సహదేవం యుధాంపతిమ్ ।। 112
పార్థా, శత్రువులను సంహరించే వాడా, నన్ను సుఖంగా ఉన్నానని అనుకుంటున్నావా? యుధ్ధ వీరుడు అయిన సహదేవుని ఈ స్థితిలో చూస్తూ నేను ఎలా సంతోషంగా ఉండగలను?
తం దృష్ట్వా గోషు గోసఙ్ఖ్యం వత్సచర్మక్షితీశయమ్। దుఃఖశోకపరీతాఙ్గీ పాణ్డుభూతాఽస్మి పాణ్డవ ।। 113
ఆయనను పశువుల మధ్య, ఆవులను లెక్కపెడుతూ, దూడ చర్మంపై కూర్చుని ఉన్నట్టుగా చూసి, నా శరీరం బాధతో, దుఃఖంతో నిండిపోయింది, పాండవా. నేను పాండవులా వాడిపోయాను.
సహదేవస్య వృత్తాని చిన్తయన్తీ పునఃపునః । న పశ్యామి మహాభాగ సహదేవస్య దుఃష్కృతమ్। యస్మాదేవంవిధం క్లేశం ప్రాప్నుయాత్సత్యవిక్రమః ।। 114
సహదేవుని పరిస్థితిని మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచిస్తూ, మహాభాగా, సహదేవునిలో నాకు ఎలాంటి తప్పు కనిపించదు. నిజాయితీ, ధైర్యం ఉన్న వాడికి ఇలాంటి కష్టాలు ఎందుకు రావాలి?
దూయామి భరతశ్రేష్ఠ దృష్ట్వా తే భ్రాతరం ప్రియమ్। గోషు గోవృషసంకాశం మాత్స్యేనాపి నివేశితమ్ ।। 115
భరతులలో శ్రేష్ఠుడా, నీ ప్రియమైన అన్నయ్యను ఆవుల మధ్య, ఎద్దులా కనిపిస్తూ, మత్స్యుని చేత అక్కడ పెట్టబడినట్టు చూస్తూ నేను చాలా బాధపడుతున్నాను.
సంరబ్ధతరరక్తాక్షం గోపాలానాం పురోగమమ్। విరాటమభినన్దన్తం విత్తే మే భవతి జ్వరః ।। 116
ఆయనను, పశుపాలకులలో నాయకుడిగా, కోపంతో ఎర్రబడిన కళ్లతో, విరాటుడు గౌరవిస్తున్నప్పుడు చూస్తే, నా హృదయంలో జ్వరం లేచినట్టు అవుతుంది.
సహదేవం హి మే నిత్యం వీరమార్యా ప్రశంసతి। మహాభిజనసంపన్నో నీతిమాన్కులవానపి ।। 117
ఆర్యా ఎప్పుడూ సహదేవుని గురించి నాకు వీరుడిగా, ఉన్నత కుటుంబానికి చెందినవాడిగా, న్యాయబద్ధుడిగా, మంచి వంశానికి చెందినవాడిగా ప్రశంసించేది.
హీనిషేవో హ్యనవమో ధార్మికశ్చ ప్రియశ్చ మే। స తేఽరణ్యేషు వోఢవ్యః పాఞ్చాలి రజనీష్వపి ।। 118
ఆయన వినయంగా, అహంకారం లేకుండా, ధర్మబద్ధంగా, నాకు ఎంతో ఇష్టంగా ఉంటాడు. పాంచాలి, అడవుల్లో, రాత్రిళ్ళలో కూడా నువ్వు ఆయనను భరించాలి.
సుకుమారశ్చ శూరశ్చ రాజానం చాప్యనువ్రతః। జ్యేష్ఠాపచాయినం వీరం స్వయం పాఞ్చాలి భోజయేః ।। 119
ఆయన మృదువుగా, ధైర్యంగా ఉంటాడు, రాజును గౌరవిస్తాడు, అన్నయ్యను సత్కరిస్తాడు. పాంచాలి, నువ్వే స్వయంగా ఈ వీరుణ్ణి సేవించాలి.
ఇత్యువాచ హి మాం కున్తీ రుదతీ పుత్రగృద్ధినీ। ప్రవ్రజన్తం మహారణ్యం తం పరిష్వజ్య తిష్ఠతీ ।। 120
అలా, తన కుమారుని కోసం తపిస్తూ, ఏడుస్తూ, కుంటి నాకు చెప్పింది. అప్పుడు ఆ మహారాణ్యానికి వెళ్ళబోతున్న తన కుమారుణ్ణి ఆలింగనం చేస్తూ నిలిచింది.
తం దృష్ట్వా గోషు గోపాలవేషమాస్థాయ ధిష్ఠితమ్। సహదేవం యుధాంశ్రేష్ఠం కింను జీవామి పాణ్డవః ।। 121
పాండవా, యుద్ధవీరులలో శ్రేష్ఠుడైన సహదేవుడు, ఆవుల మధ్య, పశుపాలకుడి వేషంలో నిలబడి ఉన్నాడని చూస్తూ, నేను ఇంకా ఎలా బ్రతుకుతున్నానో నాకు అర్థం కావడం లేదు.
ఏవం దుఃఖశతావిష్టా యుధిష్ఠిరనిమిత్తతః ।। 122
ఇలా, యుధిష్ఠిరుని కారణంగా వందలాది బాధలు నన్ను కమ్ముకున్నాయి.
పునః ప్రతివిశిష్టాని దుఃఖాని శృణు భారత। వర్ధన్తే మయి కౌన్తేయ వక్ష్యామ్యన్యాని తాని వై ।। 123
భారతా, నన్ను మరింతగా బాధించే ఇతర దుఃఖాలను కూడా విను. కౌంతేయా, నా లోపల పెరుగుతున్న మరికొన్ని బాధలను నేను చెబుతాను.
యుష్మాసు ధ్రియమాణేషు దుఃఖాని వివిధాన్యుత। శోషయన్తి శరీరం మే కింను దుఃఖతరం తతః ।। 124
మీరు సురక్షితంగా ఉన్నా, ఎన్నో రకాల బాధలు నా శరీరాన్ని ఎండబెడుతున్నాయి. దీని కంటే ఎక్కువ దుఃఖం ఇంకేముంటుంది?
ఏకభర్తా తు యా నారీ సా సుఖేనైవ వర్తతే। పఞ్చ మే పతయః సన్తి మమ దుఃఖమనన్తకమ్ ।। 125
ఒక భార్యకు ఒక భర్త ఉంటే ఆమె సుఖంగా జీవిస్తుంది. కానీ నాకు అయిదుగురు భర్తలు ఉన్నారు — నా బాధకు అంతం లేదు.
అహం సైరన్ధ్రివేషేణ వసన్తీ రాజవేశ్మని। వశగాఽస్మి సుదేష్ణాయా అక్షధూర్తస్య కారణాత్ ।। 1
నేను సైరంధ్రీ వేషంలో రాజమహల్లో నివసిస్తూ, సుదేష్ణకి ఆధీనంగా ఉన్నాను. ఇది అక్షధూర్తుడు వల్ల జరిగింది.
విక్రియాం పశ్య మే తీవ్రాం రాజపుత్ర్యాః పరన్తప। ఆసే కాలముపాసీనా సర్వదుఃఖసహా పునః ।। 2
పరంతపా, నా తీవ్రమైన బాధను చూడు. రాజకుమార్తెగా నేను కాలాన్ని గడిపేస్తూ, అన్ని బాధలను మళ్లీ మళ్లీ అనుభవిస్తూ కూర్చుంటున్నాను.
అనిత్యాః ఖలు మర్త్యానామర్థాశ్చ వ్యసనాని చ। ఇతి మత్వా ప్రతీక్షామి భర్తౄణాముదయం పునః ।। 3
మనుష్యుల అదృష్టాలు, దురదృష్టాలు శాశ్వతమైనవి కావు. ఇది గుర్తు పెట్టుకుని, నా భర్తల విజయాన్ని మళ్లీ ఎదురుచూస్తున్నాను.
చక్రవత్పరివర్తన్తే హ్యర్థాశ్చ వ్యసనాని చ । ఇతి కృత్వా ప్రతీక్షామి భర్తౄణాముదయం పునః ।। 4
అదృష్టం, దురదృష్టం చక్రంలా తిరుగుతూ ఉంటాయి. ఇది తెలుసుకొని, నా భర్తల విజయాన్ని మళ్లీ ఎదురుచూస్తున్నాను.
య ఏవ హేతుర్భవతి పురుషస్య జయావహః। పరాజయే చ హేతుః స ఇతి చ ప్రతిపాలయే ।। 5
ఒక మనిషికి విజయాన్ని కలిగించే కారణమే, ఓటమికి కూడా కారణమవుతుంది. ఈ విషయాన్ని నేను జాగ్రత్తగా గమనిస్తున్నాను.
దత్త్వా యాచన్తి పురుషా హత్వా హన్యన్త ఏవ తే। పాతయిత్వా చ పాత్యన్తే పరైరితి చ మే శ్రుతమ్ ।। 6
ఇవ్వడం చేసినవారు కూడా అడుగుతారు, చంపినవారు కూడా మరొకరచేత చంపబడతారు. ఇతరులను కింద పడేసినవారు కూడా, మరొకరచేత పడిపోతారు — ఇది నేను విన్నాను.
న దైవస్యాతిభారోస్తి న చైవాస్యాతివర్తనమ్। ఇతి చాప్యాగమం భూయో దైవస్య ప్రతిపాలయే ।। 7
దైవానికి ఎలాంటి భారమూ ఎక్కువ కాదు, దాన్ని మించిపోవడం కూడా ఎవరికీ సాధ్యం కాదు. అందుకే, దైవబలాన్ని మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచిస్తూ ఉంటాను.
స్థితం పూర్వం జలం యత్ర న పునస్తత్ర తిష్ఠతి । ఇతి పర్యాయమిచ్ఛన్తి ప్రతీక్షామ్యుదయం పునః ।। 8
ఒకచోట నిలిచిన నీరు, మళ్లీ అక్కడ నిలవదు. ఇలాగే, కాలప్రభావంతో పరిస్థితులు మారిపోతుంటాయి. అందుకే, మళ్లీ అదృష్టం వస్తుందని ఎదురుచూస్తున్నాను.
దైవేన కిల యస్యార్థః సునీతోపి విపద్యతే। సదా దైవాగమే యత్నస్తేన కార్యో విజానతా ।। 9
దైవబలంతో, ఎంత బాగా చేసిన పనైనా విఫలమవుతుంది. అందుకే, దైవాన్ని గుర్తు పెట్టుకుని, జ్ఞానమున్నవాడు ఎప్పుడూ శ్రమించాలి.
కింను మే వచనస్యాద్య కథితస్య ప్రయోజనమ్ । పృచ్ఛ మాం దుఃఖితామేనామపృష్టాఽపి బ్రవీమి తే ।। 10
ఇప్పుడీ నా మాటలకు ఏమి ప్రయోజనం? నన్ను అడుగు, నేను బాధలో ఉన్నా, అడగకపోయినా నీకు చెప్పుతాను.
మహిషీ పాణ్డుపుత్రాణాం దుహితా ద్రుపదస్య చ । ఇమామవస్థాం సంప్రాప్తా మదన్యా కా జిజీవిషేత్ ।। 11
నేను పాండవుల ప్రధాన భార్యను, ద్రుపదుని కుమార్తెను. ఇలాంటి స్థితిలోకి వచ్చి, నన్ను తప్ప ఇంకెవరు జీవించాలనుకుంటారు?
కురూన్పరిహరన్సర్వాన్పాఞ్చాలానపి భారత। పాణ్డవేయాంశ్చ సంప్రాప్తో మమ శోకో హ్యరిన్దమ ।। 12
కౌరవులను, పాంచాళులను, పాండవులను కోల్పోయి, నాలో ఈ దుఃఖం ఏర్పడింది, ఓ శత్రువులను జయించే వాడా!
భ్రాతృభిః శ్వశురైః పుత్రైర్బహుభిః పరివారితా। ఏవం సముదితా నారీ కాన్వేయం దుఃఖభాగినీ ।। 13
అన్నదమ్ములు, మామలు, కొడుకులు వంటి అనేక మంది మధ్య ఉండి, ఇంత ఆదరణ పొందిన నేను, ఇప్పుడు దుఃఖాన్ని అనుభవిస్తున్నాను, ఓ కాణ్వ వంశజా!
నూనం బాలతయా ధాతుర్మయా వై విప్రియం కృతమ్। తస్య ప్రభావాద్దుర్నీతం ప్రాప్తాఽస్మి భరతర్షభ ।। 14
నాకు తెలియకుండానే, చిన్నపిల్లలా ఏదో దైవానికి నచ్చని పని చేశానేమో. అందుకే, దైవబలంతో ఈ దురదృష్టాన్ని పొందాను, ఓ భరతశ్రేష్ఠా!
వర్ణం వికారమపి మే పశ్య పాణ్డవ యాదృశమ్ । ఈదృశో మే న తత్రాసీద్దుఃఖే పరమకే పురా ।। 15
పాండవా! నా రంగు, రూపం ఎలా మారిపోయిందో చూడు. ఇంతటి దుఃఖం నాకు ఇంతకుముందు ఎప్పుడూ రాలేదు.
త్వమేవ భీమ జానీషే యన్మే పార్థ సుఖం పురా। సాఽహం దాసీత్వమాపన్నా న శాన్తిం మనసా లభే।। 16
భీమా! నాకు గతంలో ఎలాంటి ఆనందం ఉందో నువ్వే తెలుసు. ఇప్పుడు నేను దాసీవైపోయి, మనసుకు శాంతి దొరకడం లేదు.