నూనమార్యా న జానాతి కృచ్ఛ్రం ప్రాప్తం ధనంజయమ్। అజాతశత్రుం కౌరవ్యం మగ్నం ద్యుర్ద్యూతదేవినమ్ ।। 102
ధనంజయుడు ఎంత కష్టాన్ని అనుభవించాడో, యుద్ధంలో ఎవ్వరూ జయించలేని కౌరవుడు జూదంలో మునిగిపోయాడని ఆ మహారాణి తెలిసి ఉండదు.
ఐన్ద్రవారుణవాయవ్యబ్రహ్మాగ్నేయైః సవైష్ణవైః । అగ్నీన్సంతర్పయన్పార్థః సర్వశత్రునిబర్హణః। దివ్యైరస్త్రైరమేయాత్మా సర్వాంశ్చైకరథోఽజయత్ ।। 103
పార్థుడు, శత్రువులను సంహరించేవాడు, ఇంద్ర, వరుణ, వాయు, బ్రహ్మ, అగ్ని, విష్ణు ఆయుధాలతో అగ్నులను తృప్తిపరిచాడు; దివ్యాస్త్రాలతో, అపారమైన శక్తితో, ఒక్క రథంలో అందరినీ జయించాడు.
కౌబేరం వైష్ణవం శైవమస్త్రాణ్యన్యాని భారత। దర్శయన్నస్త్రవీర్యం చ వాసుదేవసహాయవాన్ ।। 104
కుబేర, విష్ణు, శివ మరియు ఇతర ఆయుధాలను ప్రదర్శిస్తూ, తన బాహువీర్యాన్ని చూపిస్తూ, వాసుదేవుని సహాయంతో యుద్ధం చేశాడు.
దివ్యం గాన్ధర్వమస్త్రం చ వాయవ్యమథ వైష్ణవమ్। బ్రాహ్మం పాశుపతం చైవ స్థూణాకర్ణం చ దర్శయన్ ।। 105
దివ్యమైన గంధర్వాస్త్రం, వాయవ్యాస్త్రం, విష్ణు, బ్రహ్మ, పాశుపత, స్థుణాకర్ణ ఆయుధాలను కూడా చూపించాడు.
పౌలోమాన్కాలకేయాంశ్చ ఇన్ద్రశత్రూన్మహాబలాన్। నివాతకవచైః సార్ధం ఘోరానేకరథోఽజయత్। సోన్తఃపురగతః పార్థః కూపేఽగ్నిరివ సంవృతః ।। 106
పౌలోములు, కాలకేయులు, ఇంద్రశత్రువులు, ఘోరమైన నివాతకవచులను ఒక్క రథంలోనే జయించాడు. అంతఃపురంలో దాగి ఉన్న అగ్నిలా పార్థుడు అక్కడ ఉన్నాడు.
యో వై మహాతపః కుర్వన్మహాబలపరాక్రమః । యుద్ధేన తోషయామాస శంకరం శూలపాణినమ్ ।। 107
బహుళ తపస్సు చేసి, అపారమైన బలపరాక్రమంతో, యుద్ధంలో శూలపాణి శంకరుని సంతోషపరిచాడు.
కన్యాపురగతం దృష్ట్వా గోష్ఠేష్వివ మహావృషమ్। స్త్రీవేషవికృతం పార్థం కున్తీం గచ్ఛతి మే మనః ।। 108
పార్థుడు స్త్రీవేషంలో యువతుల మధ్య, ఆడగోవుల మధ్య పెద్ద ఎద్దు లా ఉన్న దృశ్యం చూస్తే నా మనసు కుంతిని తలుచుకుంటుంది.
యః స్త్రీభిర్నిత్యసంపన్నో రూపేణాస్త్రేణ మేధయా । సోఽశ్వబన్ధో విరాటస్య పశ్య కాలస్య పర్యయమ్ ।। 109
ఎప్పుడూ స్త్రీలతో ఉండి, అందం, ఆయుధాలు, మేధతో నిండిన వాడు, ఇప్పుడు కాలచక్రం వల్ల విరాటుని గుర్రాల కాపరిగా మారాడు.
రాజకన్యాశ్చ వేశ్యాశ్చ విశాం దుహితరశ్చ యాః। సర్వాః సారయుతా నార్యో దామగ్రన్థివశం గతాః । ప్రేష్యకర్మణి తం దృష్ట్వా శోచామి విలపామి చ ।। 120
రాజకుమార్తెలు, వేశ్యలు, ప్రజల కుమార్తెలు — వీళ్ళందరూ ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, బానిసత్వపు బంధనంలో చిక్కుకుపోయారు. వీళ్ళను పనివాళ్లా పనులు చేస్తూ చూస్తూ, నా మనసు బాధతో నిండిపోతుంది, నేను విలపిస్తున్నాను.
విరాటముపతిష్ఠన్తం దర్శయన్తం చ వాజినమ్। అభ్యకీర్యన్త బృన్దాని దామగ్రన్థిముదీక్షితుమ్ । వినయన్తం జవేనాశ్వాన్ధర్మరాజస్య పశ్యతః ।। 111
విరాటుడు గుర్రాన్ని చూపిస్తూ, దాని నడుము పట్టుకుని నిలుచున్నప్పుడు, గుర్రపు లగ్గం ముడిని చూడటానికి జనసమూహాలు అక్కడికి చేరాయి. ఆయన గుర్రాలను వేగంగా అదుపులోకి తేవడాన్ని ధర్మరాజు చూస్తూ ఉండగా, అందరూ ఆశ్చర్యంగా చూశారు.
కింను మాం మన్యసే పార్థ సుఖితేతి పరన్తప। తథా దృష్ట్వా యవీయాంసం సహదేవం యుధాంపతిమ్ ।। 112
పార్థా, శత్రువులను సంహరించే వాడా, నన్ను సుఖంగా ఉన్నానని అనుకుంటున్నావా? యుధ్ధ వీరుడు అయిన సహదేవుని ఈ స్థితిలో చూస్తూ నేను ఎలా సంతోషంగా ఉండగలను?
తం దృష్ట్వా గోషు గోసఙ్ఖ్యం వత్సచర్మక్షితీశయమ్। దుఃఖశోకపరీతాఙ్గీ పాణ్డుభూతాఽస్మి పాణ్డవ ।। 113
ఆయనను పశువుల మధ్య, ఆవులను లెక్కపెడుతూ, దూడ చర్మంపై కూర్చుని ఉన్నట్టుగా చూసి, నా శరీరం బాధతో, దుఃఖంతో నిండిపోయింది, పాండవా. నేను పాండవులా వాడిపోయాను.
సహదేవస్య వృత్తాని చిన్తయన్తీ పునఃపునః । న పశ్యామి మహాభాగ సహదేవస్య దుఃష్కృతమ్। యస్మాదేవంవిధం క్లేశం ప్రాప్నుయాత్సత్యవిక్రమః ।। 114
సహదేవుని పరిస్థితిని మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచిస్తూ, మహాభాగా, సహదేవునిలో నాకు ఎలాంటి తప్పు కనిపించదు. నిజాయితీ, ధైర్యం ఉన్న వాడికి ఇలాంటి కష్టాలు ఎందుకు రావాలి?
దూయామి భరతశ్రేష్ఠ దృష్ట్వా తే భ్రాతరం ప్రియమ్। గోషు గోవృషసంకాశం మాత్స్యేనాపి నివేశితమ్ ।। 115
భరతులలో శ్రేష్ఠుడా, నీ ప్రియమైన అన్నయ్యను ఆవుల మధ్య, ఎద్దులా కనిపిస్తూ, మత్స్యుని చేత అక్కడ పెట్టబడినట్టు చూస్తూ నేను చాలా బాధపడుతున్నాను.
సంరబ్ధతరరక్తాక్షం గోపాలానాం పురోగమమ్। విరాటమభినన్దన్తం విత్తే మే భవతి జ్వరః ।। 116
ఆయనను, పశుపాలకులలో నాయకుడిగా, కోపంతో ఎర్రబడిన కళ్లతో, విరాటుడు గౌరవిస్తున్నప్పుడు చూస్తే, నా హృదయంలో జ్వరం లేచినట్టు అవుతుంది.
సహదేవం హి మే నిత్యం వీరమార్యా ప్రశంసతి। మహాభిజనసంపన్నో నీతిమాన్కులవానపి ।। 117
ఆర్యా ఎప్పుడూ సహదేవుని గురించి నాకు వీరుడిగా, ఉన్నత కుటుంబానికి చెందినవాడిగా, న్యాయబద్ధుడిగా, మంచి వంశానికి చెందినవాడిగా ప్రశంసించేది.
హీనిషేవో హ్యనవమో ధార్మికశ్చ ప్రియశ్చ మే। స తేఽరణ్యేషు వోఢవ్యః పాఞ్చాలి రజనీష్వపి ।। 118
ఆయన వినయంగా, అహంకారం లేకుండా, ధర్మబద్ధంగా, నాకు ఎంతో ఇష్టంగా ఉంటాడు. పాంచాలి, అడవుల్లో, రాత్రిళ్ళలో కూడా నువ్వు ఆయనను భరించాలి.
సుకుమారశ్చ శూరశ్చ రాజానం చాప్యనువ్రతః। జ్యేష్ఠాపచాయినం వీరం స్వయం పాఞ్చాలి భోజయేః ।। 119
ఆయన మృదువుగా, ధైర్యంగా ఉంటాడు, రాజును గౌరవిస్తాడు, అన్నయ్యను సత్కరిస్తాడు. పాంచాలి, నువ్వే స్వయంగా ఈ వీరుణ్ణి సేవించాలి.
ఇత్యువాచ హి మాం కున్తీ రుదతీ పుత్రగృద్ధినీ। ప్రవ్రజన్తం మహారణ్యం తం పరిష్వజ్య తిష్ఠతీ ।। 120
అలా, తన కుమారుని కోసం తపిస్తూ, ఏడుస్తూ, కుంటి నాకు చెప్పింది. అప్పుడు ఆ మహారాణ్యానికి వెళ్ళబోతున్న తన కుమారుణ్ణి ఆలింగనం చేస్తూ నిలిచింది.
తం దృష్ట్వా గోషు గోపాలవేషమాస్థాయ ధిష్ఠితమ్। సహదేవం యుధాంశ్రేష్ఠం కింను జీవామి పాణ్డవః ।। 121
పాండవా, యుద్ధవీరులలో శ్రేష్ఠుడైన సహదేవుడు, ఆవుల మధ్య, పశుపాలకుడి వేషంలో నిలబడి ఉన్నాడని చూస్తూ, నేను ఇంకా ఎలా బ్రతుకుతున్నానో నాకు అర్థం కావడం లేదు.
ఏవం దుఃఖశతావిష్టా యుధిష్ఠిరనిమిత్తతః ।। 122
ఇలా, యుధిష్ఠిరుని కారణంగా వందలాది బాధలు నన్ను కమ్ముకున్నాయి.
పునః ప్రతివిశిష్టాని దుఃఖాని శృణు భారత। వర్ధన్తే మయి కౌన్తేయ వక్ష్యామ్యన్యాని తాని వై ।। 123
భారతా, నన్ను మరింతగా బాధించే ఇతర దుఃఖాలను కూడా విను. కౌంతేయా, నా లోపల పెరుగుతున్న మరికొన్ని బాధలను నేను చెబుతాను.
యుష్మాసు ధ్రియమాణేషు దుఃఖాని వివిధాన్యుత। శోషయన్తి శరీరం మే కింను దుఃఖతరం తతః ।। 124
మీరు సురక్షితంగా ఉన్నా, ఎన్నో రకాల బాధలు నా శరీరాన్ని ఎండబెడుతున్నాయి. దీని కంటే ఎక్కువ దుఃఖం ఇంకేముంటుంది?
ఏకభర్తా తు యా నారీ సా సుఖేనైవ వర్తతే। పఞ్చ మే పతయః సన్తి మమ దుఃఖమనన్తకమ్ ।। 125
ఒక భార్యకు ఒక భర్త ఉంటే ఆమె సుఖంగా జీవిస్తుంది. కానీ నాకు అయిదుగురు భర్తలు ఉన్నారు — నా బాధకు అంతం లేదు.
అహం సైరన్ధ్రివేషేణ వసన్తీ రాజవేశ్మని। వశగాఽస్మి సుదేష్ణాయా అక్షధూర్తస్య కారణాత్ ।। 1
నేను సైరంధ్రీ వేషంలో రాజమహల్లో నివసిస్తూ, సుదేష్ణకి ఆధీనంగా ఉన్నాను. ఇది అక్షధూర్తుడు వల్ల జరిగింది.
విక్రియాం పశ్య మే తీవ్రాం రాజపుత్ర్యాః పరన్తప। ఆసే కాలముపాసీనా సర్వదుఃఖసహా పునః ।। 2
పరంతపా, నా తీవ్రమైన బాధను చూడు. రాజకుమార్తెగా నేను కాలాన్ని గడిపేస్తూ, అన్ని బాధలను మళ్లీ మళ్లీ అనుభవిస్తూ కూర్చుంటున్నాను.
అనిత్యాః ఖలు మర్త్యానామర్థాశ్చ వ్యసనాని చ। ఇతి మత్వా ప్రతీక్షామి భర్తౄణాముదయం పునః ।। 3
మనుష్యుల అదృష్టాలు, దురదృష్టాలు శాశ్వతమైనవి కావు. ఇది గుర్తు పెట్టుకుని, నా భర్తల విజయాన్ని మళ్లీ ఎదురుచూస్తున్నాను.
చక్రవత్పరివర్తన్తే హ్యర్థాశ్చ వ్యసనాని చ । ఇతి కృత్వా ప్రతీక్షామి భర్తౄణాముదయం పునః ।। 4
అదృష్టం, దురదృష్టం చక్రంలా తిరుగుతూ ఉంటాయి. ఇది తెలుసుకొని, నా భర్తల విజయాన్ని మళ్లీ ఎదురుచూస్తున్నాను.
య ఏవ హేతుర్భవతి పురుషస్య జయావహః। పరాజయే చ హేతుః స ఇతి చ ప్రతిపాలయే ।। 5
ఒక మనిషికి విజయాన్ని కలిగించే కారణమే, ఓటమికి కూడా కారణమవుతుంది. ఈ విషయాన్ని నేను జాగ్రత్తగా గమనిస్తున్నాను.
దత్త్వా యాచన్తి పురుషా హత్వా హన్యన్త ఏవ తే। పాతయిత్వా చ పాత్యన్తే పరైరితి చ మే శ్రుతమ్ ।। 6
ఇవ్వడం చేసినవారు కూడా అడుగుతారు, చంపినవారు కూడా మరొకరచేత చంపబడతారు. ఇతరులను కింద పడేసినవారు కూడా, మరొకరచేత పడిపోతారు — ఇది నేను విన్నాను.