సంప్రాప్య పృథివీం కృత్స్నాం రశ్మివానివ తేజసా। సోద్య రాజ్ఞో విరాటస్య సభాస్తారో యుధిష్ఠిరః ।। 72
ఒకప్పుడు తన తేజస్సుతో భూమంతటిని పొందిన యుధిష్ఠిరుడు, ఇప్పుడు విరాటరాజు సభలో ఒక నక్షత్రంలా కూర్చున్నాడు.
యముపాసత రాజానం సభాయామృషిసత్తమాః। తముపాసీనమద్యాన్యం పశ్య పాణ్డవ పాణ్డవమ్ ।। 73
ఋషిశ్రేష్ఠులు ఒకప్పుడు అతన్ని రాజుగా సభలో సేవించేవారు; ఇప్పుడు పాండవుడా, ఇతరుల మధ్య కూర్చున్న పాండవుని చూడు.
అనవద్యం మహాప్రాజ్ఞం జీవితార్థేన సంవృతమ్ । దృష్ట్వా కస్య న దుఃఖం స్యాద్ధర్మరాజం యుధిష్ఠిరమ్ ।। 74
నిర్దోషుడైన, మహా జ్ఞానమున్న ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు ప్రాణాల కోసం ఇబ్బంది పడుతూ ఉండటం చూసి ఎవరికైనా మనసు బాధపడకుండా ఉండదు.
ఉపాస్తే స్మ సభాయాం యం కృత్స్నాఽపి చ వసున్ధరా। తముపాసీనమద్యాన్యం పశ్య భారత భారతమ్ ।। 75
ఒకప్పుడు మొత్తం భూమి రాజులు సభలో సేవ చేసిన వాడు, ఇప్పుడు మరొకరిని సేవిస్తూ కూర్చున్నాడు. భరత వంశీయుడా, ఇదిగో చూడు.
ఏవం బహువిదైర్దుఃఖైః పీడ్యమానామనాథవత్। శోకసాగరమధ్యస్థాం కిం మాం భీమ న పశ్యసి ।। 76
ఇలా ఎన్నో రకాల బాధలతో, ఎవ్వరూ లేని వాడిలా, దుఃఖ సముద్రంలో మునిగి ఉన్న నన్ను, భీమా, నువ్వు ఎందుకు గమనించటం లేదు?
ఇదం తు మే దుఃఖతరం యత్త్వాం వక్ష్యామి భారత। న మేఽభ్యసూయా కర్తవ్యా దుఃఖాదేతద్బ్రవీమ్యహమ్ ।। 77
భరత వంశీయుడా, ఇప్పుడు నేను చెప్పబోయేది నాకు ఇంకా ఎక్కువ బాధ కలిగించేది. నేను బాధతోనే మాట్లాడుతున్నాను, నాపై కోపపడకూడదు.
శార్దూలైర్మహిషైర్నాగౌరగారే యోత్స్యసే సదా। కైకేయ్యాః ప్రేక్షమాణాయాస్తదా మే కశ్మలోఽభవత్ ।। 78
నువ్వు పులులు, మేకలు, ఏనుగులతో ఎప్పుడూ పోరాడుతుంటే, కైకేయి కుమార్తె చూస్తూ ఉండేది. అప్పుడే నాకు చాలా అవమానంగా అనిపించింది.
హసన్త్యన్తఃపురే నార్యో మమ చేష్టాం నిరీక్ష్య చ ।। 79
అంతఃపురంలో ఉన్న స్త్రీలు నా ప్రవర్తనను చూసి నవ్వారు.
తత ఉత్థాయ కైకేయీ సర్వాస్తాః ప్రత్యభాషత। ప్రేక్ష్య మామనవద్యాఙ్గీం కశ్మలాభిహతామివ ।। 80
అప్పుడే కైకేయి కుమార్తె లేచి, అందరితో మాట్లాడింది. నన్ను చూసి, నా రూపంలో దోషం లేకపోయినా, దుఃఖంతో కుంగిపోయినట్టు చూసింది.
స్నేహాత్సంవాసజాదేవ తదా వై చారుహాసినీ । యుధ్యమానం మహావీర్యమిమం సమనుశోచతి ।। 81
ఒకే ఇంట్లో కలిసి ఉండటం వల్ల కలిగిన మమకారంతో, మధురంగా నవ్వుతూ, ఈ మహా వీరుణ్ని యుద్ధం చేస్తుంటే ఆమె దయతో చూశింది.
కల్యాణరూపా సైరన్ధ్రీ వలలశ్చాపి సున్దరః। స్త్రీణాం చిత్తం హి దుర్జ్ఞేయం యుక్తరూపౌ హి మే మతౌ ।। 82
సైరంధ్రీ అందంగా ఉంది, వలలుడు కూడా సుందరంగా ఉన్నాడు. స్త్రీల మనసు ఎలా ఉంటుందో చెప్పలేం, కానీ వీరిద్దరూ సరైన జంట అని నాకు అనిపించింది.
సైరన్ధ్రీ ప్రియసంవాసాన్నిత్యం కరుణవాదినీ। అస్మిన్రాజకులే చైతౌ తుల్యకాలనివాసినౌ ।। 83
సైరంధ్రీ ఎప్పుడూ మృదువుగా మాట్లాడే, స్నేహపూర్వకంగా ఉండే వ్యక్తి. వీరిద్దరూ ఈ రాజ కుటుంబంలో ఒకేసారి నివసిస్తున్నారు.
ఇతి బ్రువాణా వాక్యాని సా మాం నిత్యమజీజపత్ । క్రుధ్యన్తీం మాం చ సంప్రేక్ష్య పర్యశఙ్కత మాం త్వయి ।। 84
ఆమె ఎప్పుడూ ఈ మాటలు నాతో మాట్లాడేది. నేను కోపంగా ఉన్నాను అని గమనించి, నువ్వు నా మీద అనుమానం పెట్టుకుంది.
తస్యాం తథా బ్రువన్త్యాం తు భీమో భీమపరాక్రమః। నోవాచ కించిద్వచనం సంరమ్భాద్రక్తలోచనః ।। 85
ఆమె ఇలా మాట్లాడుతుంటే, భయంకరమైన బలమున్న భీముడు ఏమీ చెప్పలేదు. కోపంతో అతని కళ్ళు ఎర్రగా మారాయి.
జ్ఞాత్వా-తు రుషితం భీమం ద్రౌపదీ పునరబ్రవీత్। శోకే యౌధిష్ఠిరే మగ్నా నాహం జీవితుముత్సహే ।। 86
భీముడు కోపంగా ఉన్నాడని తెలుసుకుని, ద్రౌపది మళ్లీ ఇలా చెప్పింది: 'యుధిష్ఠిరుని కోసం నేను దుఃఖంలో మునిగిపోయాను. నాకు బతకడం అసాధ్యం.'
యంస్తు దేవాన్మనుష్యాంశ్చ సర్వానేకరథోఽజయత్। సోయం రాజ్ఞో విరాటస్య కన్యానాం నర్తకో యువా। ఆస్తే వేషప్రతిచ్ఛన్నః కన్యానాం పరిచారకః ।। 87
ఎవరిని అయినా ఒకే రథంలో జయించిన వాడు, ఇప్పుడు విరాట రాజు కుమార్తెల కోసం వేషం వేసుకుని, యువకుడిగా నాట్యం చేస్తూ, ఆ అమ్మాయిల సేవకుడిగా ఉన్నాడు.
యోఽతర్పయదమేయాత్మా ఖాణ్డవే జాతవేదసమ్। సోఽన్తఃపురగతః పార్థః కూపేఽగ్నిరివ సంవృతః ।। 88
ఖాండవంలో అగ్నిని తృప్తిపరిచిన అపార శక్తి గల పార్థుడు, ఇప్పుడు అంతఃపురంలో, బావిలో దాచిన అగ్నిలా, కనిపించకుండా ఉన్నాడు.
యస్మాద్భయమమిత్రాణాం సదైవ పురుషర్షభాత్। స లోకపరిభూతేన వేషేణాస్తే ధనంజయః ।। 89
శత్రువులకు ఎప్పుడూ భయాన్ని కలిగించిన పురుషోత్తముడు ధనంజయుడు, ఇప్పుడు అందరికీ అవమానంగా, వేషం వేసుకుని కూర్చున్నాడు.
యస్యం జ్యాతలనిర్ఘోషాత్సమకమ్పన్త శత్రవః। షణ్డరూపం వహన్తం తం గీతం నృత్తావలమ్బనమ్ । కుర్వన్తమర్జునం దృష్ట్వా న మే స్వాస్థ్యం మనో వ్రజేత్ ।। 90
అర్జునుని ధనుస్సు తాడి శబ్దానికి శత్రువులు వణికేవారు. ఇప్పుడు అతను శండ రూపంలో, అమ్మాయిల మధ్య పాటలు పాడుతూ, నాట్యం చేస్తూ ఉండటం చూసి నా మనసు కుదుటపడటం లేదు.
స్త్రియో గీతస్వరాత్తస్య ముదితాః పర్యుపాసతే ।। 91
అతని పాట స్వరానికి ఆనందపడిన స్త్రీలు చుట్టూ చేరి చూస్తున్నారు.
కిరీటం సూర్యసంకాశం యస్య మూర్ధన్యశోభత। వేణీవికృతకేశాన్తః సోఽయమద్య ధనంజయః ।। 92
ఎప్పుడో తన తలపై సూర్యుడిలా ప్రకాశించే మకుటం మెరిసిన ఆ ధనంజయుడు, ఇప్పుడు జడ చివరను బంధించి ఉన్నాడు.
యస్మిన్నస్త్రాణి దివ్యాని సమస్తాని మహాత్మని । ఆధారః సర్వవిద్యానాం యో ధారయతి కుణ్డలే ।। 93
అందరు దివ్యాస్త్రాలు నివసించే మహాత్ముడైన వాడు, అన్ని విద్యలకు ఆధారమైన వాడు, ఇప్పుడు కుండలాలు ధరించి ఉన్నాడు.
యం వై రాజసహస్రాణి తేజసాఽప్రతిమం భువి । సమరే నాతివర్తన్తే వేలామివ మహోర్మయః ।। 94
ఈ భూమిపై వేలాది రాజులు ఉన్నా, యుద్ధంలో అతని తేజస్సును మించలేరు; పెద్ద అలలు తీరం దాటి పోకపోవడం లాంటి విషయం.
సోయం రాజ్ఞో విరాటస్య కన్యానాం నర్తకో యువా। ఆస్తే వేషప్రతిచ్ఛన్నః కన్యానాం పరిచారకః ।। 95
అతడే ఇప్పుడు విరాట మహారాజు కుమార్తెల మధ్య యువకుడిగా నర్తించేవాడిగా, వేషం మార్చుకొని, ఆ యువతుల సేవకుడిగా ఉన్నాడు.
యస్య స్మ రథనిర్ఘోషాత్సమకమ్పత మేదినీ। సపర్వతవనాకాశా సహస్థావరజఙ్గమా ।। 96
అతని రథం గర్జనతో, పర్వతాలు, అడవులు, ఆకాశం, స్థావరజంగమాలు అన్నీ కలిసిన భూమి కంపించేది.
యస్మిఞ్జాతే మహేష్వాసే కున్త్యాః ప్రీతిరవర్ధత। న స శోచతి మామద్య భీమసేన తవానుజః ।। 97
అతడు జన్మించినప్పుడు కుంతికి ఎంతో ఆనందం పెరిగింది. ఆ మహాశరధారి, భీమసేనుని తమ్ముడు, ఈ రోజు నా కోసం బాధపడటం లేదు.
విభూషితమలంకారైః కుణ్డలైః పరిపాతుకైః। కమ్బుపాణిమథాయాన్తం దృష్ట్వా సీదతి మే మనః ।। 98
అలంకారాలు, కుండలాలు, కంకణాలతో అలంకరించబడి, శంఖాకారమైన చేతులతో ముందుకు వస్తున్న అతన్ని చూసి నా హృదయం దిగులుతో నిండిపోతుంది.
వేణీవికృతకేశాన్తం భీమధన్వానమర్జునమ్। కన్యాపరివృతం దృష్ట్వా శోకం గచ్ఛతి మే మనః ।। 99
జడను బంధించిన గొప్ప ధనుర్ధారి అర్జునుడు, యువతుల మధ్యలో ఉన్న దృశ్యం చూస్తే నా మనసు దుఃఖంతో నిండిపోతుంది.
యదా హ్యేనం పరివృతం కన్యాభిర్దేవరూపిణమ్। ప్రచ్ఛన్నమివ మాతఙ్గం పరిపూర్ణం కరేణుభిః ।। 100
దేవతలాంటివాడైన అతడు యువతులచేత చుట్టుముట్టబడి, ఏనుగును ఆడఏనుగులు మధ్య దాగినట్టు కనిపించినప్పుడు నా మనస్సు కలవరపడుతుంది.
మాత్స్యం పార్థం చ గాయన్తం విరాటం సముపస్థితమ్। పశ్యామి తూర్యమధ్యస్థం దృష్ట్వా ముహ్యతి మే మనః ।। 101
మత్స్యరాజు సమక్షంలో పార్థుడు పాటలు పాడుతూ, వాద్యమధ్యంలో నిలబడి ఉన్న దృశ్యం చూస్తే నా మనస్సు మైమరచిపోతుంది.