వీణేవ మధురాలాపా స్వరం గాన్ధారమాశ్రితా। అభ్యభాషత పాఞ్చాలీ కౌరవం పాణ్డునన్దనమ్ ।। 12
వీణా మాధుర్యంతో, గాంధార స్వరం లాగా మధురంగా మాట్లాడుతూ, పాంచాలి కౌరవుడు, పాండునందనుడైన భీమునితో మాట్లాడింది.
ఉత్తిష్ఠోత్తిష్ఠ కిం శేషే భీమసేన మృతో యథా। న మృతః స హి పాపీయాన్భార్యామాలమ్బ్య జీవతి ।। 13
లేవు, లేవు భీమసేన! ఎందుకు మరణించినవాడిలా పడుకున్నావు? మరణించలేదు, ఎందుకంటే ఆ దుర్మార్గుడు భార్యను ఆశ్రయించి ఇంకా బతికే ఉన్నాడు.
తస్మిఞ్జీవతి పాపిష్ఠే సేనావాహే మమ ద్విషి । తత్కర్మం కృతవత్యద్య కథం నిద్రాం నిషేవసే ।। 14
ఆ పాపిష్టుడు, నా శత్రువు, సేనాధిపతి ఇంకా బతికే ఉన్నాడు. అతడు ఈ రోజు ఆ దుష్కార్యం చేసి ఉండగా, నువ్వు ఎలా నిద్రపోతున్నావు?
సుఖసుప్తశ్చ తం శబ్దం నిశమ్య స వృకోదరః। సంవేదితః కురుశ్రేష్ఠః తోత్రైరివ మహాగజః ।। 15
ఆ సౌఖ్యంగా నిద్రిస్తున్న వృకోదరుడు, ఆ శబ్దాన్ని విని, గొడ్లతో మేల్కొల్పబడిన పెద్ద ఏనుగువలె, కౌరవులలో శ్రేష్ఠుడైన భీముడు మేల్కొన్నాడు.
స వై విహాయ శయనం యస్మిన్సుప్తః ప్రబోధితః। ఉదతిష్ఠదమేయాత్మా పర్యఙ్కే సోత్తరచ్ఛదే ।। 16
ఆయన నిద్రలోనుండి మేల్కొని, తన మంచాన్ని వదిలి, పై కప్పు ఉన్న పరుపు మీద నుంచి లేచి నిలబడ్డాడు. అతని మనస్సు ఎవరూ అదుపు చేయలేనిది.
ఉపవేశ్య చ దుర్ధర్పః పాఞ్చాలకులవర్ధనీమ్। అథాబ్రవీద్రాజపుత్రీం కౌరవ్యో మహిషీం ప్రియామ్ ।। 17
ఆ దర్పంతో ఉన్న పాంచాల వంశాన్ని పెంచినవారిని కూర్చోబెట్టి, ఆ తరువాత కౌరవుని ప్రియమైన మహిషి అయిన రాజకుమార్తెతో భీముడు మాట్లాడాడు.
కేనార్థేన చ సంప్రాప్తా త్వరితేవ మమాన్తికమ్। న తే ప్రకృతిమాన్వర్ణః కృశా త్వమభిలక్ష్యసే ।। 18
నువ్వు ఇలా తొందరగా నా దగ్గరకు ఎందుకు వచ్చావు? నీ రూపం సాధారణంగా లేనట్టు ఉంది. నువ్వు బాగా క్షీణించిపోయినట్టు కనిపిస్తున్నావు.
ప్రకాశం యది వా గుహ్యం సర్వమాఖ్యాతుమర్హసి। ఆచక్ష్వ త్వమశేషేణ సర్వం విద్యామహం యథా ।। 19
ఏది బహిరంగంగానైనా, ఏది రహస్యంగానైనా, నువ్వు నాకు అన్నీ చెప్పాలి. నీవు పూర్తిగా వివరంగా చెప్పు, నేను అన్నీ తెలుసుకోగలిగేలా.
సుఖం వా యది వా దుఃఖం శుభం వా యది వాఽశుభమ్। యద్యప్యసుకరం కర్మ కృతమిత్యవధారయ ।। 20
సుఖమైనా, దుఃఖమైనా, శుభమైనా, అశుభమైనా, పని ఎంత కష్టమైనదైనా, అది పూర్తయ్యిందని నమ్ముకో.
అహమేవ హి తే కృష్ణే విశ్వాస్యః సర్వకర్మసు। అహమాపత్సు చాపి త్వాం మోక్షయామి పునః పునః ।। 21
కృష్ణే, నీ అన్ని పనుల్లో నన్నే నమ్మాలి. అపాయం వచ్చినప్పుడు నేను మళ్లీ మళ్లీ నిన్ను రక్షిస్తాను.
శీఘ్రముక్త్వా యథాకామం యత్తే కార్యం వివక్షితమ్। గచ్ఛ వై శయనాయైవ యావదన్యో న బుధ్యతే ।। 22
నీకు చెప్పాలనుకున్నది, చేయాల్సిన పని ఏదైనా ఉంటే త్వరగా చెప్పు. తర్వాత ఇంకెవ్వరూ గమనించకముందే నిద్రకు వెళ్ళిపో.
సా లఞ్జమానా భీతా చ అధోముఖముఖీ తతః। నోవాచ కించిద్వచనం బాష్పదూషితలోచనా ।। 23
ఆమె సిగ్గుతో, భయంతో, తలవంచి, కన్నీళ్లతో కళ్లు ముసురుకుని, ఒక్క మాట కూడా మాట్లాడలేదు.
అథాబ్రవీద్భీమపరాక్రమో బలీ వృకోదరః పాణ్డవముఖ్యసంమతః। ప్రబ్రూహి కిం తే కరవాణి సున్దరి ప్రియం ప్రియే వారణమత్తగామిని ।। 24
అప్పుడు బలవంతుడు, పాండవులలో ప్రముఖుడైన వృకోదరుడు ఇలా అన్నాడు: 'అందాలవతీ! నీవు చెప్పు, నీకు నేను ఏం చేయాలి? నా ప్రియమైనవాడా, గజగామినీ!'
అశోచ్యతా కుతస్తస్యా యస్యా భర్తా యుధిష్ఠిరః। జానన్సర్వాణి దుఃఖాని కిం మాం భీమానుపృచ్ఛసి ।। 25
యుదిష్ఠిరుడు భర్తగా ఉన్నవారికి ఏ బాధ? భీమా, నీవు అన్ని కష్టాలు తెలిసినవాడివి, మరి నన్ను ఎందుకు అడుగుతున్నావు?
యన్మాం దాసీప్రవాదేన ప్రాతికామీ తదాఽనయత్। సభాయాం పరిషన్మధ్యే తన్మే మర్మాణి కృన్తతి ।। 26
ప్రతికామి నన్ను దాసిగా పిలిచి, సభలో అందరి ముందు తీసుకెళ్లినప్పుడు, అది ఇప్పటికీ నా హృదయాన్ని నొప్పిస్తోంది.
వికృష్టా హాస్తినపురే సభాయాం రాజసంసది। దుఃశాసనేన కేశాన్తే పరామృష్టా రజస్వలా ।। 27
హస్తినపురంలో రాజసభలో దుఃశాసనుడు నన్ను జుట్టు పట్టుకుని లాగాడు. అప్పుడే నేను రజస్వలగా ఉండి, అవమానాన్ని అనుభవించాను.
క్షత్రియైస్తత్ర కర్ణాద్యైర్దృష్టా దుర్యోధనేన చ। శ్వశురాభ్యాం చ భీష్మేణ విదురేణ చ ధీమతా। ద్రోణేన చ మహాబాహో కృపేణ చ పరంతప ।। 28
అక్కడ కర్ణుడు మొదలైన క్షత్రియులు, దుర్యోధనుడు, నా మామలు భీష్ముడు, విదురుడు, ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు — అందరూ నన్ను చూశారు.
సాఽహం శ్వశురయోర్మధ్యే భ్రాతృమధ్యే చ పాణ్డవ। కేశే గృహీత్వా చ సభాం నీతా జీవతి వై త్వయి ।। 29
నీవు బ్రతికే ఉండగా, నా మామల మధ్యలో, అన్నదమ్ముల మధ్యలో, నన్ను జుట్టు పట్టుకుని సభలోకి తీసుకెళ్లారు.
విప్రయుక్తా తతశ్చాహం వనే రాజ్యాద్వనం గతా। సాఽహం వనే దుర్వసతిం వసతీ త్వధ్వకర్శితా । జటాసురపరిక్లేశాత్ప్రాప్తాపి సుమహద్భయమ్ ।। 30
ఆ తర్వాత రాజ్యం వదిలి అడవికి వెళ్లాను. అక్కడ దుర్వాసనతో, జటాసురుని బాధతో, ఎంతో భయాన్ని అనుభవించాను.
పార్థివస్య సుతా నామ కాను జీవేన మాదృశీ । అనుభూయ భృశం దుఃఖమన్యత్ర ద్రౌపదీం ప్రభో।। 31
రాజకుమార్తె అయిన నేను, ఇంతటి దుఃఖాన్ని అనుభవించిన తర్వాత, ద్రౌపదిని తప్ప ఇంకెవరు బ్రతికే ఉండగలరు, ప్రభూ?
వనవాసగతా చాహం సైన్ధవేన దురాత్మనా। పరామృష్టా ద్వితీయం చ సోద్రుముత్సహతే తు కా ।। 32
అడవిలో నివసిస్తున్నప్పుడు, దుష్టుడు సైంధవుడు మళ్లీ నన్ను అవమానించాడు. రెండోసారి ఇలాంటి బాధను ఇంకెవరు భరించగలరు?
పద్భ్యాం పర్యచరం చాహం దేశాన్విషమసంస్థితాన్ । దుర్గాఞ్శ్వాపదసంకీర్ణాంస్త్వయి జీవతి పాణ్డవే ।। 33
నీవు బ్రతికే ఉండగా, నేను కాలినడకన కఠినమైన ప్రాంతాల్లో, పులులు వంటి ప్రాణులుండే ప్రదేశాల్లో తిరిగాను.
తతోఽహం ద్వాదశే వర్షే వన్యమూలఫలాశనా। ఇదం పురమనుప్రాప్తా సుదేష్ణాపరిచారికా। పరస్త్రియముపాతిష్ఠే సత్యధర్మపరాయణా ।। 34
పన్నెండవ సంవత్సరంలో అడవిలో కందులు, పళ్ళు తింటూ, ఈ పట్టణానికి వచ్చి, సుదేష్ణకు సేవ చేయడం మొదలుపెట్టాను. ధర్మాన్ని పాటిస్తూ, మరో స్త్రీకి సేవ చేసాను.
గోశీర్షకం పద్మకం చ హరిశ్యామం చ చన్దనమ్। నిత్యం పిషే విరాటస్య త్వయి జీవతి పాణ్డవ ।। 35
నీవు బ్రతికే ఉండగా, నేను ప్రతిరోజూ విరాటునరపతికి గోశీర్షక, పద్మక, హరిశ్యామ, చందనం వగైరా మెత్తగా తయారు చేస్తున్నాను.
సాఽహం బహూనిః దుఃఖాని గణయామి న తే కృతే ।। 36
నేను ఎన్నో బాధలు అనుభవించాను. అయినా నీ కోసమే వాటిని లెక్కచేయలేదు.
మత్స్యరాజసమక్షం తు తస్య ధూర్తస్య పశ్యతః। కీచకేన పదా స్పృష్టా కా ను జీవేత మాదృశీ ।। 37
మత్స్యరాజు ఎదుట, ఆ దుర్మార్గుడు చూస్తుండగానే, కీచకుడు తన కాలితో నన్ను తాకాడు. నా వంటి స్త్రీ ఇంకెవరు ఇలాంటి అవమానాన్ని తట్టుకోగలరు?
ఏవం బహువిధైర్దుఃఖైః క్లిశ్యమానా చ పాణ్డవ । న మాం జానాసి కౌన్తేయ కిం ఫలం జీవితేన మే ।। 38
కౌంతేయా, ఎన్నో రకాల బాధలతో నేను ఇబ్బంది పడుతున్నాను. నన్ను నువ్వు అర్థం చేసుకోలేకపోతున్నావు. నాకు ఈ ప్రాణాలతో ప్రయోజనం ఏమిటి?
ద్రుపదస్య సుతా చాహం ధృష్టద్యుమ్నస్య చానుజా। అగ్నికుణ్డాత్సముద్భూతా నోర్వ్యాం జాతు చరామ్యహమ్ ।। 39
నేను ద్రుపదుని కుమార్తెను, ధృష్టద్యుమ్నుని చెల్లెలను. అగ్నికుండం నుంచి పుట్టాను. నేనెప్పుడూ భూమిపై తిరగలేదు.
కీచకం చేన్న హన్యాస్త్వం గ్రీవాం బద్ధ్వా జలే మ్రియే। విషమాలేడ్య పాస్యామి ప్రవేక్ష్యామ్యథవాఽనలం ।। 40
నువ్వు కీచకుడిని చంపకపోతే, నేను గొంతులో కట్టేసుకుని నీటిలో మునిగి చనిపోతాను, లేదా విషం తాగుతాను, లేక అగ్నిలోకి దూకుతాను.
ఆత్మానం నాశయిష్యామి వృక్షమారుహ్య వా పతే । శస్త్రేణాఙ్గం చ భేత్స్యామి కిం ఫలం జీవితేన మే ।। 41
నేను చెట్టెక్కి దూకి నా ప్రాణాన్ని పోగొట్టుకుంటాను, లేక ఆయుధంతో నా శరీరాన్ని చీల్చుకుంటాను. నాకు ఈ ప్రాణాలతో ప్రయోజనం ఏమిటి?