తాం తథా శోకసన్తప్తాం దృష్ట్వా ప్రరుదితాం స్త్రియః। కీచకస్య వధం సర్వా మనోభిశ్చ శశంసిరే ।। 78
ఆమెను అలా దుఃఖంతో బాధపడుతూ, ఏడుస్తూ చూసిన స్త్రీలు, మనసులో అందరూ కీచకుని మరణాన్ని కోరారు.
అహో దుఃఖతరం ప్రాప్తా కీచకేన పదా హతా। పతివ్రతా మహాభాగా ద్రౌపదీ యోషితాంవరా ।। 1
హాయ్! స్త్రీలందరిలో అత్యంత భాగ్యవంతురాలు, పతివ్రత అయిన ద్రౌపదీ, కీచకుడు పాదంతో తన్నడంతో మరింత దుఃఖాన్ని అనుభవించింది.
దుఃశలాం స్మారయన్తీ సా భర్తౄణాం భగినీం శుభామ్। నాశపత్సిన్ధురాజం సా బలాత్కారేణ వాహితా ।। 2
ఆమె తన భర్తల చెల్లెలైన శుభ్రమైన దుఃశలాను గుర్తుచేసుకుంటోంది. ఆమెను సింధు రాజు బలవంతంగా తీసుకెళ్లాడు.
కిమర్థమిహ సంప్రాప్తా కీచకేన దురాత్మనా । నాశపత్తం మహాభాగా కృష్ణా పాదేన తాడితా ।। 3
ఈ మహాభాగ్యవంతురాలు కృష్ణా ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చింది? దుర్మార్గుడు కీచకుడు తన పాదంతో ఆమెను తన్నాడు.
తేజోరాశిరియం దేవీ ధర్మజ్ఞా సత్యవాదినీ । కేశపాంశే పరామృష్టా మర్షయన్తీ హ్యశక్తవత్ ।। 4
ఈ దేవి అపారమైన తేజస్సుతో, ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవారు, ఎప్పుడూ నిజం చెప్పే వారు. ఆమెను జుట్టు పట్టుకుని లాగినప్పుడు, తనలో శక్తి లేకపోయినా, ఆమె దాన్ని ఓర్పుతో భరించింది.
నైతత్కారణమల్పం హి శ్రోతుకామోఽస్మి సత్తమ। కృష్ణాయాస్తు పరిక్లేశాన్మనో మే దూయతే భృశమ్ ।। 5
ఇది చిన్న విషయం కాదు; దీనికి కారణం తెలుసుకోవాలని నాకు చాలా ఆసక్తి ఉంది, ఓ మహానుభావా. కృష్ణా పడిన కష్టాలు నా మనసును బాగా బాధిస్తున్నాయి.
కస్య వంశే సముద్భూతః స చ దుర్లలితో మునే । బలోన్మత్తః కథం చాసీత్స్యాలో మాత్స్యస్య కీచకః ।। 6
ఆ కీచకుడు ఏ వంశంలో పుట్టాడో చెప్పండి, ఓ మునివరా. అతడు బలంతో మత్తెక్కి, మత్స్యరాజు యొక్క మరిదిగా ఎలా మారాడో తెలుసుకోవాలనుంది.
దృష్ట్వాపి తాం ప్రియాం భార్యాం సూతపుత్రేణ తాడితామ్ । నైవ చుక్షుభిరే వీరాః కిమకుర్వన్త తం ప్రతి ।। 7
సూతపుత్రుడు తమ ప్రియ భార్యను కొట్టినప్పటికీ, ఆ వీరులు అసహనం చూపలేదు; వారు అతనికి ఏమి చేసారు?
త్వదుక్తోఽయమనుప్రశ్నః కురూణాం కీర్తివర్ధనః। ఏతత్సర్వం యథా వక్ష్యే విస్తరేణేహ పార్థివ ।। 8
నీకు కలిగిన ఈ సందేహం కురువంశానికి మహిమను పెంచుతుంది. ఇది యథావిధిగా ఎలా జరిగిందో పూర్తిగా వివరంగా చెబుతాను, ఓ రాజా.
బ్రాహ్మణ్యాం క్షత్రియాఞ్జాతః సూతో భవతి పార్థివ । ప్రాతిలోమ్యేన జాతానాం స హ్యేకో ద్విజ ఏవ తు ।। 9
బ్రాహ్మణ మహిళకు క్షత్రియునితో పుట్టినవాడు సూతుడు అవుతాడు, ఓ రాజా. ఇలా కలిసిపుట్టిన వారిలో సూతుడు మాత్రమే ద్విజుడు అని పిలవబడతాడు.
రథకారమితీమం హి క్రియాయుక్తం ద్విజన్మనామ్। క్షత్రియాదవరో వైశ్యాద్విశిష్ట ఇతి చక్షతే ।। 10
ఇలాంటి వారు ద్విజుల కర్తవ్యాలను నిర్వర్తిస్తూ రథకారుడు అని పిలవబడతారు. అతడు క్షత్రియుని కన్నా తక్కువ, వైశ్యుని కన్నా ఉన్నతుడిగా భావిస్తారు.
సహ సూతేన సంబన్ధః కృతః పూర్వం నరాధిపైః। తేన తు ప్రాతిలోమ్యేన రాజశబ్దో న లభ్యతే ।। 11
పూర్వకాలంలో రాజులు సూతులతో సంబంధాలు పెట్టుకున్నారు. కానీ ఈ కలిసిపుట్టిన కారణంగా 'రాజా' అనే పేరు వారికి దక్కదు.
తేషాం తు సూతవిషయః సూతానాం నామతః కృతః। ఉపజీవ్యం చ యత్క్షేత్రం రాజన్సూతేన వై పురా ।। 12
సూతుల ప్రాంతాన్ని వారి పేరుతోనే పిలిచేవారు. సూతులు జీవించడానికి ఉపయోగించిన భూమి వారికి జీవనాధారం అయ్యింది, ఓ రాజా.
సూతానామధిపో రాజా కేకయో నామ విశ్రుతః। రాజకన్యాసముద్భూతః సారథ్యేఽనుపమోఽభవత్ ।। 13
సూతులలో ప్రసిద్ధుడైన కేకయుడు అనే రాజు ఉండేవాడు. అతడు రాజకుమార్తెకు పుట్టి, రథసారథ్యంలో అపూర్వ ప్రతిభను సంపాదించాడు.
పుత్రాస్తస్య కురుశ్రేష్ఠ మాలవ్యాం జఝిరే తదా। కీచకా ఇతి విఖ్యాతాః శతం షట్ చైవ భారత ।। 14
ఓ కురువంశశ్రేష్ఠా, ఆ కేకయునికి మాలవికి పుట్టిన వంద ఆరు మంది కుమారులు 'కీచకులు' అని ప్రసిద్ధి చెందారు.
తేషామాసీద్బలశ్రేష్ఠః కీచకః సర్వజిత్ప్రభో। అగ్రజో బలసంమత్తస్తేనాసీత్సూతషట్శతమ్ ।। 15
వారిలో కీచకుడు పెద్దవాడు, బలవంతుడు, శక్తిలో అందరికన్నా ముందుండేవాడు. అతని వల్ల ఆ ప్రాంతంలో ఆరు వందల మంది సూతులు ఉన్నారు.
మాలవ్యా ఏవ కౌరవ్య తత్ర హ్యవరజాఽభవత్। తస్యాం కేకయరాజ్ఞస్తు సుదేష్ణా దుహితాఽభవత్ ।। 16
ఓ కౌరవుడా, మాలవులలో ఒక చిన్న కుమార్తె ఉండేది. ఆమెకు కేకయరాజుతో కలసి సుదేష్ణ అనే కుమార్తె పుట్టింది.
తాం విరాటస్య మాత్స్యస్య కేకయః ప్రదదౌ ముదా। సురథాయాం మృతాయాం తు కౌసల్యాం శ్వేతమాతరి ।। 17
సురథ మరణించిన తరువాత, శ్వేతుడికి కౌసల్యా తల్లి అయినప్పుడు, కేకయుడు సుదేష్ణను మత్స్యరాజు విరాటునికి ఆనందంతో ఇచ్చాడు.
శ్వేతే వినష్టే శఙ్ఖే చ గతే మాతులవేశ్మని । సుదేష్ణాం మహిషీం లబ్ధ్వా రాజ దుఃఖమపానుదత్ ।। 18
శ్వేతుడు మరణించగా, శంఖుడు మామగారి ఇంటికి వెళ్లిపోయినప్పుడు, రాజు సుదేష్ణను ప్రధాన రాణిగా పొందిన తరువాత తన దుఃఖాన్ని పోగొట్టుకున్నాడు.
ఉత్తరం చోత్తరాం చైవ విరాటాత్పృథివీపతే। సుదేష్ణా సుషువే దేవీ కైకేయీ కులవృద్ధయే ।। 19
ఓ భూమిపతి, కైకేయ వంశానికి చెందిన సుదేష్ణ దేవి విరాటునికి ఉత్తర, ఉత్తర అనే ఇద్దరు పిల్లలను ప్రసవించింది. వారు వంశాన్ని అభివృద్ధి చేశారు.
మాతృష్వసృసుతాం రాజన్కీచకస్తామనిన్దితామ్। సదా పరిచరన్ప్రీత్యా విరాటే న్యవసత్సుఖీ ।। 20
ఓ రాజా, కీచకుడు తన మేనత్త కుమార్తెను ఎప్పుడూ ప్రేమతో సేవిస్తూ, విరాటునగరంలో సుఖంగా జీవించాడు.
భ్రాతరశ్చాస్య విక్రాన్తాః సర్వే చ తమనువ్రతాః । విరాటస్యైవ సంహృష్టా బలం కోశం త్వవర్ధయన్ ।। 21
అతని అన్నదమ్ములు అందరూ పరాక్రమవంతులు, అతనికి పూర్తిగా అంకితభావంతో ఉండేవారు. వారు ఆనందంగా విరాటుని బలాన్ని, ధనాన్ని పెంచారు.
కాలేయా నామ తే దైత్యాః ప్రాయశో భువి విశ్రుతాః। జఝిరే కీచకా రాజన్బాణో జ్యేష్ఠస్తథాఽభవత్ ।। 22
కాళేయులు అనే అసురులు భూమిపై ప్రసిద్ధులు. వారిలో కీచకుడు జన్మించాడు, బాణుడు అతని అన్నయ్య.
స హి సర్వాస్రసంపన్నో బలవాన్భీమవిక్రమః । కీచకో నష్టమర్యాదో బభూవ భయదో నృణామ్ ।। 23
కీచకుడు అన్ని శక్తులు కలిగి, భీముడి బలంతో, పరాక్రమంతో ఉండేవాడు. అతడు నియమాలు లేని, అందరికీ భయాన్ని కలిగించే వాడు అయ్యాడు.
తం ప్రాప్య బలసంమత్తం విరాటః పృథివీపతిః । జిగాయ సర్వాంశ్చ రిపూన్యథేన్ద్రో దానవాన్పురా ।। 24
అలాంటి బలవంతుడిని సంపాదించిన విరాటుడు, తన శత్రువులందరిని జయించాడు. అది ఇంద్రుడు దానవులను జయించినట్టు.
మేఖలాంశ్చ త్రిగర్తాంశ్చ దశార్ణాంశ్చ కశేరుకాన్। మాలవాంశ్చైవ యవనాన్సిలిన్దాన్కాశికోసలాన్ ।। 25
వాడు మేఖల, త్రిగర్త, దశార్ణ, కశేరుక, మాళవ, యవన, శిలింద, కాశి, కోసల దేశాలను జయించాడు.
కరదాంశ్చ నిషిద్ధాంశ్చ శివాన్మచులకాంస్తథా। పులిన్దాంశ్చ కలిఙ్గాంశ్చ తఙ్కణాన్పరతఙ్కణాన్ ।। 26
అలాగే నిషిద్ధులు, శివులు, మచులకులు, పులిందులు, కలింగులు, తంకణులు, పరతంకణులను కూడా వశపరిచాడు.
అన్యే చ బహవః శూరా నానాజనపదేశ్వరాః। కీచకేన రణే భగ్నా విద్రవన్తి దిశో దశ ।। 27
ఇంకా అనేక ప్రాంతాధిపతులు, వీరులు యుద్ధంలో కీచకుని చేతిలో ఓడిపోయి, భయంతో అన్ని దిశలకు పారిపోయారు.
తమేవంవీర్యసంపన్నం నాగాయుతసమం బలే। విరాటస్తత్ర సేనాయాశ్చకార పతిమాత్మనః ।। 28
అలాంటి పరాక్రమంతో, ఏనుగుల వేలు బలంతో ఉన్న కీచకుణ్ణి విరాటుడు తన సేనాధిపతిగా నియమించాడు.
విరాటభ్రాతరశ్చైవ దశ దాశరథేః సమాః। తే చైనానన్వవర్తన్త కీచకాన్బలవత్తరాన్ ।। 29
విరాటునికి పది మంది అన్నదమ్ములు ఉండేవారు. వారు దశరథుని కుమారులతో సమానులు. వారు అందరూ కీచకుని అనుసరించేవారు, ఎందుకంటే అతడు వారికన్నా బలవంతుడు.