పితా రక్షతి కౌమారే భర్తా రక్షతి యౌవనే। పుత్రస్తు స్థావిరే భావే న స్త్రీ స్వాతన్త్ర్యమర్హతి ।। 48
బాల్యంలో తండ్రి, యవ్వనంలో భర్త, వృద్ధాప్యంలో కుమారుడు స్త్రీని రక్షిస్తారు. స్త్రీకి స్వేచ్ఛ లేదు.
భీరు భర్తృభయాత్పత్న్యో న క్రుధ్యన్తి కదాచన। బహుభిశ్చ పరిక్లేశైరవజ్ఞాతాశ్చ శత్రుభిః । అనన్యభావాః శుద్ధాశ్చ పుణ్యలోకం జయన్త్యుత ।। 49
భర్త భయంతో భార్యలు ఎప్పుడూ కోపపడరు. శత్రువులు ఎంత అపహాస్యం చేసినా, ఎన్నో కష్టాలు వచ్చినా, ఏకాగ్రతతో పవిత్రంగా ఉండే వారు పుణ్యలోకాలను పొందుతారు.
న క్రోధకాలం నియతం పశ్యన్తి పతయస్తవ। న క్రుద్ధాన్ప్రతియాయాద్వై పతీంస్తే వృత్రహా అపి। తేన త్వాం నాభిధావన్తి గన్ధర్వాః కామరూపిణః ।। 50
నీ భర్తలు ఎప్పుడూ కోపపడే సమయాన్ని పట్టించుకోరు. వారు కోపంతో భార్యలను దగ్గర పడరు. అందుకే, రూపాలు మార్చుకునే గంధర్వులు నిన్ను ఆశించరు.
యది తే సమయః కశ్చిత్కృతో హ్యాయతలోచనే। తం స్మరస్వ క్షమాశీలే క్షమా ధర్మో హ్యనుత్తమః ।। 51
ఓ విశాలనేత్రా, నీవు ఏదైనా ఒప్పందం చేసుంటే, దయచేసి దాన్ని గుర్తు పెట్టుకో. సహనం గొప్ప ధర్మం.
క్షమా ధర్మః క్షమా సత్యం క్షమా దానం క్షమా తపః। క్షమావతామయం లోకః పరలోకః క్షమావతాంమ్ ।। 52
సహనం ధర్మం, సహనం సత్యం, సహనం దానం, సహనం తపస్సు. ఈ లోకం సహనశీలులకు, పరలోకమూ సహనవంతులదే.
ద్వ్యంశినో ద్వాదశాఙ్గస్య చతుర్వింశతిపర్వణః। కస్త్రిషష్ఠిశతారస్య మాసోనస్యాక్షమీ భవేత్।। 53
పన్నెండు భాగాలు, ఇరవై నాలుగు విభాగాలు, అరవై మూడు వందల రోజుల సంవత్సరాన్ని ఎవరు సహనం లేకుండా తట్టుకోగలరు?
గచ్ఛ సైరన్ధ్రి గన్ధర్వాః కరిష్యన్తి తవ ప్రియమ్। వ్యపనేష్యన్తి తే దుఃఖం యేన తే విప్రియం కృతమ్ ।। 54
పోయి రా, సైరంధ్రీ! గంధర్వులు నీకు ఇష్టమైనది చేస్తారు. నీవు అనుభవించిన బాధను వారు తొలగిస్తారు.
ఇత్యేవముక్తే తిష్ఠన్తీం పునరేవాహ ధర్మరాట్। విఘ్నం కరోషి వై భద్రే దీవ్యతాం రాజసంసది ।। 55
ఇలా చెప్పిన తరువాత, ఆమె నిలబడి ఉండగా, ధర్మరాజు మళ్లీ అన్నాడు: 'ఓ మృదువైనవాడా, నీవు రాజసభలో జూదానికి అడ్డంకి కలిగిస్తున్నావు.'
తస్మాత్త్వమపి సుశ్రోణి శైలూషీవ విభాసి నః। ఏవముక్తా తు సా భర్త్రా సముద్వీక్ష్యాబ్రవీదిదమ్ ।। 56
అందువల్ల, ఓ సుందర నితంబాలవాడా, నీవు మాకు నాటకనటి లాగా కనిపిస్తున్నావు. భర్త ఇలా అన్నపుడు, ఆమె పైకి చూసి ఇలా చెప్పింది.
సత్యముక్తం త్వయా విద్వఞ్శైలూషీం విద్ధి మాం పునః। శైలూషకస్య తస్యాహం యేషాం జ్యేష్ఠోఽక్షకోవిదః ।। 57
నీరు చెప్పింది నిజమే, ఓ పండితా! నన్ను మళ్లీ నాటకనటిగా భావించు. మా కుటుంబంలో పెద్దవాడు జూదంలో నిపుణుడు.
ఏవముక్త్వా వరారోహా పరిమృజ్యాననం శుభమ్। కేశాన్విముక్తాన్సంయమ్య రుధిరేణ సముక్షితాన్ ।। 58
ఇలా చెప్పి, అందమైన అవయవాల కలదైన ఆమె తన ముఖాన్ని తుడిచుకుంది. రక్తంతో ముడిపడిన తన వదులైన జుట్టును సర్దుకుంది.
పాంసుకుణ్ఠితసర్వాఙ్గీ గజరాజవధూరివ। ప్రతస్థే నాగనాసోరూర్భర్తురాజ్ఞాయ శాసనమ్ ।। 59
మొత్తం శరీరం మట్టితో కప్పబడిన ఆమె, ఏనుగు రాణిలా, ఏనుగు సొంటిలాంటి తొడలతో, భర్త ఆజ్ఞను పాటిస్తూ ముందుకు నడిచింది.
విముక్తా మృగశావాక్షీ నిరన్తరపయోధరా। ప్రభా నక్షత్రరాజస్య కాలమేఘైరివావృతా ।। 60
మృగశావాక్షి, తన వక్షోజాలు ఆవరణ లేకుండా, చీకటి మేఘాలతో కప్పబడిన నక్షత్రరాజు వెలుతురులా ప్రకాశించింది.
యస్యార్థే పాణ్డవేయాస్తు త్యజేయురపి జీవితమ్। తాం తే దృష్ట్వా తథా కృష్ణాం క్షమిణో ధర్మచారిణః। సమయం నాతివర్తన్తే వేలామివ మహోదధిః ।। 61
పాండవులు ఎవరి కోసం ప్రాణాలైనా త్యాగం చేయగలరో, ఆ కృష్ణను అలా చూసినా, ఆ ధర్మపరాయణులు, సహనవంతులు తమ ప్రమాణాన్ని దాటి పోరు. సముద్రం తన తీరాన్ని దాటి పోనట్టు.
సా ప్రవిశ్య ప్రవేపన్తీ సుదేష్ణాయా నివేశనమ్। రుదన్తీ చారుసర్వాఙ్గీ తస్యాస్తస్థావథాగ్రతః ।। 62
ఆమె వణుకుతూ, ఏడుస్తూ, సుదేష్ణ నివాసంలోకి ప్రవేశించింది. అందమైన అవయవాల కలదైన ఆమె, సుదేష్ణ ముందు నిలబడి ఉంది.
తామువాచ విరాటస్య మహిషీ శాఠ్యమాస్థితా। కిమిదం పద్మసంకాశం సుదన్తోష్ఠాక్షినాసికమ్ ।। 63
విరాట మహిషి, కఠినంగా మాట్లాడుతూ, ఆమెను అడిగింది: 'ఇది ఏమిటి? పద్మపుష్పం లాంటి పెదవులు, కళ్లూ, ముక్కుతో నీవు ఇలా ఎందుకు ఉన్నావు?'
రుదన్త్యా అవమృష్టాస్రం పూర్ణేన్దుసమవర్చసమ్। బిమ్బోష్ఠం కృష్ణతారాభ్యామత్యన్తరుచిరప్రభమ్। నయనాభ్యామజిహ్యాభ్యాం ముఖం తే ముఞ్చతే జలమ్ ।। 64
నీవు ఏడుస్తూ నీ కన్నీళ్లు జారుతున్నప్పుడు, అవి పూర్ణ చంద్రుడిలా మెరిసిపోతున్నాయి; నీ పెదవులు బింబఫలంలా ఎర్రగా ఉన్నాయి, నీ కళ్ళు నల్లనైన నక్షత్రాలవంటి వన్నెతో మెరిసిపోతున్నాయి. నీ నోటినుండి నీరు జారిపడుతూ, నీ ముఖాన్ని మరింత ప్రకాశవంతంగా చేస్తోంది.
కస్త్వాఽవధీద్వరారోహే కస్మాద్రోదిషి శోభనే। కో విప్రయుజ్యతే దారైః సపుత్రైః సహబాన్ధవైః ।। 65
అమ్మాయీ! నిన్ను ఎవరు బాధించారు? నీవెందుకు 이렇게 ఏడుస్తున్నావు? ఎవరు భార్య, పిల్లలు, బంధువుల నుంచి వేరుపడ్డారు?
కస్యాద్య రాజా కుపితో వధమాజ్ఞాపయిష్యతి। బ్రూహి కిం తే ప్రియం కర్మ కం త్యజే ఘాతయామి వా ।। 66
ఈ రోజు రాజు ఎవరి మీద కోపంతో శిక్ష విధించమని ఆజ్ఞాపిస్తాడు? నీవు కోరేది ఏమిటో చెప్పు. నీ కోసమే ఎవరిని వదిలేయాలా, లేక చంపాలా?
తాం నిఃశ్వస్యాబ్రవీత్కృష్ణా జానన్తీ నామ పృచ్ఛసి। భ్రాతుస్త్వం మామనుప్రేష్య కిమేవం హి వికత్థసే ।। 67
కృష్ణా ఊపిరి పీల్చి ఇలా చెప్పింది: నీవు నా పేరు తెలుసు, అయినా అడుగుతున్నావు. నువ్వు నన్ను నా అన్నదగ్గర పంపించావు, మరి ఇలా గొప్పగా మాట్లాడడమెందుకు?
కీచకో మాఽవధీత్తత్ర సురాహారీమితోగతామ్। సభాయాం పశ్యతో రాజ్ఞో యథా వై నిర్జనే వనే ।। 68
అక్కడ కీచకుడు మద్యంలో మత్తులో ఉన్నా, రాజు ఎదుట సభలోకి నేను వచ్చినప్పుడు, అడవిలో ఒంటరిగా ఉన్నట్టు నన్ను చంపలేదు.
ఘాతయామి సుదన్తోష్ఠి కీచకం యది మన్యసే। భ్రాతా యద్యేష మే వ్యక్తం యోఽతీతో ధర్మచారిణీమ్। యస్త్వాం కామాభిభూతాత్మా దుర్లభామవమన్యతే ।। 69
నీవు అనుకుంటే, బలమైన పళ్ళు ఉన్న కీచకుణ్ణి నేను చంపుతాను. నిజంగా అతడు నా అన్న అయితే, ధర్మాన్ని పాటించే స్త్రీని అవమానించి, కామానికి లోనై నిన్ను, అందరికీ దొరకని నిన్ను తక్కువగా చూసాడు.
అద్యైవ తం హనిష్యన్తి యేషామాగస్కరో హి సః। మన్యేఽహమద్య వా శ్వో వా పరలోకం గమిష్యతి ।। 70
ఈ రోజు అతను ఎవరి మీద అపరాధం చేశాడో వారు అతన్ని చంపుతారు. నేడు లేదా రేపు అతడు పరలోకానికి వెళ్ళిపోతాడని నేను నమ్ముతున్నాను.
భ్రాతుః ప్రయచ్ఛ త్వరితా జీవచ్ఛ్రాద్ధం త్వమద్య వై। సుహృష్టం కురు వై చైనం నాసూన్మన్యే ధరిష్యతి ।। 71
నీ అన్నకి త్వరగా ఈ రోజు జీవచ్ఛ్రాద్ధం చేయి. అతడిని సంతోషపరచు, ఎందుకంటే అతడు ఇక జీవించడని నేను అనుకోవడం లేదు.
తేషాం హి మమ భర్తౄణాం పఞ్చానాం ధర్మచారిణామ్। ఏకో దుర్ధషణోఽత్యర్థం బలే చాప్రతిమో భువి ।। 72
నా ఐదుగురు భర్తల్లో, అందరూ ధర్మాన్ని పాటించేవారు, వారిలో ఒకరు అత్యంత ఉగ్రుడు, భూమిపై బలంలో అతనికి సమానం లేడు.
నిర్మనుష్యమిమం లోకం కుర్యాత్క్రుద్ధో నిశామిమామ్। న స సంక్రుధ్యతే తావద్గన్ధర్వః కామరూపధృత్ ।। 73
అతడు కోపంతో ఉంటే, ఒక్క రాత్రిలో ఈ లోకాన్ని మనుషుల్లేని వాడిగా మార్చగలడు. కానీ స్వేచ్ఛగా రూపాలు మార్చుకునే గంధర్వుడు ఇప్పటివరకు కోపపడలేదు.
నూనం జ్ఞాస్యతి యావద్వై మమైతత్పాదఘాతనమ్। తత్క్షణాత్కీచకః పాపః సపుత్రభ్రాతృబాన్ధవః। వినశిష్యతి దుష్టాత్మా యథా దుష్కృతకర్మకృత్ ।। 74
నా పాదానికి ఈ దెబ్బ విషయాన్ని అతడు తెలుసుకునే సమయానికి, ఆ క్షణంలోనే పాపి కీచకుడు తన కుమారులు, అన్నదమ్ములు, బంధువులతో కలిసి, దుష్కర్మ చేసినవాడు ఎలా నశించాడో అలాగే నశిస్తాడు.
అపి చైతత్పురా ప్రోక్తం నిపుణైర్మనుజోత్తమైః। ఏకస్తు కురుతే పాపం కాలపాశవశం గతః। నీచేనాత్మాపరాధేన కులం తేన వినశ్యతి ।। 75
ఇది మునుపు జ్ఞానులు, మానవలోకంలో ఉత్తములు చెప్పిన మాటే: ఒకడు దుర్మార్గానికి లోనై పాపం చేస్తే, తన తప్పుతో తన వంశమే నాశనం అవుతుంది.
సుదేష్ణామేవముక్త్వా తు సైరన్ధ్రీ దుఃఖమోహితా। కీచకస్య వధార్థాయ వ్రతదీక్షాముపాగమత్ ।। 76
ఇలా సుదేష్ణతో చెప్పిన సైరంధ్రీ, దుఃఖంతో మునిగిపోయి, కీచకుని వధ కోసం వ్రతాన్ని ఆచరించడానికి సిద్ధమైంది.
అభ్యర్థితా చ నారీభిర్మానితా చ సుదేష్ణయా। న చ స్నాతి న చాశ్నాతి న పాంసూన్పరిమార్జతి। రుధిరక్లిన్నవదనా బభూవ మృదితేక్షణా ।। 77
ఆమెను ఇతర స్త్రీలు వేడుకున్నా, సుదేష్ణ కూడా గౌరవించినా, ఆమె స్నానం చేయలేదు, తినలేదు, దేహాన్ని శుభ్రం చేసుకోలేదు; ఆమె ముఖం రక్తంతో ముద్దయింది, కళ్ళు దెబ్బతిన్నట్లుగా కనిపించాయి.