సేయం లక్షణసంపన్నా పూర్ణచన్ద్రనిభాననా। సురూపిణీ సువదనా నేయం యోగ్యా పదా వధమ్ ।। 38
ఆమెకు మంగళకరమైన లక్షణాలు ఉన్నాయి; ముఖం పూర్ణచంద్రంలా ప్రకాశిస్తుంది; అందంగా, సుందరంగా ఉంది—ఇలాంటి ఆమెను కాలితో శిక్షించడం తగదు.
దేవదేవీవ సుభగా శక్రదేవీవ శోభనా। అప్సరా ఇవ సారూప్యాన్నేయం యోగ్యా పదా వధమ్ ।। 39
ఆమె దేవతల్లా అందంగా ఉంది; ఇంద్రాణిలా కాంతివంతంగా ఉంది; అప్సరసల్లా సుందరంగా ఉంది—ఇలాంటి ఆమెను కాలితో శిక్షించడం తగదు.
ఇతి స్మాపూజసంస్తత్ర కృష్ణాం ప్రేక్ష్య సభాసదః ।। 40
అలా కృష్ణను చూసి, సభలో ఉన్నవారు అక్కడ ఆమెకు గౌరవం చూపారు.
సా వినిఃశ్వస్య సుశ్రోణీ భూమావన్తర్ముఖీ స్థితా। తూష్ణీమాసీత్తదా దృష్ట్వా వివక్షన్తం యుధిష్ఠిరమ్ ।। 41
ఆమె, అందమైన నడుముతో, లోపలుగా ఊపిరి పీల్చుకుని, భూమిపై ముఖం దాచుకుని కూర్చుంది; యుధిష్ఠిరుడు మాట్లాడబోతున్నాడని చూసి మౌనంగా ఉంది.
యుధిష్ఠిరస్య కోపాత్తు లలాటే స్వేద ఆస్రవత్। అబ్రవీద్ధర్మపుత్రోఽథ సైరన్ధ్రీం మహిషీం ప్రియామ్ । కృష్ణాం తత్ర నృపాభ్యాశే పరివ్రాజకరూపధృత్ ।। 42
యుధిష్ఠిరుడికి కోపంతో నుదుటి మీద చెమటలు వచ్చాయి; అప్పుడు ధర్మపుత్రుడు అక్కడ రాజు దగ్గర ఉన్న తన ప్రియ భార్య సైరంధ్రీ, కృష్ణను, తపస్విగా వేషం వేసుకుని ఇలా అన్నాడు.
గచ్ఛ సైరన్ధ్రి మా భైస్త్వం సుదేష్ణాయా నివేశనమ్ । రాజా హ్యయం ధర్మశీలో విరాటః పరలోకభీః । యతస్త్వాం న పరిత్రాతి సత్యే ధర్మపథే స్థితః ।। 43
సైరంధ్రీ, భయపడకుండా సుదేష్ణా ఇంటికి వెళ్ళు. ఈ విరాటుడు ధర్మాన్ని పాటించే వాడు, పరలోకాన్ని భయపడే వాడు. నిన్ను కాపాడకపోయినా, ఆయన సత్యధర్మ మార్గంలోనే ఉన్నాడు.
భర్తారమనురున్ధన్త్యః క్లిశ్యన్తే వీరపత్నయః। శుశ్రూషయా క్లిశ్యమానాః పతిలోకం జయన్త్యుత ।। 44
భర్తను సేవించే భార్యలు ఎన్నో కష్టాలు పడతారు; ఆ విధంగా సేవచేసి, వారు భర్తల లోకాన్ని సాధిస్తారు.
మన్యే న కాలః క్రోధస్య పశ్యన్తి పతయస్తవ। తేన త్వాం నాభిధావన్తి గన్ధర్వాః సూర్యవర్చసః ।। 45
ఇప్పుడే కోపపడే సమయం కాదని నేను అనుకుంటున్నాను; నీ భర్తలు నిన్ను చూస్తున్నారు, అందుకే సూర్యుడిలా ప్రకాశించే గంధర్వులు నీ దగ్గరకు రారు.
శ్రూయన్తాం తే సుకేశాన్తే మోక్షధర్మాశ్రయాః కథాః। యథా ధర్మః కులస్త్రీణాం దృష్టో ధర్మానురోధనాత్ ।। 46
ఓ సుందరవల్లభా, నీకు మోక్షధర్మాలను ఆధారంగా చేసుకున్న కథలు వినిపించబోతున్నాను. ధర్మానికి అనుగుణంగా, మంచి కుటుంబస్త్రీలు ఎలా ప్రవర్తించాలో ఇందులో వివరించబడింది.
నాస్తి యజ్ఞః స్త్రియాః కశ్చిన్న శ్రాద్ధం నాప్యుపోషణమ్। యా తు భర్తారి శుశ్రూషా సా స్వర్గాయాభిజాయతే ।। 47
స్త్రీలకు యజ్ఞం, శ్రాద్ధం, ఉపవాసం అవసరం లేదు. భర్తకు నిష్టతో సేవచేసే స్త్రీకి స్వర్గప్రాప్తి కలుగుతుంది.
పితా రక్షతి కౌమారే భర్తా రక్షతి యౌవనే। పుత్రస్తు స్థావిరే భావే న స్త్రీ స్వాతన్త్ర్యమర్హతి ।। 48
బాల్యంలో తండ్రి, యవ్వనంలో భర్త, వృద్ధాప్యంలో కుమారుడు స్త్రీని రక్షిస్తారు. స్త్రీకి స్వేచ్ఛ లేదు.
భీరు భర్తృభయాత్పత్న్యో న క్రుధ్యన్తి కదాచన। బహుభిశ్చ పరిక్లేశైరవజ్ఞాతాశ్చ శత్రుభిః । అనన్యభావాః శుద్ధాశ్చ పుణ్యలోకం జయన్త్యుత ।। 49
భర్త భయంతో భార్యలు ఎప్పుడూ కోపపడరు. శత్రువులు ఎంత అపహాస్యం చేసినా, ఎన్నో కష్టాలు వచ్చినా, ఏకాగ్రతతో పవిత్రంగా ఉండే వారు పుణ్యలోకాలను పొందుతారు.
న క్రోధకాలం నియతం పశ్యన్తి పతయస్తవ। న క్రుద్ధాన్ప్రతియాయాద్వై పతీంస్తే వృత్రహా అపి। తేన త్వాం నాభిధావన్తి గన్ధర్వాః కామరూపిణః ।। 50
నీ భర్తలు ఎప్పుడూ కోపపడే సమయాన్ని పట్టించుకోరు. వారు కోపంతో భార్యలను దగ్గర పడరు. అందుకే, రూపాలు మార్చుకునే గంధర్వులు నిన్ను ఆశించరు.
యది తే సమయః కశ్చిత్కృతో హ్యాయతలోచనే। తం స్మరస్వ క్షమాశీలే క్షమా ధర్మో హ్యనుత్తమః ।। 51
ఓ విశాలనేత్రా, నీవు ఏదైనా ఒప్పందం చేసుంటే, దయచేసి దాన్ని గుర్తు పెట్టుకో. సహనం గొప్ప ధర్మం.
క్షమా ధర్మః క్షమా సత్యం క్షమా దానం క్షమా తపః। క్షమావతామయం లోకః పరలోకః క్షమావతాంమ్ ।। 52
సహనం ధర్మం, సహనం సత్యం, సహనం దానం, సహనం తపస్సు. ఈ లోకం సహనశీలులకు, పరలోకమూ సహనవంతులదే.
ద్వ్యంశినో ద్వాదశాఙ్గస్య చతుర్వింశతిపర్వణః। కస్త్రిషష్ఠిశతారస్య మాసోనస్యాక్షమీ భవేత్।। 53
పన్నెండు భాగాలు, ఇరవై నాలుగు విభాగాలు, అరవై మూడు వందల రోజుల సంవత్సరాన్ని ఎవరు సహనం లేకుండా తట్టుకోగలరు?
గచ్ఛ సైరన్ధ్రి గన్ధర్వాః కరిష్యన్తి తవ ప్రియమ్। వ్యపనేష్యన్తి తే దుఃఖం యేన తే విప్రియం కృతమ్ ।। 54
పోయి రా, సైరంధ్రీ! గంధర్వులు నీకు ఇష్టమైనది చేస్తారు. నీవు అనుభవించిన బాధను వారు తొలగిస్తారు.
ఇత్యేవముక్తే తిష్ఠన్తీం పునరేవాహ ధర్మరాట్। విఘ్నం కరోషి వై భద్రే దీవ్యతాం రాజసంసది ।। 55
ఇలా చెప్పిన తరువాత, ఆమె నిలబడి ఉండగా, ధర్మరాజు మళ్లీ అన్నాడు: 'ఓ మృదువైనవాడా, నీవు రాజసభలో జూదానికి అడ్డంకి కలిగిస్తున్నావు.'
తస్మాత్త్వమపి సుశ్రోణి శైలూషీవ విభాసి నః। ఏవముక్తా తు సా భర్త్రా సముద్వీక్ష్యాబ్రవీదిదమ్ ।। 56
అందువల్ల, ఓ సుందర నితంబాలవాడా, నీవు మాకు నాటకనటి లాగా కనిపిస్తున్నావు. భర్త ఇలా అన్నపుడు, ఆమె పైకి చూసి ఇలా చెప్పింది.
సత్యముక్తం త్వయా విద్వఞ్శైలూషీం విద్ధి మాం పునః। శైలూషకస్య తస్యాహం యేషాం జ్యేష్ఠోఽక్షకోవిదః ।। 57
నీరు చెప్పింది నిజమే, ఓ పండితా! నన్ను మళ్లీ నాటకనటిగా భావించు. మా కుటుంబంలో పెద్దవాడు జూదంలో నిపుణుడు.
ఏవముక్త్వా వరారోహా పరిమృజ్యాననం శుభమ్। కేశాన్విముక్తాన్సంయమ్య రుధిరేణ సముక్షితాన్ ।। 58
ఇలా చెప్పి, అందమైన అవయవాల కలదైన ఆమె తన ముఖాన్ని తుడిచుకుంది. రక్తంతో ముడిపడిన తన వదులైన జుట్టును సర్దుకుంది.
పాంసుకుణ్ఠితసర్వాఙ్గీ గజరాజవధూరివ। ప్రతస్థే నాగనాసోరూర్భర్తురాజ్ఞాయ శాసనమ్ ।। 59
మొత్తం శరీరం మట్టితో కప్పబడిన ఆమె, ఏనుగు రాణిలా, ఏనుగు సొంటిలాంటి తొడలతో, భర్త ఆజ్ఞను పాటిస్తూ ముందుకు నడిచింది.
విముక్తా మృగశావాక్షీ నిరన్తరపయోధరా। ప్రభా నక్షత్రరాజస్య కాలమేఘైరివావృతా ।। 60
మృగశావాక్షి, తన వక్షోజాలు ఆవరణ లేకుండా, చీకటి మేఘాలతో కప్పబడిన నక్షత్రరాజు వెలుతురులా ప్రకాశించింది.
యస్యార్థే పాణ్డవేయాస్తు త్యజేయురపి జీవితమ్। తాం తే దృష్ట్వా తథా కృష్ణాం క్షమిణో ధర్మచారిణః। సమయం నాతివర్తన్తే వేలామివ మహోదధిః ।। 61
పాండవులు ఎవరి కోసం ప్రాణాలైనా త్యాగం చేయగలరో, ఆ కృష్ణను అలా చూసినా, ఆ ధర్మపరాయణులు, సహనవంతులు తమ ప్రమాణాన్ని దాటి పోరు. సముద్రం తన తీరాన్ని దాటి పోనట్టు.
సా ప్రవిశ్య ప్రవేపన్తీ సుదేష్ణాయా నివేశనమ్। రుదన్తీ చారుసర్వాఙ్గీ తస్యాస్తస్థావథాగ్రతః ।। 62
ఆమె వణుకుతూ, ఏడుస్తూ, సుదేష్ణ నివాసంలోకి ప్రవేశించింది. అందమైన అవయవాల కలదైన ఆమె, సుదేష్ణ ముందు నిలబడి ఉంది.
తామువాచ విరాటస్య మహిషీ శాఠ్యమాస్థితా। కిమిదం పద్మసంకాశం సుదన్తోష్ఠాక్షినాసికమ్ ।। 63
విరాట మహిషి, కఠినంగా మాట్లాడుతూ, ఆమెను అడిగింది: 'ఇది ఏమిటి? పద్మపుష్పం లాంటి పెదవులు, కళ్లూ, ముక్కుతో నీవు ఇలా ఎందుకు ఉన్నావు?'
రుదన్త్యా అవమృష్టాస్రం పూర్ణేన్దుసమవర్చసమ్। బిమ్బోష్ఠం కృష్ణతారాభ్యామత్యన్తరుచిరప్రభమ్। నయనాభ్యామజిహ్యాభ్యాం ముఖం తే ముఞ్చతే జలమ్ ।। 64
నీవు ఏడుస్తూ నీ కన్నీళ్లు జారుతున్నప్పుడు, అవి పూర్ణ చంద్రుడిలా మెరిసిపోతున్నాయి; నీ పెదవులు బింబఫలంలా ఎర్రగా ఉన్నాయి, నీ కళ్ళు నల్లనైన నక్షత్రాలవంటి వన్నెతో మెరిసిపోతున్నాయి. నీ నోటినుండి నీరు జారిపడుతూ, నీ ముఖాన్ని మరింత ప్రకాశవంతంగా చేస్తోంది.
కస్త్వాఽవధీద్వరారోహే కస్మాద్రోదిషి శోభనే। కో విప్రయుజ్యతే దారైః సపుత్రైః సహబాన్ధవైః ।। 65
అమ్మాయీ! నిన్ను ఎవరు బాధించారు? నీవెందుకు 이렇게 ఏడుస్తున్నావు? ఎవరు భార్య, పిల్లలు, బంధువుల నుంచి వేరుపడ్డారు?
కస్యాద్య రాజా కుపితో వధమాజ్ఞాపయిష్యతి। బ్రూహి కిం తే ప్రియం కర్మ కం త్యజే ఘాతయామి వా ।। 66
ఈ రోజు రాజు ఎవరి మీద కోపంతో శిక్ష విధించమని ఆజ్ఞాపిస్తాడు? నీవు కోరేది ఏమిటో చెప్పు. నీ కోసమే ఎవరిని వదిలేయాలా, లేక చంపాలా?
తాం నిఃశ్వస్యాబ్రవీత్కృష్ణా జానన్తీ నామ పృచ్ఛసి। భ్రాతుస్త్వం మామనుప్రేష్య కిమేవం హి వికత్థసే ।। 67
కృష్ణా ఊపిరి పీల్చి ఇలా చెప్పింది: నీవు నా పేరు తెలుసు, అయినా అడుగుతున్నావు. నువ్వు నన్ను నా అన్నదగ్గర పంపించావు, మరి ఇలా గొప్పగా మాట్లాడడమెందుకు?