యే చ దద్యుర్న యాచేయుర్బ్రహ్మణ్యాః సత్యవాదినః। యేషాం దున్దుభినిర్ఘోషో జ్యాఘోషః శ్రూయతే భృశమ్। తేషాం మాం దయితాం భార్యాం సూతపుత్రః పదాఽవధీత్ ।। 18
వారు అడగకుండానే దానం చేస్తారు, బ్రాహ్మణ భక్తులు, సత్యవంతులు, వారి డప్పులు, విల్లుల ధ్వని గట్టిగా వినిపిస్తాయి — అలాంటి వారి ప్రియ భార్యను రథికుడి కుమారుడు తన కాలితో తన్నాడు.
తేజస్వినస్తథా క్షాన్తా బలవన్తశ్చ మానినః। మహేష్వాసా రణే శూరా గర్వితా మానతత్పరాః। తేషాం మాం మానినీం భార్యాం సూతపుత్రః పదాఽవధీత్ ।। 19
వారు తేజస్సుతో, సహనంతో, బలంతో, గర్వంతో, గొప్ప విల్లువారు, యుద్ధంలో వీరులు, గౌరవానికి ప్రాధాన్యమిచ్చేవారు — అలాంటి వారి గర్విత భార్యను రథికుడి కుమారుడు తన కాలితో తన్నాడు.
సర్వలోకమిమం హన్యుర్యది క్రుద్ధా మహాబలాః। తేషాం మాం దయితాం భార్యాం సూతపుత్రః పదాఽవధీత్ ।। 20
వారు కోపగించుకుంటే ఈ లోకాన్ని కూడా నాశనం చేయగల శక్తివంతులు; అలాంటి వారి ప్రియ భార్యను రథికుడి కుమారుడు తన కాలితో తన్నాడు.
యేషాం నాస్తి సమః కశ్చిద్వీర్యే సత్యే బలే దమే। తేషాం మాం దయితాం భార్యాం సూతపుత్రః పదాఽవధీత్ ।। 21
వీర్యంలో, సత్యంలో, బలంలో, నియమంలో వారికి సమానులు ఎవరూ లేరు; అలాంటి వారి ప్రియ భార్యను రథికుడి కుమారుడు తన కాలితో తన్నాడు.
యేషాం న సదృశః కశ్చిద్ధనాద్యైర్భువి మానవః। తేషాం మాం దయితాం భార్యాం సూతపుత్రః పదాఽవధీత్ ।। 22
ధనాదుల్లో, ఇతర గుణాల్లో, భూమిపై వారికి సమానులు ఎవరూ లేరు; అలాంటి వారి ప్రియ భార్యను రథికుడి కుమారుడు తన కాలితో తన్నాడు.
తవాగ్రతో విశేషేణ ప్రజానాం చ హితైషిణః। పశ్యతో నిహతా రాజంస్తేనేహ జగతీపతే ।। 23
నీ సమక్షంలో, ప్రజల మేలుకోసం చూస్తున్న నీవు ఉండగానే, రాజా, నన్ను ఆ దుష్టుడు ఇక్కడ హింసించాడు, భూమిపతీ!
శరణం యే ప్రపన్నానాం భవన్తి శరణార్థినామ్। చరన్తి లోకే ప్రచ్ఛన్నాః క్వను తేఽద్య మహాబలాః ।। 24
శరణార్థులకు ఆశ్రయం ఇచ్చే వారు, రక్షణ కోరినవారిని కాపాడే వారు — ఆ మహాబలులు, ఇప్పుడు లోకంలో ఎక్కడ దాగి తిరుగుతున్నారు?
కథం తే సూతపుత్రేణ వధ్యమానాం ప్రియాం సతీమ్। మర్షయన్తి యథా క్లీబా బలవన్తోఽతితేజసః ।। 25
బలవంతులు, మహాతేజస్సులు, బలహీనులు కాని వారు, తమ ప్రియమైన, సతీమంతు భార్యను రథికుడి కుమారుడు హింసిస్తుంటే ఎలా సహిస్తున్నారు?
క్వను తేషామమర్షశ్చ వీర్యం తేషాం చ తద్బలమ్। న పరీప్సన్తి యే భార్యాం వధ్యమానాం దురాత్మానా ।। 26
తమ భార్యను దుర్మార్గుడు హింసిస్తుంటే, కాపాడే ప్రయత్నం చేయని వారిలో ఆ కోపం, ఆ బలం ఎక్కడ పోయింది?
మయాఽపి శక్యం కిం కర్తుం విరాటే ధర్మదూషణే। మాం మర్షంయతి యః పశ్యన్వధ్యమానామనాగసమ్ ।। 27
విరాట్టు రాజ్యంలో ధర్మం లేని చోట, నేను కూడా ఏమి చేయగలను? నన్ను నిరపరాధినిగా చూసి, హింసించబడుతున్నా, ఆయన సహించేస్తున్నాడు.
ధర్మో విద్ధో హ్యధర్మేణ సభాం యత్రోపతిష్ఠతి। న చేద్విశల్యః క్రియతే సర్వే విద్ధాః సభాసదః ।। 28
ధర్మం అన్యాయం చేత గాయపడి సభలో ప్రవేశిస్తే, ఆ గాయం తీయకపోతే, సభలో ఉన్నవారు అందరూ గాయపడినట్టే.
యత్ర ధర్మో హ్యధర్మేమ సత్యం యత్రానృతేన చ। హన్యతే ప్రేక్షమాణానాం హతాస్తత్ర సభాసదః ।। 29
ఎక్కడ ధర్మం అన్యాయం చేత నశించిపోతుందో, ఎక్కడ సత్యం అబద్ధం చేత నాశనం అవుతుందో, అక్కడ చూస్తున్నవాళ్లందరూ నాశనం అయినట్టే.
తస్యాస్తత్కృపణం శ్రుత్వా సైరన్ధ్ర్యాః పరిదేవితమ్। తతః సభ్యాస్తు తే సర్వే భూయః కృష్ణామపూజయన్। సాధుసాధ్వితి చాప్యాహుః కీచకం చాప్యగర్హయన్ ।। 30
సైరంధ్రీ బాధతో ఏడుస్తూ చెప్పిన మాటలు విని, సభలో ఉన్నవారు అందరూ మళ్లీ కృష్ణను గౌరవించి, ఆమెను ప్రశంసించి, కీచకుడిని నిందించారు.
కేచిత్కృష్ణాం ప్రశంసన్తి కేచిన్నిన్దన్తి కీచకమ్। కేచిన్నిన్దన్తి రాజానం కేచిద్దేవీం చ తాం నరాః ।। 31
కొంత మంది కృష్ణను ప్రశంసించారు, మరికొంత మంది కీచకుడిని తప్పుపట్టారు, ఇంకొంత మంది రాజును నిందించారు, మరికొందరు ఆ రాణిని కూడా తప్పు చెప్పారు.
యస్యేయం చారుసర్వాఙ్గీ భార్యా స్యాదాయతేక్షణా। పరో లాభశ్చ తస్య స్యాన్న స శోచేత్కదాచన ।। 32
ఈ అందమైన రూపం, విశాలమైన కళ్లతో ఉన్న స్త్రీ ఎవరికైనా భార్యగా ఉంటే, అతడికి గొప్ప అదృష్టం లభించినట్టే; అతడు ఎప్పుడూ బాధపడాల్సిన అవసరం లేదు.
యస్యా గాత్రం శుభం పీనం ముఖం జయతి పఙ్కజమ్। గతిర్హంసం స్మితం కున్దం సౌషా నార్హతి పద్వధమ్ ।। 33
ఆమె శరీరం అందంగా, ముద్దుగా ఉంది; ముఖం పద్మాన్ని మించిపోతుంది; నడక హంసలా ఉంది; నవ్వు మల్లెపువ్వులా ఉంది—ఇలాంటి ఆమెను కాలితో తన్నడం తగదు.
ద్వాత్రింశద్దశనా యస్యాః శ్వేతా మాంసనిబన్ధనాః। స్నిగ్ధాశ్చ మృదవః కేశాః సైషా నార్హతి పద్వధమ్ ।। 34
ఆమెకు ముప్పై రెండు తెల్లని, మాంసంలో బాగా కూర్చున్న పళ్లున్నాయి; జుట్టు మెత్తగా, మృదువుగా మెరిసిపోతుంది—ఇలాంటి ఆమెను కాలితో తన్నడం తగదు.
పద్మం చక్రం ధ్వజం శఙ్ఖం ప్రాసాదో మకరస్తథా। యస్యాః పాణితలే సన్తి సైషా నార్హతి పద్వధమ్ ।। 35
ఆమె చేతుల్లో పద్మం, చక్రం, జెండా, శంఖం, రాజప్రాసాదం, మకరం వంటి లక్షణాలు ఉంటే—ఇలాంటి ఆమెను కాలితో తన్నడం తగదు.
ఆవర్తాః ఖలు చత్వారః సర్వే చైవ ప్రదక్షిణాః । సమం గాత్రం శుభం స్నిగ్ధం యస్యా నార్హతి పద్వధమ్ ।। 36
ఆమె శరీరంలో నాలుగు వలయాలు, అన్నీ కుడివైపు తిరిగేలా ఉన్నాయి; శరీరం సమంగా, అందంగా, మృదువుగా ఉంది—ఇలాంటి ఆమెను కాలితో తన్నడం తగదు.
అచ్ఛిద్రహస్తపాదా చ అచ్ఛిద్రదశనా చ యా। కన్యా కమలపత్రాక్షీ కథమర్హతి పద్వధమ్ ।। 37
ఆమె చేతులు, కాళ్లు, పళ్ళు ఎలాంటి లోపం లేకుండా ఉన్నాయి; కళ్లూ కమలదళాల్లా ఉన్నాయి—ఇలాంటి కన్యను కాలితో తన్నడం ఎలా తగుతుంది?
సేయం లక్షణసంపన్నా పూర్ణచన్ద్రనిభాననా। సురూపిణీ సువదనా నేయం యోగ్యా పదా వధమ్ ।। 38
ఆమెకు మంగళకరమైన లక్షణాలు ఉన్నాయి; ముఖం పూర్ణచంద్రంలా ప్రకాశిస్తుంది; అందంగా, సుందరంగా ఉంది—ఇలాంటి ఆమెను కాలితో శిక్షించడం తగదు.
దేవదేవీవ సుభగా శక్రదేవీవ శోభనా। అప్సరా ఇవ సారూప్యాన్నేయం యోగ్యా పదా వధమ్ ।। 39
ఆమె దేవతల్లా అందంగా ఉంది; ఇంద్రాణిలా కాంతివంతంగా ఉంది; అప్సరసల్లా సుందరంగా ఉంది—ఇలాంటి ఆమెను కాలితో శిక్షించడం తగదు.
ఇతి స్మాపూజసంస్తత్ర కృష్ణాం ప్రేక్ష్య సభాసదః ।। 40
అలా కృష్ణను చూసి, సభలో ఉన్నవారు అక్కడ ఆమెకు గౌరవం చూపారు.
సా వినిఃశ్వస్య సుశ్రోణీ భూమావన్తర్ముఖీ స్థితా। తూష్ణీమాసీత్తదా దృష్ట్వా వివక్షన్తం యుధిష్ఠిరమ్ ।। 41
ఆమె, అందమైన నడుముతో, లోపలుగా ఊపిరి పీల్చుకుని, భూమిపై ముఖం దాచుకుని కూర్చుంది; యుధిష్ఠిరుడు మాట్లాడబోతున్నాడని చూసి మౌనంగా ఉంది.
యుధిష్ఠిరస్య కోపాత్తు లలాటే స్వేద ఆస్రవత్। అబ్రవీద్ధర్మపుత్రోఽథ సైరన్ధ్రీం మహిషీం ప్రియామ్ । కృష్ణాం తత్ర నృపాభ్యాశే పరివ్రాజకరూపధృత్ ।। 42
యుధిష్ఠిరుడికి కోపంతో నుదుటి మీద చెమటలు వచ్చాయి; అప్పుడు ధర్మపుత్రుడు అక్కడ రాజు దగ్గర ఉన్న తన ప్రియ భార్య సైరంధ్రీ, కృష్ణను, తపస్విగా వేషం వేసుకుని ఇలా అన్నాడు.
గచ్ఛ సైరన్ధ్రి మా భైస్త్వం సుదేష్ణాయా నివేశనమ్ । రాజా హ్యయం ధర్మశీలో విరాటః పరలోకభీః । యతస్త్వాం న పరిత్రాతి సత్యే ధర్మపథే స్థితః ।। 43
సైరంధ్రీ, భయపడకుండా సుదేష్ణా ఇంటికి వెళ్ళు. ఈ విరాటుడు ధర్మాన్ని పాటించే వాడు, పరలోకాన్ని భయపడే వాడు. నిన్ను కాపాడకపోయినా, ఆయన సత్యధర్మ మార్గంలోనే ఉన్నాడు.
భర్తారమనురున్ధన్త్యః క్లిశ్యన్తే వీరపత్నయః। శుశ్రూషయా క్లిశ్యమానాః పతిలోకం జయన్త్యుత ।। 44
భర్తను సేవించే భార్యలు ఎన్నో కష్టాలు పడతారు; ఆ విధంగా సేవచేసి, వారు భర్తల లోకాన్ని సాధిస్తారు.
మన్యే న కాలః క్రోధస్య పశ్యన్తి పతయస్తవ। తేన త్వాం నాభిధావన్తి గన్ధర్వాః సూర్యవర్చసః ।। 45
ఇప్పుడే కోపపడే సమయం కాదని నేను అనుకుంటున్నాను; నీ భర్తలు నిన్ను చూస్తున్నారు, అందుకే సూర్యుడిలా ప్రకాశించే గంధర్వులు నీ దగ్గరకు రారు.
శ్రూయన్తాం తే సుకేశాన్తే మోక్షధర్మాశ్రయాః కథాః। యథా ధర్మః కులస్త్రీణాం దృష్టో ధర్మానురోధనాత్ ।। 46
ఓ సుందరవల్లభా, నీకు మోక్షధర్మాలను ఆధారంగా చేసుకున్న కథలు వినిపించబోతున్నాను. ధర్మానికి అనుగుణంగా, మంచి కుటుంబస్త్రీలు ఎలా ప్రవర్తించాలో ఇందులో వివరించబడింది.
నాస్తి యజ్ఞః స్త్రియాః కశ్చిన్న శ్రాద్ధం నాప్యుపోషణమ్। యా తు భర్తారి శుశ్రూషా సా స్వర్గాయాభిజాయతే ।। 47
స్త్రీలకు యజ్ఞం, శ్రాద్ధం, ఉపవాసం అవసరం లేదు. భర్తకు నిష్టతో సేవచేసే స్త్రీకి స్వర్గప్రాప్తి కలుగుతుంది.