నోపాలభే త్వాం నృపతే విరాటం నృపసంసది। నాహమేతేన యుక్తా వై హన్తుం మాత్స్య తవాన్తికే ।। 8
రాజా విరాటా! నేను నిన్ను సభలో తప్పుపట్టడం లేదు. నీ సమక్షంలో నేను మత్స్యుడిని సంహరించడానికి అధికారం లేదు.
సభాసదస్తు పశ్యన్తు కీచకం ధర్మలఙ్ఘినమ్। విరాటనృపతే పశ్య మామనాథామనాగసమ్ ।। 9
సభలో ఉన్నవారు ధర్మాన్ని లంగించిన కీచకుని చూడండి. రాజా విరాటా! నన్ను నిరపరాధిగా, రక్షణ లేకుండా ఉన్నదాన్ని చూడండి.
న సామ ఫలతే దుష్టే దుష్టే దణ్డః ప్రయుజ్యతే ।। 10
చెడ్డవారికి మృదువుగా మాట్లాడినా ఫలితం ఉండదు; చెడ్డవారికి శిక్ష తప్పదు.
అదణ్డ్యాన్దణ్డయన్రాజా దణ్డ్యాంశ్చైవాప్యదణ్డయన్। స రాజా న భవేల్లోకే రాజశబ్దస్య భాజనమ్ ।। 11
శిక్షించకూడని వారిని శిక్షించే రాజు, శిక్షించాల్సిన వారిని శిక్షించని రాజు, ఈ లోకంలో నిజమైన రాజుగా పరిగణించబడడు.
దీనాన్ధకృపణాశక్తపఙ్గుకుబ్జజడాదికాన్। అనాథబాలవృద్ధాంశ్చ పురుషాన్వా స్త్రియోఽపి వా । దుష్టచోరాభిభూతాంశ్చ పాలయేదవనీపతిః ।। 12
బాధపడే, అంధులు, బలహీనులు, లంగరు, వంకర, మూర్ఖులు, అనాథలు, పిల్లలు, వృద్ధులు, దుర్మార్గుల చేత బాధపడే పురుషులు, స్త్రీలు — వీరందరినీ భూమిపతి కాపాడాలి.
అనాథానాం చ నాథః స్యాదపితౄణాం పితా నృపః । మాతా భవేదమాతౄణామగురూణాం గురుర్భవేత్। అగతీనాం గతీ రాజా నృణాం రాజా పరాయణమ్ ।। 13
రాజు అనాథలకు ఆశ్రయం, తండ్రులకు తండ్రి, తల్లులకు తల్లి, గురువులకు గురువు కావాలి; ఆశ్రయం లేనివారికి రాజే దిక్కు, ప్రజలకు రాజే పరమాధారం.
విశేషతః పరైర్దుష్టైః పరామృష్టం నరోత్తమః। స్త్రియం సాధ్వీమనాథాం చ పాలయేత్స్వసుతామివ ।। 14
ధర్మవంతురాలు, అనాథురాలు అయిన స్త్రీని దుష్టులు హింసిస్తే, ఉత్తమ పురుషుడు ఆమెను తన కుమార్తెలా కాపాడాలి.
త్వద్గృహావసతిం రాజన్నేతావత్కాలపర్యయమ్। అధికాం త్వత్సుతాయాశ్చ పశ్య మాం కీచకాహతాం ।। 15
నీ ఇంట్లో నివసించే నన్ను, కనీసం నీ కుమార్తెకు ఇచ్చే రక్షణంతైనా ఇవ్వాలి రాజా; కీచకుడు నన్ను హింసించినదాన్ని చూడు.
పరోక్షం నాభిజానామి విగ్రహం యువయోరహమ్। అర్థతత్త్వమవిజ్ఞాయ కిం స్యాదకుశలం మమ ।। 16
మీ ఇద్దరి మధ్య ఉన్న అసలు గొడవ ఏమిటో నాకు తెలియదు; నిజమైన విషయం తెలుసుకోకుండా నాకు ఏమి అపాయం కలుగుతుంది?
యేషాం న వైరీ స్వపితి పదా భూమిముపస్పృశన్। తేషాం మాం మానినీం భార్యాం సూతపుత్రః పదాఽవధీత్ ।। 17
వారి శత్రువులు నిద్రపోరు, భూమిని పాదాలతో తాకే వారివారి గర్విత భార్యను, రథికుడి కుమారుడు తన కాలితో తన్నాడు.
యే చ దద్యుర్న యాచేయుర్బ్రహ్మణ్యాః సత్యవాదినః। యేషాం దున్దుభినిర్ఘోషో జ్యాఘోషః శ్రూయతే భృశమ్। తేషాం మాం దయితాం భార్యాం సూతపుత్రః పదాఽవధీత్ ।। 18
వారు అడగకుండానే దానం చేస్తారు, బ్రాహ్మణ భక్తులు, సత్యవంతులు, వారి డప్పులు, విల్లుల ధ్వని గట్టిగా వినిపిస్తాయి — అలాంటి వారి ప్రియ భార్యను రథికుడి కుమారుడు తన కాలితో తన్నాడు.
తేజస్వినస్తథా క్షాన్తా బలవన్తశ్చ మానినః। మహేష్వాసా రణే శూరా గర్వితా మానతత్పరాః। తేషాం మాం మానినీం భార్యాం సూతపుత్రః పదాఽవధీత్ ।। 19
వారు తేజస్సుతో, సహనంతో, బలంతో, గర్వంతో, గొప్ప విల్లువారు, యుద్ధంలో వీరులు, గౌరవానికి ప్రాధాన్యమిచ్చేవారు — అలాంటి వారి గర్విత భార్యను రథికుడి కుమారుడు తన కాలితో తన్నాడు.
సర్వలోకమిమం హన్యుర్యది క్రుద్ధా మహాబలాః। తేషాం మాం దయితాం భార్యాం సూతపుత్రః పదాఽవధీత్ ।। 20
వారు కోపగించుకుంటే ఈ లోకాన్ని కూడా నాశనం చేయగల శక్తివంతులు; అలాంటి వారి ప్రియ భార్యను రథికుడి కుమారుడు తన కాలితో తన్నాడు.
యేషాం నాస్తి సమః కశ్చిద్వీర్యే సత్యే బలే దమే। తేషాం మాం దయితాం భార్యాం సూతపుత్రః పదాఽవధీత్ ।। 21
వీర్యంలో, సత్యంలో, బలంలో, నియమంలో వారికి సమానులు ఎవరూ లేరు; అలాంటి వారి ప్రియ భార్యను రథికుడి కుమారుడు తన కాలితో తన్నాడు.
యేషాం న సదృశః కశ్చిద్ధనాద్యైర్భువి మానవః। తేషాం మాం దయితాం భార్యాం సూతపుత్రః పదాఽవధీత్ ।। 22
ధనాదుల్లో, ఇతర గుణాల్లో, భూమిపై వారికి సమానులు ఎవరూ లేరు; అలాంటి వారి ప్రియ భార్యను రథికుడి కుమారుడు తన కాలితో తన్నాడు.
తవాగ్రతో విశేషేణ ప్రజానాం చ హితైషిణః। పశ్యతో నిహతా రాజంస్తేనేహ జగతీపతే ।। 23
నీ సమక్షంలో, ప్రజల మేలుకోసం చూస్తున్న నీవు ఉండగానే, రాజా, నన్ను ఆ దుష్టుడు ఇక్కడ హింసించాడు, భూమిపతీ!
శరణం యే ప్రపన్నానాం భవన్తి శరణార్థినామ్। చరన్తి లోకే ప్రచ్ఛన్నాః క్వను తేఽద్య మహాబలాః ।। 24
శరణార్థులకు ఆశ్రయం ఇచ్చే వారు, రక్షణ కోరినవారిని కాపాడే వారు — ఆ మహాబలులు, ఇప్పుడు లోకంలో ఎక్కడ దాగి తిరుగుతున్నారు?
కథం తే సూతపుత్రేణ వధ్యమానాం ప్రియాం సతీమ్। మర్షయన్తి యథా క్లీబా బలవన్తోఽతితేజసః ।। 25
బలవంతులు, మహాతేజస్సులు, బలహీనులు కాని వారు, తమ ప్రియమైన, సతీమంతు భార్యను రథికుడి కుమారుడు హింసిస్తుంటే ఎలా సహిస్తున్నారు?
క్వను తేషామమర్షశ్చ వీర్యం తేషాం చ తద్బలమ్। న పరీప్సన్తి యే భార్యాం వధ్యమానాం దురాత్మానా ।। 26
తమ భార్యను దుర్మార్గుడు హింసిస్తుంటే, కాపాడే ప్రయత్నం చేయని వారిలో ఆ కోపం, ఆ బలం ఎక్కడ పోయింది?
మయాఽపి శక్యం కిం కర్తుం విరాటే ధర్మదూషణే। మాం మర్షంయతి యః పశ్యన్వధ్యమానామనాగసమ్ ।। 27
విరాట్టు రాజ్యంలో ధర్మం లేని చోట, నేను కూడా ఏమి చేయగలను? నన్ను నిరపరాధినిగా చూసి, హింసించబడుతున్నా, ఆయన సహించేస్తున్నాడు.
ధర్మో విద్ధో హ్యధర్మేణ సభాం యత్రోపతిష్ఠతి। న చేద్విశల్యః క్రియతే సర్వే విద్ధాః సభాసదః ।। 28
ధర్మం అన్యాయం చేత గాయపడి సభలో ప్రవేశిస్తే, ఆ గాయం తీయకపోతే, సభలో ఉన్నవారు అందరూ గాయపడినట్టే.
యత్ర ధర్మో హ్యధర్మేమ సత్యం యత్రానృతేన చ। హన్యతే ప్రేక్షమాణానాం హతాస్తత్ర సభాసదః ।। 29
ఎక్కడ ధర్మం అన్యాయం చేత నశించిపోతుందో, ఎక్కడ సత్యం అబద్ధం చేత నాశనం అవుతుందో, అక్కడ చూస్తున్నవాళ్లందరూ నాశనం అయినట్టే.
తస్యాస్తత్కృపణం శ్రుత్వా సైరన్ధ్ర్యాః పరిదేవితమ్। తతః సభ్యాస్తు తే సర్వే భూయః కృష్ణామపూజయన్। సాధుసాధ్వితి చాప్యాహుః కీచకం చాప్యగర్హయన్ ।। 30
సైరంధ్రీ బాధతో ఏడుస్తూ చెప్పిన మాటలు విని, సభలో ఉన్నవారు అందరూ మళ్లీ కృష్ణను గౌరవించి, ఆమెను ప్రశంసించి, కీచకుడిని నిందించారు.
కేచిత్కృష్ణాం ప్రశంసన్తి కేచిన్నిన్దన్తి కీచకమ్। కేచిన్నిన్దన్తి రాజానం కేచిద్దేవీం చ తాం నరాః ।। 31
కొంత మంది కృష్ణను ప్రశంసించారు, మరికొంత మంది కీచకుడిని తప్పుపట్టారు, ఇంకొంత మంది రాజును నిందించారు, మరికొందరు ఆ రాణిని కూడా తప్పు చెప్పారు.
యస్యేయం చారుసర్వాఙ్గీ భార్యా స్యాదాయతేక్షణా। పరో లాభశ్చ తస్య స్యాన్న స శోచేత్కదాచన ।। 32
ఈ అందమైన రూపం, విశాలమైన కళ్లతో ఉన్న స్త్రీ ఎవరికైనా భార్యగా ఉంటే, అతడికి గొప్ప అదృష్టం లభించినట్టే; అతడు ఎప్పుడూ బాధపడాల్సిన అవసరం లేదు.
యస్యా గాత్రం శుభం పీనం ముఖం జయతి పఙ్కజమ్। గతిర్హంసం స్మితం కున్దం సౌషా నార్హతి పద్వధమ్ ।। 33
ఆమె శరీరం అందంగా, ముద్దుగా ఉంది; ముఖం పద్మాన్ని మించిపోతుంది; నడక హంసలా ఉంది; నవ్వు మల్లెపువ్వులా ఉంది—ఇలాంటి ఆమెను కాలితో తన్నడం తగదు.
ద్వాత్రింశద్దశనా యస్యాః శ్వేతా మాంసనిబన్ధనాః। స్నిగ్ధాశ్చ మృదవః కేశాః సైషా నార్హతి పద్వధమ్ ।। 34
ఆమెకు ముప్పై రెండు తెల్లని, మాంసంలో బాగా కూర్చున్న పళ్లున్నాయి; జుట్టు మెత్తగా, మృదువుగా మెరిసిపోతుంది—ఇలాంటి ఆమెను కాలితో తన్నడం తగదు.
పద్మం చక్రం ధ్వజం శఙ్ఖం ప్రాసాదో మకరస్తథా। యస్యాః పాణితలే సన్తి సైషా నార్హతి పద్వధమ్ ।। 35
ఆమె చేతుల్లో పద్మం, చక్రం, జెండా, శంఖం, రాజప్రాసాదం, మకరం వంటి లక్షణాలు ఉంటే—ఇలాంటి ఆమెను కాలితో తన్నడం తగదు.
ఆవర్తాః ఖలు చత్వారః సర్వే చైవ ప్రదక్షిణాః । సమం గాత్రం శుభం స్నిగ్ధం యస్యా నార్హతి పద్వధమ్ ।। 36
ఆమె శరీరంలో నాలుగు వలయాలు, అన్నీ కుడివైపు తిరిగేలా ఉన్నాయి; శరీరం సమంగా, అందంగా, మృదువుగా ఉంది—ఇలాంటి ఆమెను కాలితో తన్నడం తగదు.
అచ్ఛిద్రహస్తపాదా చ అచ్ఛిద్రదశనా చ యా। కన్యా కమలపత్రాక్షీ కథమర్హతి పద్వధమ్ ।। 37
ఆమె చేతులు, కాళ్లు, పళ్ళు ఎలాంటి లోపం లేకుండా ఉన్నాయి; కళ్లూ కమలదళాల్లా ఉన్నాయి—ఇలాంటి కన్యను కాలితో తన్నడం ఎలా తగుతుంది?