తాన్పునర్జీవయామాస కావ్యో విద్యాబలాశ్రయాత్। తతస్తే పునరుత్థాయ యోధయాంచక్రిరే సురాన్
అయితే, కవ్యుడు తన విద్యా బలంతో ఆ దానవులను మళ్లీ బ్రతికించాడు. వారు మళ్లీ లేచి దేవతలతో యుద్ధం చేశారు.
అసురాస్తు నిజఘ్నుర్యాన్సురాన్సమరమూర్ధని। న తాన్సఞ్జీవయామాస బృహస్పతిరుదారధీః
తర్వాత అసురులు యుద్ధంలో దేవతలను సంహరించారు. కానీ బృహస్పతి, మహా జ్ఞానుడు, వారిని బ్రతికించలేదు.
న హి వేద స తాం విద్యాం యాం కావ్యోవేత్తి వీర్యవాన్। సఞ్జీవినీం తతో దేవా విషాదమగమన్పరమ్
ఎందుకంటే, బృహస్పతి ఆ శక్తివంతుడైన కవ్యుడు తెలిసిన సంజీవని విద్యను తెలియడు. అందువల్ల దేవతలు తీవ్ర నిరాశలో పడ్డారు.
తే తు దేవా భయోద్విగ్నాః కావ్యాదుశనసస్తదా। ఊచుః కచముపాగమ్య జ్యేష్ఠం పుత్రం బృహస్పతేః
ఆ సమయంలో భయంతో ఉలిక్కిపడిన దేవతలు బృహస్పతి పెద్ద కుమారుడు కచుని దగ్గరకు వెళ్లి, అతనితో మాట్లాడారు.
భజమానాన్భజస్వాస్మాన్కురు నః సాహ్యముత్తమమ్। యా సా విద్యా నివసతి బ్రాహ్మణేఽమితతేజసి
మేము నీ సహాయం కోరుతున్నాము, మాకు సహకరించు. అపారమైన తేజస్సుతో ఉన్న ఆ బ్రాహ్మణునిలో ఉన్న ఆ విద్యను మాకు అందించు.
శుక్రే తామాహర క్షిప్రం భాగభాఙ్గో భవిష్యసి। వృషపర్వసమీపే హి శక్యో ద్రష్టుం త్వయా ద్విజః
ఆ విద్యను త్వరగా శుక్రుని వద్దనుంచి తీసుకురా. అప్పుడు నీవు భాగస్వామి అవుతావు. వృషపర్వుని దగ్గర ఆ బ్రాహ్మణుణ్ణి నువ్వు కలవగలవు.
రక్షతే దానవాంస్తత్ర న స రక్షత్యదానవాన్। తమారాధయితుం శక్తో భవాన్పూర్వవయాః కవిమ్
అక్కడ అతడు దానవులను కాపాడుతాడు, కానీ ఇతరులను కాపాడడు. నీవు యువకుడవిగా ఆ కవిని ప్రసన్నం చేయగలవు.
దేవయానీం చ దయితాం సుతాం తస్య మహాత్మనః। త్వమారాధయితుం శక్తో నాన్యః కశ్చన విద్యతే
అలాగే, అతని ప్రియమైన కుమార్తె దేవయానిని ప్రసన్నం చేయగలవాడు నీవే. మరెవ్వరూ చేయలేరు.
శీలదాక్షిణ్యమాధుర్యైరాచారేణ దమేన చ। దేవయాన్యాం హి తుష్టాయాం విద్యాం తాం ప్రాప్స్యసి ధ్రువమ్
మంచితనంతో, దయతో, మృదుత్వంతో, సదాచారంతో, నియమంతో దేవయానిని సంతుష్టిపరిస్తే, ఆ విద్యను నిశ్చయంగా పొందగలవు.
తథేత్యుక్త్వా తతః ప్రాయాద్బృహస్పతిసుతః కచః। తదాఽభిపూజితో దేవైః సమీపే వృషపర్వణః
అవును అని చెప్పి, బృహస్పతి కుమారుడు కచుడు దేవతల చేత గౌరవించబడి, వృషపర్వుని నివాసానికి వెళ్లాడు.
స గత్వా త్వరితో రాజన్దేవైః సంప్రేషితః కచః। అసురేన్ద్రపురే శుక్రం దృష్ట్వా వాక్యమువాచ హ
ఓ రాజా! దేవతలు పంపిన వెంటనే కచుడు త్వరగా వెళ్లి, అసురుల రాజధానిలో శుక్రుణ్ణి చూసి ఇలా అన్నాడు.
ఋషేరఙ్గిరసః పౌత్రం పుత్రం సాక్షాద్బృహస్పతేః। నామ్నా కచ ఇతి ఖ్యాతం శిష్యం గృహ్ణాత్ మాం భవాన్
మహర్షి అంగిరసుని మనవడిని, బృహస్పతికి నేరుగా పుట్టిన కుమారుడిని, కచుడిగా పేరు పొందిన నన్ను, ప్రభూ! మీరు మీ శిష్యుడిగా స్వీకరించండి.
బ్రహ్మచర్యం చరిష్యామి త్వయ్యహం పరమం గురౌ। అనుమన్యస్వ మాం బ్రహ్మన్సహస్రం పరివత్సరాన్
ఓ గురువుగారూ! నేను మీ వద్ద కఠిన బ్రహ్మచర్యాన్ని ఆచరిస్తాను. బ్రాహ్మణా! మీరు అనుమతిస్తే, వెయ్యేళ్లు సేవ చేయాలని కోరుకుంటున్నాను.
కచ సుస్వాగతం తేఽస్తు ప్రతిగృహ్ణామి తే వచః। అర్చయిష్యేఽహమర్చ్యం త్వామర్చితోఽస్తు బృహస్పతిః
కచా! నీకు హృదయపూర్వక స్వాగతం. నీ మాటలను నేను అంగీకరిస్తున్నాను. నిన్ను గౌరవించతగినవాడిగా గౌరవిస్తాను. బృహస్పతి గౌరవించబడినట్లు నీవు కూడా గౌరవించబడతావు.
కచస్తు తం తథేత్యుక్త్వా ప్రతిజగ్రాహ తద్వ్రతమ్। ఆదిష్టం కవిపుత్రేణ శుక్రేణోశనసా స్వయమ్
కచుడు 'అలాగే' అని సమాధానం చెప్పి, ఉశనసుని కుమారుడైన శుక్రుడు స్వయంగా చెప్పిన ఆ వ్రతాన్ని స్వీకరించాడు.
వ్రతస్య ప్రాప్తకాలం స యథోక్తం ప్రత్యగృహ్ణత। ఆరాధయన్నుపాధ్యాయం దేవయానీం చ భారత
వ్రతానికి సమయం వచ్చినప్పుడు, కచుడు చెప్పినట్లు ఆ వ్రతాన్ని స్వీకరించాడు. ఉపాధ్యాయుని, అలాగే దేవయానిని కూడా సేవచేశాడు, ఓ భారతా!
నిత్యమారాధయిష్యంస్తాం యువా యౌవనగాం మునిః। గాయన్నృత్యన్వాదయంశ్చ దేవయానీమతోషయత్
ఆ యువ ముని, ఎప్పుడూ ఆమెను సంతుష్టిపర్చాలని ప్రయత్నిస్తూ, పాడుతూ, నాట్యం చేస్తూ, వాద్యాలు వాయిస్తూ, యవ్వనంలోకి వచ్చిన దేవయానిని ఆనందింపజేశాడు.
స శీలయన్దేవయానీం కన్యాం సంప్రాప్తయౌవనామ్। పుష్పైః ఫలైః ప్రేషణైశ్చ తోషయామాస భారత
యవ్వనంలోకి వచ్చిన కన్య అయిన దేవయానిని, పుష్పాలు, పండ్లు ఇచ్చి, ఇతర సేవలు చేస్తూ, కచుడు సంతోషింపజేశాడు, ఓ భారతా!
దేవయాన్యపి తం విప్రం నియమవ్రతధారిణమ్। గాయన్తీ చ లలన్తీ చ రహః పర్యచరత్తథా
దేవయానీ కూడా ఆ నియమవ్రతాన్ని పాటించే బ్రాహ్మణుణ్ణి, ఒంటరిగా ఉండగా పాటలు పాడుతూ, ఆటలు ఆడుతూ సేవచేసేది.
గాయన్తం చైవ శుల్కం చ దాతారం ప్రియవాదినమ్। నార్యో నరం కామయన్తే రూపిణం స్రగ్విణం తథా
పాటలు పాడగలవాడు, దానం చేయగలవాడు, మధురంగా మాట్లాడేవాడు, అందంగా ఉండేవాడు, పూలహారాలు ధరించినవాడు — ఇలాంటి పురుషులను స్త్రీలు ఇష్టపడతారు.
పఞ్చవర్షశతాన్యేవం కచస్య చరతో వ్రతమ్। తత్రాతీయురథో బుద్ధ్వా దానవాస్తం తతః కచమ్
ఇలా కచుడు ఐదు వందల సంవత్సరాలు వ్రతాన్ని ఆచరిస్తూ ఉండగా, దానవులు ఈ విషయం తెలుసుకుని...
గా రక్షన్తం వనే దృష్ట్వా రహస్యేకమమర్షితాః। జఘ్నుర్బృహస్పతేర్ద్వేషాద్విద్యారక్షార్థమేవ చ
అడవిలో ఒంటరిగా గోవులను కాపాడుతున్న కచుణ్ణి చూసి, బృహస్పతిపై ద్వేషంతో, తమ విద్యను కాపాడుకోవాలనే కోపంతో, ఆ దానవులు అతన్ని చంపేశారు.
హత్వా శాలావృకేభ్యశ్చ ప్రాయచ్ఛఁల్లవశః కృతమ్। తతో గావో నివృత్తాస్తా అగోపాః స్వం నివేశనమ్
అతన్ని చంపి, అతని మాంసాన్ని నక్కలకు ఆహారంగా పెట్టారు. ఆ తరువాత, కాపరి లేకుండా పోయిన ఆ గోవులు తమ ఇంటికి తిరిగి వచ్చాయి.
సా దృష్ట్వా రహితా గాశ్చ కచేనాభ్యాగతా వనాత్। ఉవాచ వచనం కాలే దేవయాన్యథ భారత
అడవిలోంచి కచుడు లేకుండా గోవులు తిరిగి వచ్చినదాన్ని చూసి, దేవయానీ సమయానికి తగిన మాటలు చెప్పింది, ఓ భారతా!
ఆహుతం చాగ్నిహోత్రం తే సూర్యశ్చాస్తం గతః ప్రభో। అగోపాశ్చాగతా గావః కచస్తాత న దృశ్యతే
నీ యజ్ఞం పూర్తయింది, సూర్యుడు అస్తమించాడు, గోవులు కాపరి లేకుండా వచ్చాయి, కానీ నాన్నా! కచుడు కనిపించడంలేదు.
వ్యక్తం హతో మృతో వాపి కచస్తాత భవిష్యతి। తం వినా న చ జీవేయమితి సత్యం బ్రవీమి తే
నాన్నా! కచ్చితంగా కచుడు చనిపోయాడేమో లేక హత్య చేయబడ్డాడేమో. అతడిని లేకుండా నేను బతకలేను — ఇది నిజం, మీకు చెబుతున్నాను.
తతః సంజీవినీం విద్యాం ప్రయుజ్య కచమాహ్వయత్
అప్పుడు శుక్రుడు సంజీవని విద్యను ఉపయోగించి కచుణ్ణి పిలిచాడు.
భిత్త్వా భిత్త్వా శరీరాణి వృకాణాం స వినిర్గతః। ఆహూతః ప్రాదురభవత్కచో హృష్టోఽథ విద్యయా
నక్కల శరీరాలను చీల్చుకుంటూ, పిలవబడిన కచుడు బయటకు వచ్చాడు. ఆ విద్య వల్ల అతడు ఆనందంతో కనిపించాడు.
కస్మాచ్చిరాయితోఽసీతి పృష్టస్తామాహ భార్గవీమ్
ఎందుకు ఇంత ఆలస్యమైంది అని అడిగినప్పుడు, అతడు భృగువు కుమార్తెకు ఇలా చెప్పాడు.
గృహీత్వా శ్రమభారార్తో వటవృక్షం సమాశ్రితః। గావశ్చ సహితాః సర్వా వృక్షచ్ఛాయాముపాశ్రితాః
బాగా అలసిపోయి, ఒక వటవృక్షం నీడలో ఆశ్రయం తీసుకున్నాను. నా వెంట ఉన్న ఆవులు కూడా ఆ చెట్టు నీడలోకి వచ్చాయి.