తద్యుద్ధమభవద్ధోరమశస్త్రం బాహుతేజసా। బలప్రాణేన శూరాణాం సమాజోత్సవసన్నిధౌ ।। 45
ఆ యుద్ధం భయంకరంగా, ఆయుధాలు లేకుండా, చేయి బలంతో, సమాజోత్సవంలో కూడిన వీరుల సమక్షంలో సాగింది.
అరజ్యత జనః సర్వః సోత్క్రుష్టనినదోత్థితః। బలినోః సంయుగే రాజన్వృత్రవాసవయోరివ ।। 46
అందరూ ప్రజలు ఉత్సాహంతో, అరుపులతో లేచి, ఆ ఇద్దరు బలవంతుల యుద్ధాన్ని వృత్రుడు-ఇంద్రుడు పోరాటంలా చూశారు.
ప్రకర్షణాకర్షణయోరభ్యాకర్షవికర్షణైః। ఆకర్షతురథాన్యోన్యం జానుభిశ్చాపి జన్ఘతుః ।। 47
వారు ఒకరినొకరు లాగడం, తిప్పడం, దగ్గరకు చేర్చడం, మోకాళ్లతో ఎదుటివాడి తొడలను గట్టిగా కొట్టడం చేశారు.
తతః శబ్దేన మహతా భర్త్సయన్తౌ పరస్పరమ్। వ్యూఢోరస్కౌ దీర్ఘభుజౌ నియుద్ధకుశలావుభౌ। బాహుభిః సమసజ్జేతామాయసైః పరిఘైరివ ।। 48
తర్వాత వారు గొప్ప శబ్దంతో, ఒకరినొకరు బెదిరిస్తూ, విస్తారమైన ఛాతీ, పొడవైన చేతులతో, మల్లయుద్ధంలో నైపుణ్యం కలవారు, ఇనుప దండాల్లా చేతులతో బలంగా పట్టుకున్నారు.
ఉత్పపాతాథ వేగేన మల్లం కక్షే గృహీతవాన్। పార్శ్వం నిగృహ్య హస్తేన పాతయామాస మల్లకమ్ ।। 49
ఆ వేగంగా మల్లుడిని నడుము పట్టుకొని, అతని పక్కను చేతితో బిగించి నేలపై పడేసాడు.
చకర్ష దోర్భ్యాముత్పాత్య భీమో మల్లమమిత్రహా। నినదం తమభిక్రోశఞ్శార్దూల ఇవ వారణమ్ ।। 50
శత్రువులను సంహరించే భీముడు తన చేతులతో మల్లుడిని పైకి ఎత్తి, గట్టిగా గర్జిస్తూ, పులి ఏనుగును ఎదుర్కొనినట్టు అతన్ని లాగాడు.
సముద్యమ్య మహాబాహుర్భ్రామయామాస వీర్యవాన్ । తతో మల్లాశ్చ మత్స్యాశ్చ విస్మయం చక్రిరే పరమ్ ।। 51
బలవంతుడు, దీర్ఘబాహువు అయిన భీముడు అతన్ని పైకి ఎత్తి చుట్టూ తిప్పాడు. అప్పుడు మిగతా మల్లులు, మత్స్యులు అందరూ ఆశ్చర్యపోయారు.
భ్రామయిత్వా శతగుణం గతసత్వమచేతనమ్ । ప్రత్యపింషన్మహాబాహుర్మల్లం భువి వృకోదరః।। 52
వృకోదరుడు ఆ మల్లుడిని వందసార్లు తిప్పి, అతని బలహీనమై, స్పృహ కోల్పోయే వరకు భూమిపై బలంగా నలిపాడు.
తస్మిన్వినిహతే వీరే జీమూతే లోకవిశ్రుతే । విరాటః పరమం హర్షమగచ్ఛద్వాన్ధవైః సహ ।। 53
ప్రఖ్యాతుడైన జీమూతుడు ఓడిపోవడంతో, విరాటుడు తన బంధువులతో కలిసి అపారమైన ఆనందాన్ని పొందాడు.
ప్రహర్షాత్ప్రదదౌ విత్తం బహు రాజ మహామనాః। వలలాయ మహారఙ్గే యథా వైశ్రవణస్తథా ।। 54
ఆనందంతో మహాత్ముడైన రాజు విరాటుడు ఎంతో ధనం ఇచ్చాడు. అతడు మహా రంగస్థలంలో కుబేరుడు నడిచినట్టు సంచరించాడు.
ఏవం స సుబహూన్మల్లాన్పురుషాంశ్చ మహాబలాన్ । వినిఘ్నన్మత్స్యరాజస్య ప్రీతిమాహరదుత్తమామ్ ।। 55
అలా భీముడు అనేక బలవంతులైన మల్లులను, పురుషులను ఓడిస్తూ, మత్స్యరాజుకు అపూర్వమైన ఆనందాన్ని కలిగించాడు.
యదాఽస్య తుల్యః పురుషో న కశ్చితత్ర విద్యతే । తతో వ్యాఘ్రైశ్చ సింహైశ్చ ద్విరదైశ్చాప్యయోధయత్ ।। 56
అక్కడ భీమునికి సమానమైనవాడు ఎవరూ లేరని తెలిసినప్పుడు, అతడు పులులు, సింహాలు, ఏనుగులతో కూడా యుద్ధం చేశాడు.
విరాటేన ప్రదత్తాని చిత్రాణి వివిధాని చ। స్థితేభ్యః పురుషేభ్యశ్చ దత్త్వా ద్రవ్యాణి జగ్మివాన్ ।। 57
విరాటుడు అక్కడ మిగిలినవారికి వివిధ రకాల అద్భుతమైన బహుమతులు ఇచ్చి, ధనం పంచి అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు.
పునరన్తఃపురగతః స్త్రీణాం మధ్యే వృకోదరః। యోధ్యతే స విరాటస్య గజైః సింహైర్మహాబలైః ।। 58
వృకోదరుడు మళ్ళీ అంతఃపురంలోకి వెళ్లి, స్త్రీల మధ్య విరాటుని బలమైన ఏనుగులు, సింహులతో పోరాడాడు.
బీభత్సురపి గీతేన నృత్తేనాపి చ పాణ్డవః। విరాటం తోషయామాస సర్వాశ్చాన్తఃపురస్త్రియః ।। 59
పాండవుడు భీమసేనుడు పాటలు పాడుతూ, నృత్యం చేస్తూ విరాటుని, అంతఃపురంలోని స్త్రీలందరినీ సంతోషపరిచాడు.
అశ్వైర్వినీతైర్జవనైస్తత్రతత్ర సమాగతః। తోపయామాస రాజానం నకులో నృపసత్తమమ్। తస్మై ప్రదేయం ప్రాయచ్ఛత్ప్రీతో రాజా ధనం బహు ।। 60
నకులుడు వివిధ ప్రాంతాల నుండి వేగంగా పరుగెత్తే, బాగా శిక్షణ పొందిన గుర్రాలను తెచ్చి, ఆ రాజుకు సమర్పించాడు. రాజు సంతోషంతో అతనికి అపారమైన ధనం ఇచ్చాడు.
వినీతాన్వృపభాన్దృష్ట్వా సహదేవస్య చాభితః। ధనం దదౌ బహువిధం విరాటః పురుషర్షభః ।। 61
సహదేవుడు తెచ్చిన బాగా శిక్షణ పొందిన గుర్రాలను చూసి, పురుషశ్రేష్ఠుడైన విరాటుడు అతనికి ఎన్నో రకాల ధనాన్ని ఇచ్చాడు.
ద్రౌపదీ ప్రేక్ష్య తాన్సర్వాన్క్లిశ్యమానాన్మహారథాన్ । నాతిప్రీతమనా రాజన్నిశ్వాసపరమాఽభవత్ ।। 62
ద్రౌపది ఆ మహారథులు అన్నీ బాధపడుతూ ఉండటాన్ని చూసి, రాజా! హృదయంలో అంతగా సంతోషపడలేదు. ఆమె లోపలుగా దుఃఖంతో ఊపిరి పీల్చింది.
ఏవం తే న్యవసంస్తత్ర ప్రచ్ఛన్నాః పురుషర్షభాః । కర్మాణి తస్య కుర్వాణా విరాటనృపతేస్తదా ।। 63
అలా ఆ పురుషశ్రేష్ఠులు అందరూ అక్కడ రహస్యంగా ఉండి, విరాటుని సేవలో వివిధ పనులు చేసేవారు.
వసమానేషు పార్థేషు మత్స్యస్య నగరే తదా। మహారథేషు చ్ఛన్నేషు మాసా దశ సమాయయుః ।। 1
ఆ సమయంలో పాండవులు మత్స్యపురిలో, మహారథులుగా మారి, దాగుండగా, పది నెలలు గడిచిపోయాయి.
యాజ్ఞసేనీ సుదేష్ణాం తు శుశ్రూషన్తీ విశాంపతే । ఆవసత్పరిచారార్హా సుదుఃఖం జనమేజయ ।। 2
యాజ్ఞసేనీ సుదేష్ణకు సేవ చేస్తూ, అక్కడ ఉండేది. జనమేజయా! ఆమె సేవకు యోగ్యురాలై, ఎంతో కష్టాన్ని భరించింది.
తథా చరన్తీ పాఞ్చాలీ సుదేష్ణాయా నివేశనే। తా దేవీం తోపయామాస తథా చాన్తఃపురస్త్రియః ।। 3
అలా పాంచాలి సుదేష్ణ నివాసంలో సంచరిస్తూ, ఆ రాణిని, అంతఃపురంలోని స్త్రీలను సంతోషపరిచింది.
తస్మిన్వర్షే గతప్రాయే కీచకస్తు మహాబలః। సేనాపతిర్విరాటస్య దదర్శ ద్రుపదాత్మజామ్ ।। 4
ఆ సంవత్సరాంతంలో, మహాబలుడు కీచకుడు, విరాటుని సేనాధిపతి, ద్రుపదుని కుమార్తెను చూశాడు.
తాం దృష్ట్వా దేవగర్భాయాం చరన్తీం దేవతామివ । కీచకః కామయామాస కామబాణప్రపీడితః ।। 5
దేవతలు జన్మించినవారిలా ప్రకాశిస్తూ, దేవతలా సంచరిస్తున్న ఆమెను చూసి, కీచకుడు మనసులో కోరికబాధతో తడిసి, కామబాణాలతో బాధపడుతూ ఆమెను కోరుకున్నాడు.
స తు కామాగ్నిసంతప్తః సుదేష్ణామభిగమ్య వై। ప్రహసన్నివ సేనానీరిదం వచనమబ్రవీత్ ।। 6
కామాగ్నిలో కాలుతున్న కీచకుడు, సుదేష్ణను దగ్గరికి వెళ్లి, చిరునవ్వుతో ఇలా అన్నాడు.
నేయం మయా జాతు పురేహ దృష్టా రాజ్ఞీ విరాటస్య నివేశనే శుభా। రూపేణ చోన్మాదయతీవ మాం భృశం గన్ధేన జాతా మదిరేవ భామినీ ।। 7
ఈ నగరంలోనో, విరాటుని రాజప్రాసాదంలోనో, ఇంత అందమైన మహిళను నేను ఎప్పుడూ చూడలేదు. ఆమె రూపం నా మనసును బలంగా ఆకర్షిస్తోంది. ఆమె పరిమళం, మద్యం వాసనలా, నన్ను మత్తులో ముంచుతోంది.
కా దేవరూపా హృదయంగమా శుభే హ్యాచక్ష్వ మే కస్య కుతోత్ర శోభనే। చిత్తం హి నిర్మథ్య కరోతి మాం వశే న చాన్యదత్రౌపధమస్తి మే మతమ్ ।। 8
ఈ దేవతసమానమైన రూపవతె ఎవరు? ఆమె ఎవరి వారు? ఎక్కడినుంచి వచ్చారు? నీవు నాకు చెప్పు, శోభనియే. ఆమె నా మనసును పూర్తిగా ఆకర్షించింది. ఇందులో నాకు తప్పేమీ కనిపించడం లేదు.
అహో తవేయం పరిచారికా శుభా ప్రత్యగ్రరూపా ప్రతిభాతి మామియమ్। అయుక్తరూపం హి కరోతి కర్మ తే ప్రశాస్తు మాం యచ్చ మమాస్తి కించన ।। 9
అయ్యో, నీకు ఉన్న ఈ అందమైన పరిచారిక ఎంత కొత్తగా, ఆకర్షణీయంగా కనిపిస్తోంది! ఆమె రూపానికి తగిన పనులు చేయడం లేదు. నీవు నాకు ఉన్నదేదైనా అనుమతించు, ఆమె నాకు సంతోషాన్ని కలిగించాలి.
ప్రభూతనాగాశ్వరథం మహాజనం సమృద్ధియుక్తం బహుపానయోజనమ్। మనోహరం కాఞ్చనచిత్రభూషణం గృహం మహచ్ఛోభయతామియం మమ ।। 10
అనేక ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, ప్రజలు, సంపద, పానీయాలు, బంగారు అలంకారాలతో మెరిసే నా గొప్ప ఇంటిని ఆమె తన సౌందర్యంతో మరింత అందంగా చేయాలి.
తతః సుదేష్ణామనుమన్త్ర్య కీచకస్తతః సమభ్యేత్య నరాధిపాత్మజామ్। ఉవాచ కృష్ణామభిసాన్త్వయంస్తదా మృగేన్ద్రకన్యామివ జమ్బుకో వనే ।। 11
ఆ తరువాత, సుదేష్ణతో మాట్లాడిన కీచకుడు, రాజకుమార్తెను దగ్గరికి వెళ్లి, మృగరాజుని కుమార్తెను అడవిలో జింక దగ్గరికి వెళ్ళిన నక్కలా, మృదువుగా మాటలతో కృష్ణను ఉద్దేశించి అన్నాడు.