నోద్యమానస్తదా భీమో దుఃఖేనేవాకరోన్మతిమ్। న హి శక్నోమ్యశక్తోపి ప్రత్యాఖ్యాతుం నరాధిపం ।। 35
ఆ సమయంలో భీముడు ఉత్సాహంగా లేచిపోలేదు, ఇబ్బందిగా నిర్ణయం తీసుకున్నట్టు కనిపించాడు. ఎందుకంటే అతనికి మనసు లేకపోయినా, రాజును తిరస్కరించలేకపోయాడు.
తతః స పురుషవ్యాఘ్రః శార్దూలశిథిలం చరన్। ప్రవివేశ మహారఙ్గం విరాటమభిహర్షయన్ ।। 36
తర్వాత ఆ పురుషవ్యాఘ్రుడు, సింహంలా నడుచుకుంటూ, మహారంగంలోకి ప్రవేశించాడు. అతని అడుగులతో విరాట మహారాజు ఆనందంతో ఉప్పొంగిపోయాడు.
బవన్ధ కక్షాం కౌన్తేయస్తతః సంహర్షయఞ్జనమ్ । తతస్తు వృత్రసఙ్కాశం భీమో మల్లం సమాహ్వయత్ ।। 37
కుంతీ కుమారుడు తన కట్టును బిగించుకొని, జనంలో ఉత్సాహాన్ని రేపాడు. ఆ తరువాత భీముడు, వృత్రాసురుడిని ఎదుర్కొన్న ఇంద్రుడిలా, ఆ మల్లుని యుద్ధానికి పిలిచాడు.
జీమూతం నామ తం తత్ర మల్లప్రఖ్యాతవిక్రమమ్ । కక్షే మల్లం గృహీత్వాఽథ ననాద బహు సింహవత్ ।। 38
అక్కడ జిమూతుడు అనే, పరాక్రమంలో ప్రసిద్ధి చెందిన మల్లుని భీముడు నడుము పట్టుకొని, సింహంలా గర్జిస్తూ గొప్ప శబ్దం చేశాడు.
తావుభౌ సుమహోత్సాహావుభౌ భీమపరాక్రమౌ । మత్తావివ మహాకాయౌ వారణౌ షష్ఠిహాయనౌ ।। 39
వారు ఇద్దరూ గొప్ప ఉత్సాహంతో, భీముడి బలంతో సమానంగా, భారీ శరీరాలతో, ఆరు సంవత్సరాల మత్తెక్కిన రెండు ఏనుగుల్లా కనిపించారు.
తతస్తౌ నరశార్దూలౌ బాహుయుద్ధం సమీయతు। వీరౌ పరమసంహృష్టావన్యోన్యజయకాఙ్క్షిణౌ ।। 40
ఆ ఇద్దరు పురుషవ్యాఘ్రులు, పరస్పర విజయాన్ని కోరుకుంటూ, పరాక్రమశాలులుగా, పరమానందంతో చేతిచేతి యుద్ధంలో నిమగ్నమయ్యారు.
ఉభౌ పరమసంహృష్టౌ బలేనాతిబలావుభౌ । అన్యోన్యస్యాన్తరం ప్రేప్సూ పరస్పరజయైషిణౌ ।। 41
వారు ఇద్దరూ పరమ ఆనందంతో, అపారమైన బలంతో, ఒకరిపై ఒకరు గెలవాలని ఆశిస్తూ, ఎదుటివాడిలో బలహీనత వెతుకుతూ పోరాడారు.
కృతప్రతికృతైశ్చిత్రైర్బాహుభిశ్చ సుసఙ్కటైః। సన్నిపాతావధూతైశ్చ ప్రమాథోన్మథనైస్తథా ।। 42
వారు నైపుణ్యంగా, సంక్లిష్టమైన చేయి కదలికలతో, గట్టిగా పట్టుకొని, వంకరలు, మోపులు, బలంగా తిప్పడాలతో ఒకరినొకరు దాడి చేశారు.
క్షేపణైర్ముష్టిభిశ్చైవ వరాహోద్ధూతనిస్స్వనైః। తలైర్వజ్రనిపాతైశ్చ ప్రసృష్టాభిస్తథైవ చ ।। 43
వారు ఒకరినొకరు విసిరిపారేయడం, ముష్టులతో పందిపిల్లల అరుపుల్లా శబ్దాలు చేయడం, వజ్రపు మోతలతో తడిమిపెట్టడం, గట్టిగా కొట్టడం చేశారు.
శలాకానఖపాతైశ్చ పాదోద్ధూతైశ్చ దారుణైః । జానుభిశ్చాశ్మనిర్ఘోషైః శిరోభిశ్చావఘట్టనైః ।। 44
వారు వేలి, నఖాలతో గట్టిగా కొట్టడం, భయంకరంగా కాలితో తన్నడం, రాళ్ల మోతలతో మోకాళ్లతో కొట్టడం, తలలతో గుద్దుకోవడం చేశారు.
తద్యుద్ధమభవద్ధోరమశస్త్రం బాహుతేజసా। బలప్రాణేన శూరాణాం సమాజోత్సవసన్నిధౌ ।। 45
ఆ యుద్ధం భయంకరంగా, ఆయుధాలు లేకుండా, చేయి బలంతో, సమాజోత్సవంలో కూడిన వీరుల సమక్షంలో సాగింది.
అరజ్యత జనః సర్వః సోత్క్రుష్టనినదోత్థితః। బలినోః సంయుగే రాజన్వృత్రవాసవయోరివ ।। 46
అందరూ ప్రజలు ఉత్సాహంతో, అరుపులతో లేచి, ఆ ఇద్దరు బలవంతుల యుద్ధాన్ని వృత్రుడు-ఇంద్రుడు పోరాటంలా చూశారు.
ప్రకర్షణాకర్షణయోరభ్యాకర్షవికర్షణైః। ఆకర్షతురథాన్యోన్యం జానుభిశ్చాపి జన్ఘతుః ।। 47
వారు ఒకరినొకరు లాగడం, తిప్పడం, దగ్గరకు చేర్చడం, మోకాళ్లతో ఎదుటివాడి తొడలను గట్టిగా కొట్టడం చేశారు.
తతః శబ్దేన మహతా భర్త్సయన్తౌ పరస్పరమ్। వ్యూఢోరస్కౌ దీర్ఘభుజౌ నియుద్ధకుశలావుభౌ। బాహుభిః సమసజ్జేతామాయసైః పరిఘైరివ ।। 48
తర్వాత వారు గొప్ప శబ్దంతో, ఒకరినొకరు బెదిరిస్తూ, విస్తారమైన ఛాతీ, పొడవైన చేతులతో, మల్లయుద్ధంలో నైపుణ్యం కలవారు, ఇనుప దండాల్లా చేతులతో బలంగా పట్టుకున్నారు.
ఉత్పపాతాథ వేగేన మల్లం కక్షే గృహీతవాన్। పార్శ్వం నిగృహ్య హస్తేన పాతయామాస మల్లకమ్ ।। 49
ఆ వేగంగా మల్లుడిని నడుము పట్టుకొని, అతని పక్కను చేతితో బిగించి నేలపై పడేసాడు.
చకర్ష దోర్భ్యాముత్పాత్య భీమో మల్లమమిత్రహా। నినదం తమభిక్రోశఞ్శార్దూల ఇవ వారణమ్ ।। 50
శత్రువులను సంహరించే భీముడు తన చేతులతో మల్లుడిని పైకి ఎత్తి, గట్టిగా గర్జిస్తూ, పులి ఏనుగును ఎదుర్కొనినట్టు అతన్ని లాగాడు.
సముద్యమ్య మహాబాహుర్భ్రామయామాస వీర్యవాన్ । తతో మల్లాశ్చ మత్స్యాశ్చ విస్మయం చక్రిరే పరమ్ ।। 51
బలవంతుడు, దీర్ఘబాహువు అయిన భీముడు అతన్ని పైకి ఎత్తి చుట్టూ తిప్పాడు. అప్పుడు మిగతా మల్లులు, మత్స్యులు అందరూ ఆశ్చర్యపోయారు.
భ్రామయిత్వా శతగుణం గతసత్వమచేతనమ్ । ప్రత్యపింషన్మహాబాహుర్మల్లం భువి వృకోదరః।। 52
వృకోదరుడు ఆ మల్లుడిని వందసార్లు తిప్పి, అతని బలహీనమై, స్పృహ కోల్పోయే వరకు భూమిపై బలంగా నలిపాడు.
తస్మిన్వినిహతే వీరే జీమూతే లోకవిశ్రుతే । విరాటః పరమం హర్షమగచ్ఛద్వాన్ధవైః సహ ।। 53
ప్రఖ్యాతుడైన జీమూతుడు ఓడిపోవడంతో, విరాటుడు తన బంధువులతో కలిసి అపారమైన ఆనందాన్ని పొందాడు.
ప్రహర్షాత్ప్రదదౌ విత్తం బహు రాజ మహామనాః। వలలాయ మహారఙ్గే యథా వైశ్రవణస్తథా ।। 54
ఆనందంతో మహాత్ముడైన రాజు విరాటుడు ఎంతో ధనం ఇచ్చాడు. అతడు మహా రంగస్థలంలో కుబేరుడు నడిచినట్టు సంచరించాడు.
ఏవం స సుబహూన్మల్లాన్పురుషాంశ్చ మహాబలాన్ । వినిఘ్నన్మత్స్యరాజస్య ప్రీతిమాహరదుత్తమామ్ ।। 55
అలా భీముడు అనేక బలవంతులైన మల్లులను, పురుషులను ఓడిస్తూ, మత్స్యరాజుకు అపూర్వమైన ఆనందాన్ని కలిగించాడు.
యదాఽస్య తుల్యః పురుషో న కశ్చితత్ర విద్యతే । తతో వ్యాఘ్రైశ్చ సింహైశ్చ ద్విరదైశ్చాప్యయోధయత్ ।। 56
అక్కడ భీమునికి సమానమైనవాడు ఎవరూ లేరని తెలిసినప్పుడు, అతడు పులులు, సింహాలు, ఏనుగులతో కూడా యుద్ధం చేశాడు.
విరాటేన ప్రదత్తాని చిత్రాణి వివిధాని చ। స్థితేభ్యః పురుషేభ్యశ్చ దత్త్వా ద్రవ్యాణి జగ్మివాన్ ।। 57
విరాటుడు అక్కడ మిగిలినవారికి వివిధ రకాల అద్భుతమైన బహుమతులు ఇచ్చి, ధనం పంచి అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు.
పునరన్తఃపురగతః స్త్రీణాం మధ్యే వృకోదరః। యోధ్యతే స విరాటస్య గజైః సింహైర్మహాబలైః ।। 58
వృకోదరుడు మళ్ళీ అంతఃపురంలోకి వెళ్లి, స్త్రీల మధ్య విరాటుని బలమైన ఏనుగులు, సింహులతో పోరాడాడు.
బీభత్సురపి గీతేన నృత్తేనాపి చ పాణ్డవః। విరాటం తోషయామాస సర్వాశ్చాన్తఃపురస్త్రియః ।। 59
పాండవుడు భీమసేనుడు పాటలు పాడుతూ, నృత్యం చేస్తూ విరాటుని, అంతఃపురంలోని స్త్రీలందరినీ సంతోషపరిచాడు.
అశ్వైర్వినీతైర్జవనైస్తత్రతత్ర సమాగతః। తోపయామాస రాజానం నకులో నృపసత్తమమ్। తస్మై ప్రదేయం ప్రాయచ్ఛత్ప్రీతో రాజా ధనం బహు ।। 60
నకులుడు వివిధ ప్రాంతాల నుండి వేగంగా పరుగెత్తే, బాగా శిక్షణ పొందిన గుర్రాలను తెచ్చి, ఆ రాజుకు సమర్పించాడు. రాజు సంతోషంతో అతనికి అపారమైన ధనం ఇచ్చాడు.
వినీతాన్వృపభాన్దృష్ట్వా సహదేవస్య చాభితః। ధనం దదౌ బహువిధం విరాటః పురుషర్షభః ।। 61
సహదేవుడు తెచ్చిన బాగా శిక్షణ పొందిన గుర్రాలను చూసి, పురుషశ్రేష్ఠుడైన విరాటుడు అతనికి ఎన్నో రకాల ధనాన్ని ఇచ్చాడు.
ద్రౌపదీ ప్రేక్ష్య తాన్సర్వాన్క్లిశ్యమానాన్మహారథాన్ । నాతిప్రీతమనా రాజన్నిశ్వాసపరమాఽభవత్ ।। 62
ద్రౌపది ఆ మహారథులు అన్నీ బాధపడుతూ ఉండటాన్ని చూసి, రాజా! హృదయంలో అంతగా సంతోషపడలేదు. ఆమె లోపలుగా దుఃఖంతో ఊపిరి పీల్చింది.
ఏవం తే న్యవసంస్తత్ర ప్రచ్ఛన్నాః పురుషర్షభాః । కర్మాణి తస్య కుర్వాణా విరాటనృపతేస్తదా ।। 63
అలా ఆ పురుషశ్రేష్ఠులు అందరూ అక్కడ రహస్యంగా ఉండి, విరాటుని సేవలో వివిధ పనులు చేసేవారు.
వసమానేషు పార్థేషు మత్స్యస్య నగరే తదా। మహారథేషు చ్ఛన్నేషు మాసా దశ సమాయయుః ।। 1
ఆ సమయంలో పాండవులు మత్స్యపురిలో, మహారథులుగా మారి, దాగుండగా, పది నెలలు గడిచిపోయాయి.