మహాకాయా మహావీర్యాః కాలకేయా ఇవాసురాః। వీర్యోన్మత్తా బలోదగ్రా రాజ్ఞా సమభిపూజితాః ।। 15
వారు గొప్ప శరీరంతో, అపారమైన బలంతో, కాలకేయ రాక్షసుల్లా కనిపించారు; తమ శక్తిలో మత్తుతో, గర్వంతో, రాజు వారిని ఘనంగా సత్కరించాడు.
సింహస్కన్ధకటిగ్రీవాః స్వవదాతా మనస్వినః। అసకృల్లబ్ధలక్షాస్తే రఙ్గే పార్థివసన్నిధౌ ।। 16
వారికి సింహంలా భుజాలు, నడుము, మెడలు ఉండి, తెల్లటి చర్మంతో, గొప్ప మనసుతో, రాజు ముందే పోటీల్లో ఎన్నోసార్లు బహుమతులు గెలిచారు.
తేషామేకో మహానాసీత్సర్వమల్లానథాహ్వయత్। వ్యావల్గమానో దదృశే గర్జితోద్గతిభిః స్థితః ।। 17
వారిలో ఒకరు ఎంతో శక్తివంతుడై, అందరు మల్లయోధులను పోటీకి పిలిచి, గర్జిస్తూ, ఊగిపోతూ, బలంగా నిలబడి కనిపించాడు.
విత్రస్తమనసః సర్వే మల్లాస్తే హతచేతసః । అవాఙ్భుఖాశ్చ భీతాశ్చ మల్లాశ్చాన్యే విచేతసః ।। 18
అందరు మల్లయోధులు భయంతో మనసు వణికిపోయి, ధైర్యం కోల్పోయారు; కొందరు తలవంచి భయపడుతూ, మరికొందరు అయోమయంగా, నిరాశతో ఉన్నారు.
వ్యసుత్వమపరే చైవ వాఞ్ఛన్తి ప్రతివిహ్వలాః। గాం ప్రవేష్టుమథేచ్ఛన్తి ఖం గన్తుమివ చోత్థితాః ।। 19
కొంతమంది మల్లయోధులు భయంతో తట్టుకోలేక, భూమిలోకి పోవాలని, లేదా ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోవాలని ఆశించారు.
త్రస్తాః శాన్తా విషణాఙ్గా నిఃశబ్దం విహ్వలేక్షణాః । విరాటరాజమల్లాస్తే భగ్నదర్పా హతప్రభాః ।। 20
విరాట్టు రాజు మల్లయోధులు భయంతో, శాంతంగా, శరీరమంతా నిరుత్సాహంగా, నిశ్శబ్దంగా, కలవరపడిన చూపులతో, గర్వం చచ్చిపోయి, కాంతి కోల్పోయి నిలబడ్డారు.
మల్లేన్ద్రనిహతాః సర్వే న కించిత్ప్రవదన్తి తే। మల్ల ఉద్వీక్ష్య తాన్మల్లాంస్రస్తాన్వాక్యమువాచహ ।। 21
మల్లయోధుల అధిపతి చేతిలో ఓడిపోయిన వారందరూ ఏమీ చెప్పలేదు; ఆ మల్లయోధుల అధిపతి, పడిపోయిన వారిని చూసి ఇలా అన్నాడు.
ఆగతం మల్లరాజం మాం కృత్స్నే పృథివిమణ్డలే । సింహవ్యాఘ్రగణైః సార్ధం క్రీడన్తం విద్ధి భూపతే ।। 22
రాజా, ఈ భూమంతా ఉన్న మల్లయోధుల రాజు, సింహాలు, పులులతో కలిసి ఆడుతూ, నన్ను చేరాడు అని తెలుసుకో.
మల్లేన్ద్రస్య వచః శ్రుత్వా బలదర్పసమన్వితమ్ । విరాటో వీక్ష్య తాన్మల్లాంస్త్రస్తాన్వాక్యమువాచ హ ।। 23
మల్లయోధుల అధిపతి బలంతో, గర్వంతో అన్న మాటలు విని, విరాటుడు భయపడిన మల్లయోధులను చూసి ఇలా అన్నాడు.
అనేన సహ మల్లేన కో యోద్ధుం శక్తిమాన్నరః ।। 24
ఈ మల్లయోధుడితో పోరాడగల శక్తివంతుడు మనుషుల్లో ఎవరు ఉన్నారు?
ఇత్యుక్తాస్తే విరాటేన సర్వే మల్లా విశాంపతే । తూష్ణీమాసంస్తతో రాజా క్రోధావిష్ట ఉవాచ హ ।। 25
విరాటుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, ఓ రాజా, అందరు మల్లయోధులు మౌనంగా ఉన్నారు; అప్పుడు రాజు కోపంతో ఇలా అన్నాడు.
గ్రామాంశ్చ వేతనాన్యేపాం మల్లానాం హారయామ్యహమ్। తతో యుధిష్ఠిరోఽవాదీచ్ఛ్రుత్వా మాత్స్యపతేర్వచః ।। 26
ఈ మల్లయోధుల గ్రామాలు, జీతాలు నేను తీసేస్తాను; అప్పుడు మత్స్య దేశాధిపతి మాటలు విని, యుధిష్ఠిరుడు ఇలా అన్నాడు.
అస్తి మల్లో మహారాజ మయా దృష్టో యుధిష్ఠిరే। అనేన సహ మల్లేన యోద్ధుం శక్నోతి భూపతే ।। 27
మహారాజా, నేను ఒక మల్లయోధుడిని చూశాను; ఆయన ఈ మల్లయోధుడితో పోరాడగలడు, ఓ భూమిపతి.
యోసౌ మల్లో మయా దృష్టః పూర్వం యౌధిష్ఠిరే పురే। సోయం మల్లో వసత్యేప రాజంస్తవ మహానసే ।। 28
యుధిష్ఠిరుని నగరంలో నేను ముందుగా చూసిన ఆ మల్లయోధుడు ఇప్పుడు నీ రాజ్యంలో, నీ అట్టింట్లో ఉన్నాడు, ఓ రాజా.
యుధిష్ఠిరవచః శ్రుత్వా వ్యక్తమాహేతి పార్థివః। సోప్యథాహూయతాం క్షిప్రం యోద్ధుం మల్లేన సంప్రతి ।। 29
యుధిష్ఠిరుని మాట విని, రాజు స్పష్టంగా, 'వెంటనే అతన్ని పిలిపించండి, మల్లయోధుడితో పోరాడేందుకు,' అని ఆజ్ఞాపించాడు.
భీమసేనో విరాటేన ఆహూతశ్చోదితస్తథా। యోద్ధుం తతోఽబ్రవీద్వాక్యం యోద్ధుం శక్నోమి భూపతే ।। 30
విరాటుడు పిలిచి, పోరాడమని ప్రోత్సహించగా, భీమసేను, 'రాజా, నేను పోరాడగలను,' అని అన్నాడు.
నరేన్ద్ర తే ప్రభావేన శ్రియా శక్త్యా చ శాసనాత్। అనేన సహ మల్లేన యోద్ధుం రాజేన్ద్ర శక్నుయామ్ ।। 31
ఓ రాజా, మీ బలంతో, వైభవంతో, శక్తితో, ఆజ్ఞతో నేను ఈ మల్లునితో యుద్ధం చేయగలను, రాజులలో శ్రేష్ఠుడవైనవాడా.
యుధిష్ఠిరకృతం జ్ఞాత్వా శ్రియా తవ విశాంపతే। మహాదేవస్య భక్త్యా చ తం మల్లం పాతయామ్యహమ్ ।। 32
ఈ పోటీ యుధిష్ఠిరుడు ఏర్పాటు చేసినదని తెలుసుకొని, నీ మహిమతో, ప్రజల పాలకుడవైన నీ గొప్పతనంతో, మహాదేవుడికి భక్తితో నేను ఆ మల్లుని పడగొడతాను.
చోదితో భీమసేనస్తు మల్లమాహూయ మణ్డలే। యోద్ధుం వ్యవస్థితో వీరో రేణుం సంమృజ్య హస్తయోః। మత్తో గజ ఇవాన్యం తు యోద్ధుం సముపచక్రమే ।। 33
అప్పుడు భీమసేనుడు ప్రేరేపించబడి, ఆ మల్లుని రంగంలోకి పిలిచాడు. ధైర్యవంతుడైన భీముడు చేతులకు మట్టి రాసుకొని యుద్ధానికి సిద్ధంగా నిలబడ్డాడు. మత్తెక్కిన ఏనుగు మరో ఏనుగును ఎదుర్కొనడానికి వచ్చినట్లు అతడు ముందుకు వచ్చాడు.
అథ సూదేన తం మల్లం యోధయామాస మత్స్యరాట్ర ।। 34
ఆ సమయంలో రథసారధి ఆజ్ఞతో మత్స్య రాజు ఆ మల్లుని యుద్ధానికి పంపించాడు.
నోద్యమానస్తదా భీమో దుఃఖేనేవాకరోన్మతిమ్। న హి శక్నోమ్యశక్తోపి ప్రత్యాఖ్యాతుం నరాధిపం ।। 35
ఆ సమయంలో భీముడు ఉత్సాహంగా లేచిపోలేదు, ఇబ్బందిగా నిర్ణయం తీసుకున్నట్టు కనిపించాడు. ఎందుకంటే అతనికి మనసు లేకపోయినా, రాజును తిరస్కరించలేకపోయాడు.
తతః స పురుషవ్యాఘ్రః శార్దూలశిథిలం చరన్। ప్రవివేశ మహారఙ్గం విరాటమభిహర్షయన్ ।। 36
తర్వాత ఆ పురుషవ్యాఘ్రుడు, సింహంలా నడుచుకుంటూ, మహారంగంలోకి ప్రవేశించాడు. అతని అడుగులతో విరాట మహారాజు ఆనందంతో ఉప్పొంగిపోయాడు.
బవన్ధ కక్షాం కౌన్తేయస్తతః సంహర్షయఞ్జనమ్ । తతస్తు వృత్రసఙ్కాశం భీమో మల్లం సమాహ్వయత్ ।। 37
కుంతీ కుమారుడు తన కట్టును బిగించుకొని, జనంలో ఉత్సాహాన్ని రేపాడు. ఆ తరువాత భీముడు, వృత్రాసురుడిని ఎదుర్కొన్న ఇంద్రుడిలా, ఆ మల్లుని యుద్ధానికి పిలిచాడు.
జీమూతం నామ తం తత్ర మల్లప్రఖ్యాతవిక్రమమ్ । కక్షే మల్లం గృహీత్వాఽథ ననాద బహు సింహవత్ ।। 38
అక్కడ జిమూతుడు అనే, పరాక్రమంలో ప్రసిద్ధి చెందిన మల్లుని భీముడు నడుము పట్టుకొని, సింహంలా గర్జిస్తూ గొప్ప శబ్దం చేశాడు.
తావుభౌ సుమహోత్సాహావుభౌ భీమపరాక్రమౌ । మత్తావివ మహాకాయౌ వారణౌ షష్ఠిహాయనౌ ।। 39
వారు ఇద్దరూ గొప్ప ఉత్సాహంతో, భీముడి బలంతో సమానంగా, భారీ శరీరాలతో, ఆరు సంవత్సరాల మత్తెక్కిన రెండు ఏనుగుల్లా కనిపించారు.
తతస్తౌ నరశార్దూలౌ బాహుయుద్ధం సమీయతు। వీరౌ పరమసంహృష్టావన్యోన్యజయకాఙ్క్షిణౌ ।। 40
ఆ ఇద్దరు పురుషవ్యాఘ్రులు, పరస్పర విజయాన్ని కోరుకుంటూ, పరాక్రమశాలులుగా, పరమానందంతో చేతిచేతి యుద్ధంలో నిమగ్నమయ్యారు.
ఉభౌ పరమసంహృష్టౌ బలేనాతిబలావుభౌ । అన్యోన్యస్యాన్తరం ప్రేప్సూ పరస్పరజయైషిణౌ ।। 41
వారు ఇద్దరూ పరమ ఆనందంతో, అపారమైన బలంతో, ఒకరిపై ఒకరు గెలవాలని ఆశిస్తూ, ఎదుటివాడిలో బలహీనత వెతుకుతూ పోరాడారు.
కృతప్రతికృతైశ్చిత్రైర్బాహుభిశ్చ సుసఙ్కటైః। సన్నిపాతావధూతైశ్చ ప్రమాథోన్మథనైస్తథా ।। 42
వారు నైపుణ్యంగా, సంక్లిష్టమైన చేయి కదలికలతో, గట్టిగా పట్టుకొని, వంకరలు, మోపులు, బలంగా తిప్పడాలతో ఒకరినొకరు దాడి చేశారు.
క్షేపణైర్ముష్టిభిశ్చైవ వరాహోద్ధూతనిస్స్వనైః। తలైర్వజ్రనిపాతైశ్చ ప్రసృష్టాభిస్తథైవ చ ।। 43
వారు ఒకరినొకరు విసిరిపారేయడం, ముష్టులతో పందిపిల్లల అరుపుల్లా శబ్దాలు చేయడం, వజ్రపు మోతలతో తడిమిపెట్టడం, గట్టిగా కొట్టడం చేశారు.
శలాకానఖపాతైశ్చ పాదోద్ధూతైశ్చ దారుణైః । జానుభిశ్చాశ్మనిర్ఘోషైః శిరోభిశ్చావఘట్టనైః ।। 44
వారు వేలి, నఖాలతో గట్టిగా కొట్టడం, భయంకరంగా కాలితో తన్నడం, రాళ్ల మోతలతో మోకాళ్లతో కొట్టడం, తలలతో గుద్దుకోవడం చేశారు.