త్వయా దాయాదవానస్మి త్వం మే వంశకరః సుతః। పౌరవో వంశ ఇతి తే ఖ్యాతిం లోకే గమిష్యతి
నీ వల్ల నాకు వారసుడు కలిగాడు; నువ్వే నా వంశాన్ని కొనసాగించే కుమారుడు. నీ వల్ల ఈ వంశం లోకంలో 'పౌరువు వంశం'గా ప్రసిద్ధి అవుతుంది.
తతః స నృపశార్దూల పూరుం రాజ్యేఽభిషిచ్య చ। తతః సుచరితం కృత్వా భృగుతుఙ్గే మహాతపాః
అంతట ఆ పులిలాంటి రాజు, పౌరువును రాజ్యాభిషేకం చేసి, మంచి కార్యాలు చేసి, భృగుపర్వతంపై గొప్ప తపస్సు ఆచరించాడు.
కాలేన మహతా పశ్చాత్కాలధర్మముపేయివాన్। కారయిత్వా త్వనశనం సదారః స్వర్గమాప్తవాన్
కాలం గడిచిన తరువాత, కాలధర్మాన్ని అనుసరించి, అతడు తన భార్యతో కలిసి ఉపవాసం చేసి, ఈ లోకాన్ని విడిచిపోయి స్వర్గాన్ని పొందాడు.
యయాతిః పూర్వజోఽస్మాకం దశమో యః ప్రజాపతేః। కథం స శుక్రతనయాం లేభే పరమదుర్లభామ్
మన పూర్వజుడైన యయాతి, ప్రజాపతికి పదవ కుమారుడు, అతడు శుక్రుని కుమార్తెను — అందరికీ దుర్లభమైనదాన్ని — ఎలా పొందాడు?
ఏతదిచ్ఛామ్యహం శ్రోతుం విస్తరేణ తపోధన। ఆనుపూర్వ్యా చ మే శంస రాజ్ఞో వంశకరాన్పృథక్
ఓ తపస్సుతో నిండిన మునివరా! ఈ విషయం నేను విపులంగా వినాలనుకుంటున్నాను. రాజవంశానికి వేర్వేరు మూలపురుషులను క్రమంగా నాకు చెప్పు.
యయాతిరాసీన్నృపతిర్దేవరాజసమద్యుతిః। తం శుక్రవృషపర్వాణౌ వవ్రాతే వై యథా పురా
యయాతి దేవేంద్రుని వంటి తేజస్సుతో ఉన్న రాజు. పూర్వంలా, శుక్రుడు మరియు వృషపర్వుడు తమ కుమార్తెను అతనికి ఇచ్చారు.
తత్తేఽహం సంప్రవక్ష్యామి పృచ్ఛతే జనమేజయ। దేవయాన్యాశ్చ సంయోగం యయాతేర్నాహుషస్య చ
జనమేజయా! నీవు అడిగిన ప్రకారం, యయాతి — నాహుషుని కుమారుడు — మరియు దేవయానీ కలయికను నేను నీకు పూర్తిగా వివరంగా చెప్పబోతున్నాను.
సురాణామసురాణాం చ సమజాయత వై మిథః। ఐశ్వర్యం ప్రతి సంఘర్షస్త్రైలోక్యే సచరాచరే
ఓ మూడు లోకాలన్నిటిలో, దేవతలు మరియు అసురులు పరిపాలన కోసం పరస్పరం ఘోరమైన యుద్ధాన్ని ప్రారంభించారు.
జిగీషయా తతో దేవా వవ్రిరేఽఙ్గిరసం మునిమ్। పౌరోహిత్యేన యాజ్యార్థే కావ్యం తూశనసం పరే
విజయం సాధించాలనే ఆకాంక్షతో, దేవతలు అంగిరసుని యజ్ఞకార్యానికి పురోహితుడిగా ఎంచుకున్నారు. మరొకవైపు, ఇతరులు కవ్య ఉశనసుని ఎంచుకున్నారు.
బ్రాహ్మణౌ తావుభౌ నిత్యమన్యోన్యస్పర్ధినౌ భృశమ్। తత్ర దేవా నిజఘ్నుర్యాన్దానవాన్యుధి సంగతాన్
ఆ ఇద్దరు బ్రాహ్మణులు ఎప్పుడూ పరస్పర పోటీలో ఉండేవారు. అప్పుడు దేవతలు యుద్ధంలో కూడిన దానవులను ఓడించారు.
తాన్పునర్జీవయామాస కావ్యో విద్యాబలాశ్రయాత్। తతస్తే పునరుత్థాయ యోధయాంచక్రిరే సురాన్
అయితే, కవ్యుడు తన విద్యా బలంతో ఆ దానవులను మళ్లీ బ్రతికించాడు. వారు మళ్లీ లేచి దేవతలతో యుద్ధం చేశారు.
అసురాస్తు నిజఘ్నుర్యాన్సురాన్సమరమూర్ధని। న తాన్సఞ్జీవయామాస బృహస్పతిరుదారధీః
తర్వాత అసురులు యుద్ధంలో దేవతలను సంహరించారు. కానీ బృహస్పతి, మహా జ్ఞానుడు, వారిని బ్రతికించలేదు.
న హి వేద స తాం విద్యాం యాం కావ్యోవేత్తి వీర్యవాన్। సఞ్జీవినీం తతో దేవా విషాదమగమన్పరమ్
ఎందుకంటే, బృహస్పతి ఆ శక్తివంతుడైన కవ్యుడు తెలిసిన సంజీవని విద్యను తెలియడు. అందువల్ల దేవతలు తీవ్ర నిరాశలో పడ్డారు.
తే తు దేవా భయోద్విగ్నాః కావ్యాదుశనసస్తదా। ఊచుః కచముపాగమ్య జ్యేష్ఠం పుత్రం బృహస్పతేః
ఆ సమయంలో భయంతో ఉలిక్కిపడిన దేవతలు బృహస్పతి పెద్ద కుమారుడు కచుని దగ్గరకు వెళ్లి, అతనితో మాట్లాడారు.
భజమానాన్భజస్వాస్మాన్కురు నః సాహ్యముత్తమమ్। యా సా విద్యా నివసతి బ్రాహ్మణేఽమితతేజసి
మేము నీ సహాయం కోరుతున్నాము, మాకు సహకరించు. అపారమైన తేజస్సుతో ఉన్న ఆ బ్రాహ్మణునిలో ఉన్న ఆ విద్యను మాకు అందించు.
శుక్రే తామాహర క్షిప్రం భాగభాఙ్గో భవిష్యసి। వృషపర్వసమీపే హి శక్యో ద్రష్టుం త్వయా ద్విజః
ఆ విద్యను త్వరగా శుక్రుని వద్దనుంచి తీసుకురా. అప్పుడు నీవు భాగస్వామి అవుతావు. వృషపర్వుని దగ్గర ఆ బ్రాహ్మణుణ్ణి నువ్వు కలవగలవు.
రక్షతే దానవాంస్తత్ర న స రక్షత్యదానవాన్। తమారాధయితుం శక్తో భవాన్పూర్వవయాః కవిమ్
అక్కడ అతడు దానవులను కాపాడుతాడు, కానీ ఇతరులను కాపాడడు. నీవు యువకుడవిగా ఆ కవిని ప్రసన్నం చేయగలవు.
దేవయానీం చ దయితాం సుతాం తస్య మహాత్మనః। త్వమారాధయితుం శక్తో నాన్యః కశ్చన విద్యతే
అలాగే, అతని ప్రియమైన కుమార్తె దేవయానిని ప్రసన్నం చేయగలవాడు నీవే. మరెవ్వరూ చేయలేరు.
శీలదాక్షిణ్యమాధుర్యైరాచారేణ దమేన చ। దేవయాన్యాం హి తుష్టాయాం విద్యాం తాం ప్రాప్స్యసి ధ్రువమ్
మంచితనంతో, దయతో, మృదుత్వంతో, సదాచారంతో, నియమంతో దేవయానిని సంతుష్టిపరిస్తే, ఆ విద్యను నిశ్చయంగా పొందగలవు.
తథేత్యుక్త్వా తతః ప్రాయాద్బృహస్పతిసుతః కచః। తదాఽభిపూజితో దేవైః సమీపే వృషపర్వణః
అవును అని చెప్పి, బృహస్పతి కుమారుడు కచుడు దేవతల చేత గౌరవించబడి, వృషపర్వుని నివాసానికి వెళ్లాడు.
స గత్వా త్వరితో రాజన్దేవైః సంప్రేషితః కచః। అసురేన్ద్రపురే శుక్రం దృష్ట్వా వాక్యమువాచ హ
ఓ రాజా! దేవతలు పంపిన వెంటనే కచుడు త్వరగా వెళ్లి, అసురుల రాజధానిలో శుక్రుణ్ణి చూసి ఇలా అన్నాడు.
ఋషేరఙ్గిరసః పౌత్రం పుత్రం సాక్షాద్బృహస్పతేః। నామ్నా కచ ఇతి ఖ్యాతం శిష్యం గృహ్ణాత్ మాం భవాన్
మహర్షి అంగిరసుని మనవడిని, బృహస్పతికి నేరుగా పుట్టిన కుమారుడిని, కచుడిగా పేరు పొందిన నన్ను, ప్రభూ! మీరు మీ శిష్యుడిగా స్వీకరించండి.
బ్రహ్మచర్యం చరిష్యామి త్వయ్యహం పరమం గురౌ। అనుమన్యస్వ మాం బ్రహ్మన్సహస్రం పరివత్సరాన్
ఓ గురువుగారూ! నేను మీ వద్ద కఠిన బ్రహ్మచర్యాన్ని ఆచరిస్తాను. బ్రాహ్మణా! మీరు అనుమతిస్తే, వెయ్యేళ్లు సేవ చేయాలని కోరుకుంటున్నాను.
కచ సుస్వాగతం తేఽస్తు ప్రతిగృహ్ణామి తే వచః। అర్చయిష్యేఽహమర్చ్యం త్వామర్చితోఽస్తు బృహస్పతిః
కచా! నీకు హృదయపూర్వక స్వాగతం. నీ మాటలను నేను అంగీకరిస్తున్నాను. నిన్ను గౌరవించతగినవాడిగా గౌరవిస్తాను. బృహస్పతి గౌరవించబడినట్లు నీవు కూడా గౌరవించబడతావు.
కచస్తు తం తథేత్యుక్త్వా ప్రతిజగ్రాహ తద్వ్రతమ్। ఆదిష్టం కవిపుత్రేణ శుక్రేణోశనసా స్వయమ్
కచుడు 'అలాగే' అని సమాధానం చెప్పి, ఉశనసుని కుమారుడైన శుక్రుడు స్వయంగా చెప్పిన ఆ వ్రతాన్ని స్వీకరించాడు.
వ్రతస్య ప్రాప్తకాలం స యథోక్తం ప్రత్యగృహ్ణత। ఆరాధయన్నుపాధ్యాయం దేవయానీం చ భారత
వ్రతానికి సమయం వచ్చినప్పుడు, కచుడు చెప్పినట్లు ఆ వ్రతాన్ని స్వీకరించాడు. ఉపాధ్యాయుని, అలాగే దేవయానిని కూడా సేవచేశాడు, ఓ భారతా!
నిత్యమారాధయిష్యంస్తాం యువా యౌవనగాం మునిః। గాయన్నృత్యన్వాదయంశ్చ దేవయానీమతోషయత్
ఆ యువ ముని, ఎప్పుడూ ఆమెను సంతుష్టిపర్చాలని ప్రయత్నిస్తూ, పాడుతూ, నాట్యం చేస్తూ, వాద్యాలు వాయిస్తూ, యవ్వనంలోకి వచ్చిన దేవయానిని ఆనందింపజేశాడు.
స శీలయన్దేవయానీం కన్యాం సంప్రాప్తయౌవనామ్। పుష్పైః ఫలైః ప్రేషణైశ్చ తోషయామాస భారత
యవ్వనంలోకి వచ్చిన కన్య అయిన దేవయానిని, పుష్పాలు, పండ్లు ఇచ్చి, ఇతర సేవలు చేస్తూ, కచుడు సంతోషింపజేశాడు, ఓ భారతా!
దేవయాన్యపి తం విప్రం నియమవ్రతధారిణమ్। గాయన్తీ చ లలన్తీ చ రహః పర్యచరత్తథా
దేవయానీ కూడా ఆ నియమవ్రతాన్ని పాటించే బ్రాహ్మణుణ్ణి, ఒంటరిగా ఉండగా పాటలు పాడుతూ, ఆటలు ఆడుతూ సేవచేసేది.
గాయన్తం చైవ శుల్కం చ దాతారం ప్రియవాదినమ్। నార్యో నరం కామయన్తే రూపిణం స్రగ్విణం తథా
పాటలు పాడగలవాడు, దానం చేయగలవాడు, మధురంగా మాట్లాడేవాడు, అందంగా ఉండేవాడు, పూలహారాలు ధరించినవాడు — ఇలాంటి పురుషులను స్త్రీలు ఇష్టపడతారు.