యుధిష్ఠిరస్య రాజేన్ద్ర నరరాజస్య శాసనాత్। శతసాహస్రకోటీనామశ్వానామస్మి రక్షితా ।। 12
'నరరాజు యుధిష్ఠిరుని ఆజ్ఞతో, నేను లక్షల కోట్లు గుర్రాలను సంరక్షించాను.'
యదస్తి కించిన్మమ వాజివాహనం తదస్తు సర్వం త్వదధీనమద్య వై। యే చాపి కేచిన్మమ వాజియోధాస్త్వదాశ్రయాః సారథయశ్చ సన్తు మే ।। 13
'నాకు ఉన్న అన్ని గుర్రాలు ఈ రోజు నుండి నీ ఆధీనంలో ఉంటాయి. నా గుర్రాలయోధులు, రథసారధులు కూడా నీ సేవలో ఉంటారు.'
ఇదం తవేష్టం విహితం సురోపమ ...హి యత్తే ప్రసమీక్షితం వరమ్। ...ఽనురూపం హయకర్మ దృశ్యతే విభాతి రాజేవ న కర్మ వాజినామ్ ।। 14
నీ కోరిక మేరకు ఇది ఏర్పాటయ్యింది, దేవతలకు సమానమైనవాడా. నీవు కోరుకున్నది నిజంగా వరమే. అయినా గోపూజనం యజ్ఞం సరైనది అనిపించదు; అది రాజు లా వెలుగుతుంటేను, ఇది గుర్రాల పనికి తగినది కాదు.
యుధిష్ఠిరస్యైవ హి దర్శనేన మే సమం తవేదం ప్రియదర్శ దర్శనమ్ । కథం ను భృత్యైః స వినాకృతో వనే చరత్యనిన్ద్యో రమతే చ పాణ్డవః ।। 15
నిన్ను చూడటం నాకు యుధిష్ఠిరుని చూడటంతో సమానంగా ఆనందంగా ఉంది, ప్రియమైనవాడా. పాండవుడు తప్పులేని వాడైన అతడు, సేవకులు లేకుండా అడవిలో ఎలా జీవిస్తున్నాడు? ఎలా సంతోషంగా ఉన్నాడు?
తథా స గన్ధర్వవరోపమో యువా విరాటరాజ్ఞా ముదితేన పూజితః। న చైవమన్యేఽపి విదుః కథంచన ప్రియాభిరామం విచరన్తమన్తరా ।। 16
అలా, గంధర్వులలో అగ్రగణ్యుడిలా యువకుడు, విరాటునరేంద్రుడు ఆనందంతో అతన్ని సత్కరించాడు. కానీ, ఇతడు తన ప్రియమైనవారితో అందంగా తిరుగుతున్నాడని ఇతరులు ఎవరూ తెలుసుకోలేరు.
అథాపరోఽదృశ్యత వై శశీ యథా హుతో హవిర్భిర్హి యథాఽధ్వరే శిఖీ। తథా సమాలక్ష్యత చారుదర్శనః ప్రకాశయన్సూర్య ఇవాచిరోదితః ।। 1
తర్వాత ఇంకొకరు కనిపించారు, చంద్రునిలా, హోమంలో ఆహుతులు అందుకున్న అగ్నిలా, యజ్ఞంలో వెలిగే జ్వాలలా. అతను చూడటానికి ఎంతో అందంగా, కొత్తగా ఉదయించిన సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ కనిపించాడు.
తమావ్రజన్తం సహదేవమగ్రణీర్నృపో విరాటో నచిరాత్సమైక్షత। ప్రైక్షన్త తం తత్ర పృథక్సమాగతాః సభాగతాః సర్వమనోహరప్రభమ్। యువానమాయాన్తమమిత్రకర్శనం ప్రముక్తమభ్రాదివ చన్ద్రమణ్డలమ్ ।। 2
సహదేవుడు దగ్గరికి వస్తుండగా, రాజు విరాటుడు త్వరగా అతన్ని చూశాడు. అక్కడ ఉన్నవారు ఒక్కొక్కరుగా అతన్ని చూశారు; అతని రూపం అందరినీ ఆకట్టుకునేలా మెరిసింది. శత్రువులను సంహరించగల యువకుడు, మేఘాల నుంచి బయటపడిన చంద్రబింబంలా వచ్చాడు.
యష్ట్యా ప్రమాణాన్వితయా సుదర్శనం దామాని పాశం చ నిబద్ధ్య పృష్ఠతః। మౌర్వీ చ తన్త్రీం మహతీం సుసంహితాం బాలైశ్చ తారైర్బహుభిః సమావృతామ్ ।। 3
సరైన పొడవు గల దండతో, అందమైన రూపంతో, వెనుక తాడులు, కట్టే పాశం, గొప్ప మౌర్వీ తంతి బాగా కట్టబడి, చిన్న చిన్న తంతులతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్న విల్లు అతని దగ్గర ఉంది.
స చాపి రాజానమువాచ వీర్యవాన్కురుష్వ మాం పార్థివ గోష్వవస్థితమ్। మయా హి గుప్తాః పశవో భవన్తు తే ప్రసన్ననిద్రాః ప్రభవోస్మి వల్లవః ।। 4
ఆ వీరుడు రాజుతో ఇలా అన్నాడు: రాజా! నన్ను నీ పశువుల దగ్గర ఉంచు. నీ పశువులను నేను కాపాడతాను. నా చేతిలో అవి సురక్షితంగా ఉండి, ప్రశాంతంగా నిద్రపోతాయి. నేను గొర్రెలు, గేదెలు కాపాడడంలో నిపుణుడిని.
న శ్వాపదేభ్యో న చ రోగతో భయం న చాపి దావాన్న చ తస్కరాద్భయమ్। పయఃప్రభూతా బహులా నిరామయా భవన్తి గావః సుభృతా నరాధిప ।। 5
వన్యమృగాల భయం లేదు, వ్యాధుల భయం లేదు, అగ్ని భయం లేదు, దొంగల భయం లేదు. నీ పశువులు బాగా పెరిగి, పాలు ఎక్కువగా ఇస్తాయి, ఆరోగ్యంగా ఉంటాయి, రాజా.
నిశమ్య రాజా సహదేవభాషితం నిరీక్ష్య మాద్రీసుతమభ్యనన్దత్। ఉవాచ హృష్టో ముదితేన చేతసా న బల్లవత్వం త్వయి వీర లక్షయే ।। 6
సహదేవుడు చెప్పిన మాటలు విని, మాద్రీ కుమారుడిని పరిశీలించిన రాజు అతన్ని హర్షంతో ఆహ్వానించాడు. ఆనందంగా ఇలా అన్నాడు: వీరా! నీలో గొర్రెలు కాపాడే లక్షణాలు నాకు కనబడడం లేదు.
ధైర్యాద్వపుః క్షాత్రమివేహ తే దృఢం ప్రకాశతే కౌరవవంశజస్య వా। నాపణ్డితేయం తవ దృశ్యతే తనుర్భవేహ రాజ్యే మమ మన్త్రధర్మభృత్ ।। 7
నీ స్థైర్యం, రూపం వీరుడిలా మెరిసిపోతున్నాయి, కౌరవ వంశానికి తగినట్లుగా. నీ రూపం అసమర్థుడివిగా కనిపించడం లేదు. నా రాజ్యంలో మంత్రిగా, ధర్మాన్ని పాటించేవాడిగా ఉండు.
ప్రశాధి మత్స్యాన్సహరాజకానిమాన్బృహస్పతిః శత్రుయుతానివామరాన్। బలం చ మే రక్ష సువేష సర్వశో గృహాణ ఖఙ్గం ప్రతిరూపమాత్మః ।। 8
మత్స్యులనూ, వారితో ఉన్న ఇతర రాజులనూ పాలించు. బృహస్పతి దేవతలను ఎలా రక్షిస్తాడో, నీవు నా సైన్యాన్ని పూర్తిగా రక్షించు. మంచి దుస్తులు ధరించినవాడా! నీకు తగిన ఖడ్గాన్ని తీసుకో.
అనీకకర్ణాగ్రధరో బలస్య మే ప్రభుర్భవానస్తు గృహాణ కార్ముకమ్ ।। 9
నా సైన్యంలో ముందు వరుసలో ఉండే నాయకుడవు కావాలి. నా సైన్యానికి అధిపతిగా ఉండి, విల్లు ఎత్తు.
విరాటరాజ్ఞాఽభిహితః కురూత్తమః ప్రశస్య రాజానమభిప్రణమ్య చ। ఉవాచ మత్స్యప్రవరం మహాపతిః శృణుష్వ రాజన్మమ వాక్యముత్తమమ్ ।। 10
విరాటునరేంద్రుడు అడిగినప్పుడు, కురువంశంలో శ్రేష్ఠుడు రాజును ప్రశంసించి నమస్కరించాడు. ఆ మహాప్రభువు మత్స్యులలో శ్రేష్ఠుడైన రాజుతో ఇలా అన్నాడు: రాజా! నా ఉత్తమమైన మాటలు విను.
బాలో హ్యహం జాతివిశేషదూషితః కుతోఽద్య మే నీతిషు యుక్తమన్త్రతా । స్వకర్మతుష్టాశ్చ వయం నరాధిప ప్రశాధి మాం గోపరిరక్షణేఽనఘ ।। 11
నేను చిన్నవాడిని, నా జన్మ వల్ల కూడా తక్కువవాడిని. నేడు రాజ్యపాలనలో మంత్రిగా ఉండటానికి నేను ఎలా యోగ్యుడవుతాను? మేము మా పనిలో సంతృప్తిగా ఉన్నాం, రాజా. నన్ను పశువుల కాపాడటానికి ఉంచు, నిందలేని వాడా.
వైశ్యోస్మి నామ్నాఽహమరిష్టనేమిర్గోసఙ్ఖ్య ఆసం కురుపుఙ్గవానామ్ । వస్తుం త్వయీచ్ఛామి విశాంవరిష్ఠ తాన్రాజసింహాన్న హి వేద్మి పార్థాన్ ।। 12
నేను వైశ్యుడిని, పేరు అరిష్టనేమి. పశువుల లెక్కలో నిపుణుడిని, కురువంశంలో ముందువారిని. రాజులలో శ్రేష్ఠుడా! నేను నీ వద్ద నివసించాలనుకుంటున్నాను. పాండవులను నేను తెలియను.
న జీవితుం శక్యమతోఽన్యకర్మణా న చ త్వదన్యో మమ రోచతే విభో ।। 13
ఇంకే పనితో నేను జీవించలేను. నీతో తప్ప మరెవ్వరూ నాకు ఇష్టం లేదు, ప్రభూ.
త్వం బ్రాహ్మణో వా యది వాఽపి భూమిపః సముద్రనేమీశ్వరరూపవానసి। ఆచక్ష్వ తత్వం త్వమమిత్రకర్శన న బల్లవత్వం త్వయి విద్యతే సమమ్ ।। 14
నీవు బ్రాహ్మణుడైనా, రాజైనా, సముద్రతీరానికి అధిపతిలా కనిపిస్తున్నావు. శత్రువులను సంహరించేవాడా! నీ అసలు స్వరూపాన్ని చెప్పు. నీకు పశువుల కాపాడే పని సరిపోదు.
కస్యామి రాజ్ఞో విషయాదిహాగతః కిం చాపి శిల్పం తవ విద్యతే కృతమ్। కథం త్వమస్మాసు నివత్స్యసే సదా వదస్వ కిం చాపి తవేహ వేతనమ్ ।। 15
ఏ రాజ్యానికి చెందినవాడివి ఇక్కడికి వచ్చావు? నీవు ఏ కళలో నిపుణుడివి? ఎప్పుడూ మన మధ్య ఎలా నివసిస్తావు? ఇక్కడ నీకు ఎంత జీతం కావాలో కూడా చెప్పు.
పఞ్చానాం పాణ్డుపుత్రాణాం జ్యేష్ఠో రాజా యుధిష్ఠిరః। తస్యాష్టౌ శతసాహస్రం గవాం వర్గాః శతంశతమ్ ।। 16
పాండువంశపు ఐదుగురు కుమారుల్లో పెద్దవాడు యుధిష్ఠిరుడు రాజుగా ఉండేవాడు. అతని వద్ద ఎనిమిది లక్షల ఆవుల చొప్పున వంద గుంపులు ఉండేవి.
అపరే దశసాహస్రా ద్విస్తావన్తస్తథా పరే। తేషాం గోసఙ్ఖ్య ఆసం వై తన్త్రీపాలేతి మాం విదుః ।। 17
ఇంకా పది వేల ఆవుల గుంపులు కొన్ని ఉండేవి, అలాగే వాటి కంటే రెండింతలు ఇంకొన్ని ఉండేవి. నన్ను అందరూ తంత్రిపాలుడని, ఆవులను కాపాడేవాడిగా గుర్తించేవారు.
భూతం భవ్యం భవిష్యచ్చ యచ్చాన్యద్గోగతం క్వచిత్। న మేఽస్త్యవిదితం కించిత్సమన్తాద్దశయోజనమ్ ।। 18
పది యోజనల పరిధిలో ఆవులకు సంబంధించిన గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు, ఇంకా ఏదైనా విషయం నాకు తెలియనిది ఏదీ లేదు.
గుణాః సువిదితా హ్యాసన్మయా తస్య మహాత్మనః। ఆసీచ్చ స మయా తుష్టః కురురాజో యుధిష్ఠిరః ।। 19
ఆ మహాత్ముడైన యుధిష్ఠిరుని గుణాలు నాకు బాగా తెలుసు. కురు రాజు యుధిష్ఠిరుడు నాతో సంతోషంగా ఉండేవాడు.
అనేన గణితా గావో దుర్విజ్ఞేయా మహత్తరాః। బహుక్షీరతరాస్తా వై బహ్వ్యః సత్యః సపుత్రికాః ।। 20
ఈ లెక్క ప్రకారం ఆవుల సంఖ్య ఎంతో పెద్దది, అర్థం చేసుకోవడం కూడా కష్టం. వాటిలో చాలా పాలు ఎక్కువగా ఇస్తాయి, అనేకమైనవి, నిజాయితీగా ఉంటాయి, పిల్లలతో కూడి ఉంటాయి.
క్షిప్రం చ గావో బహులా భవన్తి న తాసు రోగో భవతీహ కశ్చిత్। తైస్తైరుపయైర్విదితం మయైతదేతాని శిల్పాని మయి స్థితాని ।। 21
ఆవులు త్వరగా పెరిగిపోతాయి, వాటిలో ఎవరికి కూడా వ్యాధి రావడం లేదు. ఎన్నో మార్గాల్లో నేను ఇది తెలుసుకుంటాను, ఆ నైపుణ్యాలు నాలోనే ఉన్నాయి.
ఋషభానపి జానామి రాజన్పూజితలక్షణాన్। యేషాం మూత్రముపాఘ్రాయ వన్ధ్యా అపి ప్రసూయతే ।। 22
ఓ రాజా! గౌరవించబడే లక్షణాలున్న ఎద్దులను కూడా నేను గుర్తించగలను. వారి మూత్రాన్ని వాసనపట్టిన barren ఆవులు కూడా పిల్లలు పెడతాయి.
మత్స్యాధిపో హర్షకలేన చేతసా మాద్రీసుతం పాణ్డవమభ్యభాషత। నైవానుమన్యే తవ కర్మ కుత్సితం మహీం సమగ్రామభిపాతుమర్హసి ।। 23
మత్స్య రాజు ఆనందంతో మద్రీ కుమారుడైన పాండవునితో ఇలా అన్నాడు: 'నీ పని తక్కువగా భావించను, నువ్వు మొత్తం భూమిని పాలించడానికి అర్హుడవు.'
అథ త్విదానీం తవ రోచతే విభో యథేష్టతో గవ్యమవేక్ష మామకమ్। త్వదర్పణా మే పశవో భవన్తు వై పశూన్సపాలాన్భవతే దదామ్యహమ్ ।। 24
కాని ఇప్పుడు నీకు ఇష్టమైతే నా ఆవులను నీ ఇష్టానుసారం పరిశీలించు. నా పశువులు నీ సంరక్షణలో ఉండాలి, పశువులను, వాటి కాపరులను నీకు అప్పగిస్తున్నాను.
శతం సహస్రాణి గవాం హి సన్తి వర్ణస్యవర్ణస్య పృథగ్గణానామ్। దదామి తేఽహం వరమీప్సితం చ యత్త్వదర్పణా మే పశవో భవన్త్వితి ।। 25
వేర్వేరు గుంపులుగా లక్షలాది ఆవులు ఉన్నాయి. నువ్వు కోరుకున్న వరాన్ని నేను ఇస్తున్నాను, నా పశువులు నీ సంరక్షణలో ఉండాలి.