పౌరవేణాథ వయసా రాజా యౌవనమాస్థితః। యాయాతేనాపి వయసా రాజ్యం పూరురకారయత్
ఆ తరువాత, పౌరువు యవ్వనంతో రాజు యయాతి యవ్వనాన్ని అనుభవించాడు; యయాతి వయస్సుతో పౌరువు రాజ్యాన్ని పాలించాడు.
తతో వర్షసహస్రాణి యయాతిరపరాజితః। స్థితః స నృపశార్దూలః శార్దూలసమవిక్రమః
అంతట తరువాత, వెయ్యేళ్లు యయాతి ఎవ్వరూ జయించలేని రాజుగా, పులిలా పరాక్రమంతో నిలిచాడు.
యయాతిరపి పత్నీభ్యాం దీర్ఘకాలం విహృత్య చ। విశ్వాచ్యా సహితో రేమే పునశ్చైత్రరథే వనే
యయాతి తన భార్యలతో చాలా కాలం గడిపి, మళ్లీ విశ్వాచితో కలిసి చైత్రరథవనంలో సుఖంగా విహరించాడు.
నాధ్యగచ్ఛత్తదా తృప్తిం కామానాం స మహాయశాః। అవేత్య మనసా రాజన్నిమాం గాథాం తదా జగౌ
అయినా, ఆ మహాప్రతిష్ఠ కలవాడు తన కోరికలకు తృప్తి పొందలేదు; ఇది మనసులో గ్రహించి, రాజా! అప్పుడు ఈ గీతను పాడాడు.
న జాతు కామః కామానాముపభోగేన శామ్యతి। ఇవిషా కృష్ణవర్త్మేవ భూయ ఏవాభివర్ధతే
కామాన్ని అనుభవించడం వల్ల ఎప్పుడూ కోరిక తీరదు; నెయ్యి పోసిన అగ్నిలా అది మరింత పెరుగుతుంది.
యత్పృథివ్యాం వ్రీహియవం హిరణ్యం పశవః స్త్రియః। నాలమేకస్య తత్సర్వమితి మత్వా శమం వ్రజేత్
ఈ భూమిపై ఉన్న అన్నం, బంగారం, పశువులు, స్త్రీలు అన్నీ కలిపినా ఒక్కరికి సరిపోవు; ఇది తెలుసుకుని మనిషి తృప్తిని ఆశ్రయించాలి.
యదా న కురుతే పాపం సర్వభూతేషు కర్హిచిత్। కర్మణా మనసా వాచా బ్రహ్మ సంపద్యతే తదా
ఎప్పుడైతే మనిషి ఏ జీవికి కూడా చేతతో, మనసుతో, మాటతో పాపం చేయడు, అప్పుడే అతడు పరబ్రహ్మను పొందుతాడు.
న బిభేతి యదా చాయం యదా చాస్మాన్న బిభ్యతి। యదా నేచ్ఛతి న ద్వేష్టి బ్రహ్మ సంపద్యతే తదా
మనిషి భయపడనిప్పుడు, ఇతరులకు భయం కలిగించనిప్పుడు, కోరిక లేదా ద్వేషం లేకపోయినప్పుడు, అప్పుడే అతడు పరబ్రహ్మను పొందుతాడు.
ఇత్యవేక్ష్య మహాప్రాజ్ఞః కామానాం ఫల్గుతాం నృప। సమాధాయ మనో బుద్ధ్యా ప్రత్యగృహ్ణాజ్జరాం సుతాత్
కామాల తక్కువతనాన్ని ఆలోచించి, తన మనసును బుద్ధితో స్థిరపరిచి, ఆ జ్ఞాని రాజు తన కుమారుని నుండి మళ్లీ వృద్ధాప్యాన్ని స్వీకరించాడు.
తతో వర్షసహస్రాన్తే యయాతిరపరాజితః।' దత్వా చ యౌవనం రాజా పూరుం రాజ్యేఽభిషిచ్య చ। అతృప్త ఏవ కామానాం పూరుం పుత్రమువాచ హ
వెయ్యేళ్లు పూర్తయ్యాక, ఎవ్వరూ జయించలేని యయాతి తన యవ్వనాన్ని తిరిగి ఇచ్చి, పౌరువును రాజుగా కూర్చోబెట్టి, ఇంకా కోరికలు తీరని వాడిగా తన కుమారుడితో ఇలా అన్నాడు.
త్వయా దాయాదవానస్మి త్వం మే వంశకరః సుతః। పౌరవో వంశ ఇతి తే ఖ్యాతిం లోకే గమిష్యతి
నీ వల్ల నాకు వారసుడు కలిగాడు; నువ్వే నా వంశాన్ని కొనసాగించే కుమారుడు. నీ వల్ల ఈ వంశం లోకంలో 'పౌరువు వంశం'గా ప్రసిద్ధి అవుతుంది.
తతః స నృపశార్దూల పూరుం రాజ్యేఽభిషిచ్య చ। తతః సుచరితం కృత్వా భృగుతుఙ్గే మహాతపాః
అంతట ఆ పులిలాంటి రాజు, పౌరువును రాజ్యాభిషేకం చేసి, మంచి కార్యాలు చేసి, భృగుపర్వతంపై గొప్ప తపస్సు ఆచరించాడు.
కాలేన మహతా పశ్చాత్కాలధర్మముపేయివాన్। కారయిత్వా త్వనశనం సదారః స్వర్గమాప్తవాన్
కాలం గడిచిన తరువాత, కాలధర్మాన్ని అనుసరించి, అతడు తన భార్యతో కలిసి ఉపవాసం చేసి, ఈ లోకాన్ని విడిచిపోయి స్వర్గాన్ని పొందాడు.
యయాతిః పూర్వజోఽస్మాకం దశమో యః ప్రజాపతేః। కథం స శుక్రతనయాం లేభే పరమదుర్లభామ్
మన పూర్వజుడైన యయాతి, ప్రజాపతికి పదవ కుమారుడు, అతడు శుక్రుని కుమార్తెను — అందరికీ దుర్లభమైనదాన్ని — ఎలా పొందాడు?
ఏతదిచ్ఛామ్యహం శ్రోతుం విస్తరేణ తపోధన। ఆనుపూర్వ్యా చ మే శంస రాజ్ఞో వంశకరాన్పృథక్
ఓ తపస్సుతో నిండిన మునివరా! ఈ విషయం నేను విపులంగా వినాలనుకుంటున్నాను. రాజవంశానికి వేర్వేరు మూలపురుషులను క్రమంగా నాకు చెప్పు.
యయాతిరాసీన్నృపతిర్దేవరాజసమద్యుతిః। తం శుక్రవృషపర్వాణౌ వవ్రాతే వై యథా పురా
యయాతి దేవేంద్రుని వంటి తేజస్సుతో ఉన్న రాజు. పూర్వంలా, శుక్రుడు మరియు వృషపర్వుడు తమ కుమార్తెను అతనికి ఇచ్చారు.
తత్తేఽహం సంప్రవక్ష్యామి పృచ్ఛతే జనమేజయ। దేవయాన్యాశ్చ సంయోగం యయాతేర్నాహుషస్య చ
జనమేజయా! నీవు అడిగిన ప్రకారం, యయాతి — నాహుషుని కుమారుడు — మరియు దేవయానీ కలయికను నేను నీకు పూర్తిగా వివరంగా చెప్పబోతున్నాను.
సురాణామసురాణాం చ సమజాయత వై మిథః। ఐశ్వర్యం ప్రతి సంఘర్షస్త్రైలోక్యే సచరాచరే
ఓ మూడు లోకాలన్నిటిలో, దేవతలు మరియు అసురులు పరిపాలన కోసం పరస్పరం ఘోరమైన యుద్ధాన్ని ప్రారంభించారు.
జిగీషయా తతో దేవా వవ్రిరేఽఙ్గిరసం మునిమ్। పౌరోహిత్యేన యాజ్యార్థే కావ్యం తూశనసం పరే
విజయం సాధించాలనే ఆకాంక్షతో, దేవతలు అంగిరసుని యజ్ఞకార్యానికి పురోహితుడిగా ఎంచుకున్నారు. మరొకవైపు, ఇతరులు కవ్య ఉశనసుని ఎంచుకున్నారు.
బ్రాహ్మణౌ తావుభౌ నిత్యమన్యోన్యస్పర్ధినౌ భృశమ్। తత్ర దేవా నిజఘ్నుర్యాన్దానవాన్యుధి సంగతాన్
ఆ ఇద్దరు బ్రాహ్మణులు ఎప్పుడూ పరస్పర పోటీలో ఉండేవారు. అప్పుడు దేవతలు యుద్ధంలో కూడిన దానవులను ఓడించారు.
తాన్పునర్జీవయామాస కావ్యో విద్యాబలాశ్రయాత్। తతస్తే పునరుత్థాయ యోధయాంచక్రిరే సురాన్
అయితే, కవ్యుడు తన విద్యా బలంతో ఆ దానవులను మళ్లీ బ్రతికించాడు. వారు మళ్లీ లేచి దేవతలతో యుద్ధం చేశారు.
అసురాస్తు నిజఘ్నుర్యాన్సురాన్సమరమూర్ధని। న తాన్సఞ్జీవయామాస బృహస్పతిరుదారధీః
తర్వాత అసురులు యుద్ధంలో దేవతలను సంహరించారు. కానీ బృహస్పతి, మహా జ్ఞానుడు, వారిని బ్రతికించలేదు.
న హి వేద స తాం విద్యాం యాం కావ్యోవేత్తి వీర్యవాన్। సఞ్జీవినీం తతో దేవా విషాదమగమన్పరమ్
ఎందుకంటే, బృహస్పతి ఆ శక్తివంతుడైన కవ్యుడు తెలిసిన సంజీవని విద్యను తెలియడు. అందువల్ల దేవతలు తీవ్ర నిరాశలో పడ్డారు.
తే తు దేవా భయోద్విగ్నాః కావ్యాదుశనసస్తదా। ఊచుః కచముపాగమ్య జ్యేష్ఠం పుత్రం బృహస్పతేః
ఆ సమయంలో భయంతో ఉలిక్కిపడిన దేవతలు బృహస్పతి పెద్ద కుమారుడు కచుని దగ్గరకు వెళ్లి, అతనితో మాట్లాడారు.
భజమానాన్భజస్వాస్మాన్కురు నః సాహ్యముత్తమమ్। యా సా విద్యా నివసతి బ్రాహ్మణేఽమితతేజసి
మేము నీ సహాయం కోరుతున్నాము, మాకు సహకరించు. అపారమైన తేజస్సుతో ఉన్న ఆ బ్రాహ్మణునిలో ఉన్న ఆ విద్యను మాకు అందించు.
శుక్రే తామాహర క్షిప్రం భాగభాఙ్గో భవిష్యసి। వృషపర్వసమీపే హి శక్యో ద్రష్టుం త్వయా ద్విజః
ఆ విద్యను త్వరగా శుక్రుని వద్దనుంచి తీసుకురా. అప్పుడు నీవు భాగస్వామి అవుతావు. వృషపర్వుని దగ్గర ఆ బ్రాహ్మణుణ్ణి నువ్వు కలవగలవు.
రక్షతే దానవాంస్తత్ర న స రక్షత్యదానవాన్। తమారాధయితుం శక్తో భవాన్పూర్వవయాః కవిమ్
అక్కడ అతడు దానవులను కాపాడుతాడు, కానీ ఇతరులను కాపాడడు. నీవు యువకుడవిగా ఆ కవిని ప్రసన్నం చేయగలవు.
దేవయానీం చ దయితాం సుతాం తస్య మహాత్మనః। త్వమారాధయితుం శక్తో నాన్యః కశ్చన విద్యతే
అలాగే, అతని ప్రియమైన కుమార్తె దేవయానిని ప్రసన్నం చేయగలవాడు నీవే. మరెవ్వరూ చేయలేరు.
శీలదాక్షిణ్యమాధుర్యైరాచారేణ దమేన చ। దేవయాన్యాం హి తుష్టాయాం విద్యాం తాం ప్రాప్స్యసి ధ్రువమ్
మంచితనంతో, దయతో, మృదుత్వంతో, సదాచారంతో, నియమంతో దేవయానిని సంతుష్టిపరిస్తే, ఆ విద్యను నిశ్చయంగా పొందగలవు.
తథేత్యుక్త్వా తతః ప్రాయాద్బృహస్పతిసుతః కచః। తదాఽభిపూజితో దేవైః సమీపే వృషపర్వణః
అవును అని చెప్పి, బృహస్పతి కుమారుడు కచుడు దేవతల చేత గౌరవించబడి, వృషపర్వుని నివాసానికి వెళ్లాడు.