తచ్ఛ్రుత్వా సహదేవస్తు పర్యబధ్నత తచ్ఛవమ్ ।। 48
ఇలా యుధిష్ఠిరుడు చెప్పినట్టు విని, సహదేవుడు ఆ మృతదేహాన్ని బాగా కట్టాడు.
యుధిష్ఠిరః శుచిర్భూత్వా మనసాఽభిప్రణమ్య చ। బ్రహ్మాణామిన్ద్రం వరదం కుబేరం వరుణానిలౌ ।। 49
యుధిష్ఠిరుడు మనసులో పవిత్రతతో, బ్రహ్మ, వరాలిచ్చే ఇంద్రుడు, కుబేరుడు, వరుణుడు, గాలిదేవతలకు అంతరంగా నమస్కరించాడు.
రుద్రం యమం చ విష్ణుం చ సోమార్కౌ ధర్మమేవ చ । పృథివీమన్తరిక్షం చ దిశశ్చోపదిశస్తథా । వసూశ్చం మరుతశ్చైవ జ్వలనం చాతితేజసమ్ ।। 50
అతడు రుద్రుడు, యముడు, విష్ణువు, సోముడు, సూర్యుడు, ధర్ముడు, భూమి, ఆకాశం, దిక్కులు, ఉపదిక్కులు, వసువులు, మరుతులు, అగ్ని దేవుడు వీరందరికీ కూడా నమస్కరించాడు.
దివాచరా రాత్రిచరాణి వాఽపి యానీహ భూతాన్యనుకీర్తితాని । తేభ్యో నమస్కృత్య చ సువ్రతేభ్యః ప్రణమ్య తేపాం శరణం గతోఽహమ్ ।। 51
పగలు తిరిగే, రాత్రి తిరిగే, ఇంకా ఇక్కడ చెప్పని అన్ని భూతాలకు, మంచి వ్రతాలు పాటించే వారికి నమస్కరించి, 'నేను మీ శరణు పొందాను' అని చెప్పాడు.
సర్వాయుధానీహ మహాబలాని న్యాసం మహాదేవసమీపతో వై। న్యస్యామ్యహం వాయుసమీపతశ్చ వనస్పతీనాం చ సపర్వతానామ్ ।। 52
ఇక్కడ నేను ఉన్నతమైన ఆయుధాలన్నింటినీ మహాదేవుడి దగ్గర, గాలి దగ్గర, చెట్లు, పర్వతాల మధ్య ఉంచుతున్నాను.
ఏష న్యాసో మయా దత్తః సోమమూర్యానిలాన్తికే। మమ పార్థస్య వా దేయం పూర్ణే వర్షే త్రయోదశే ।। 53
ఈ నిధిని నేను సోముడు, చంద్రుడు, గాలి దగ్గర ఉంచాను. పదమూడు సంవత్సరాలు పూర్తయిన తర్వాత, ఇది నాకు లేదా అర్జునునికి తిరిగి ఇవ్వాలి.
నేదం భీమే ప్రదాతవ్యమయం క్రుద్ధో వృకోదరః। ఆమర్షాన్నిత్యసంక్రుద్ధో ధృతరాష్ట్రసుతాన్ప్రతి। అపూర్ణకాలే ప్రహరేత్క్రోధసంజాతమత్సరః ।। 54
ఇది భీమునికి ఇవ్వకూడదు. ఎందుకంటే వృకోదరుడు కోపంగా ఉంటాడు. ధృతరాష్ట్రుని కుమారులపై ఎప్పుడూ కోపంతో ఉండే అతడు, కాలం పూర్తికాకముందే కోపంతో, అసూయతో వారిపై దాడి చేయవచ్చు.
పునః ప్రవేశో నః స్యాత్తు వనవాసాయ సర్వదా । సమయే పరిపూర్ణే తు ధార్తరాష్ట్రాన్నిహన్మహే ।। 55
మళ్లీ మనం అడవిలోకి వెళ్తే, అది మళ్లీ వనవాసమే అవుతుంది. కానీ కాలం పూర్తయిన తర్వాత, ధృతరాష్ట్రుని కుమారులను మేము సంహరిస్తాం.
ఏష చార్థశ్చ ధర్మశ్చ కామః కీర్తిరలం యశః। మదాయత్తమిదం సర్వం జీవితం చ న సంశయః ।। 56
ఈ కార్యం, ధర్మం, కోరిక, కీర్తి, మహిమ — ఇవన్నీ నాపైనే ఆధారపడి ఉన్నాయి. అలాగే ప్రాణం కూడా నాకే ఆధీనంగా ఉంది, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
దైవతేభ్యో నమస్కృత్య శమీం కృత్వా ప్రదక్షిణమ్। నగరం గన్తుమాయాతాః సర్వే తే భ్రాతరః సహ ।। 57
దేవతలకు నమస్కరించి, శమీ చెట్టును ప్రదక్షిణగా తిరిగి, అన్నదమ్ములు అందరూ కలసి పట్టణంలోకి వెళ్లేందుకు బయలుదేరారు.
ఆగోపాలావిపాలేభ్యః కర్షకేభ్యః పరంతప। ఆజగ్ముర్నగరాభ్యాశం దర్శయన్తః పునః పునః ।। 58
గోపాలులు, గొర్రెల కాపరులు, రైతులు — వీరంతా, శత్రువులకు భయంకరుడా, పట్టణానికి దగ్గరగా వచ్చి, మళ్లీ మళ్లీ తమను చూపిస్తూ ఉన్నారు.
అశీతిశతవర్పేయం మాతాఽస్మాకమిహాన్తికే । బహుకాలపరీణామా మృత్యోస్తు వశమేయుపీ । న చాగ్నిసంస్కారమియం ప్రాపితా కులధర్మతః ।। 59
ఈ తల్లి మనకు ఎనభై సంవత్సరాలు వయస్సు గలవారు, చాలాకాలంగా మరణానికి లోబడి ఉన్నారు. అయినా, కుటుంబపు ఆచారాన్ని అనుసరించి, ఇంకా అగ్ని సంస్కారం చేయలేదు.
యః సమాసాద్యతే కశ్చిత్తస్మిన్దేశే యదృచ్ఛయా। తమేవమృచుర్ధర్మజ్ఞాః కులధర్మో న ఈదృశః ।। 60
ఎవరైనా యాదృచ్ఛికంగా ఆ ప్రదేశానికి వచ్చి చేరితే, ధర్మాన్ని తెలిసినవారు, ఆ విధంగా సంస్కారం చేయాలని చెబుతారు. కానీ మా కుటుంబంలో అలాంటి ఆచారం లేదు.
విశ్రావయన్తస్తే హృష్టా దిశః సర్వా వ్యనాదయన్ । స్వర్గతేయమిహాస్మాకం జననీ శోకవిహ్వలా ।। 61
వారు ఆనందంగా, అన్ని దిక్కులలో పెద్దగా ప్రకటిస్తూ, ప్రతిచోటా వినిపించేలా చెప్పారు — 'మన తల్లి స్వర్గానికి వెళ్లిపోయారు, మనం though దుఃఖంలో ఉన్నా.'
వనే విచరమాణానాం లుబ్ధానాం వనచారిణామ్। కులధర్మోఽయమస్మాకం పూర్వైరాచరితః పురా ।। 62
మేము అడవిలో తిరుగుతూ, వేటాడుతూ జీవించే వాళ్లం. మా పూర్వీకులు కూడా ఇదే కుటుంబ ఆచారం పాటించారు.
ఏవం తే సుకృతం కృత్వా సమన్తాదవఘుష్య చ। భీమసేనోఽర్జునశ్చైవ మాద్రీపుత్రావుభావపి ।। 63
ఈ విధంగా, తగిన విధంగా చేయాల్సినది చేసి, చుట్టూ అందరికీ తెలియజేసిన తరువాత, భీమసేను, అర్జునుడు, మాద్రి కుమారులు ఇద్దరూ —
యుధిష్ఠిరశ్చ కృష్ణా చ రాజపత్నీ సుమధ్యమా। తతో యథాసమాజ్ఞప్తం నగరం ప్రావిశంస్తదా ।। 64
యుధిష్ఠిరుడు, సుందరమైన రూపం గల రాజపత్ని కృష్ణా, అప్పుడు ఆజ్ఞ ప్రకారం పట్టణంలోకి ప్రవేశించారు.
మత్స్యరాజ్ఞో విరాటస్య సమీపం వస్తుమఞ్జసా। అజ్ఞాతచర్యాం చరితుం వర్షం రాష్ట్రే త్రయోదశమ్ ।। 65
మత్స్య రాజు విరాటుని సమీపంలో నివసిస్తూ, పదమూడవ సంవత్సరాన్ని గుర్తుపట్టకుండా ఆ రాజ్యంలో గడపాలని నిర్ణయించారు.
అతశ్ఛన్నాని నామాని చకారైషాం యుధిష్ఠిరః । జయో జయేశో విజయో జయత్సేనో జయద్బలః
అప్పుడే యుధిష్ఠిరుడు వారికి రహస్య నామాలు పెట్టాడు — జయ, జయేశ, విజయ, జయత్సేన, జయద్బల.
ఆపత్సు నామభిస్త్వేతైః సమాహ్వామః పరస్పరమ్ ।। 66 ।। తతో యథాప్రతిజ్ఞాభిః ప్రావిశన్నగరం మహత్
అపాయ సమయంలో మనం ఈ పేర్లతో ఒకరినొకరు పిలుస్తామని నిర్ణయించారు. ఆ తరువాత వారు ప్రతిజ్ఞ ప్రకారం ఆ మహా నగరంలోకి ప్రవేశించారు.
అజ్ఞాతచర్యాం వత్స్యన్తో రాష్ట్రే వర్షం త్రయోదశమ్ ।। 67
వారు పదమూడవ సంవత్సరాన్ని ఆ రాజ్యంలో గుర్తుపడకుండా గడపాలని నిర్ణయించారు.
విరాటనగరం రమ్యం గచ్ఛమానో యుధిష్ఠిరః। అస్తువన్మనసా దేవీం దుర్గాం త్రిభువనేశ్వరీమ్ ।। 1
విరాటునగరానికి, ఆ అందమైన పట్టణానికి వెళ్తున్న యుధిష్ఠిరుడు, తన మనసులో మూడు లోకాల పాలకురాలు అయిన దుర్గాదేవిని స్తుతించాడు.
యశోదాగర్భసంభూతాం నారాయణవరప్రియామ్ । నన్దగోపకులే జాతాం మఙ్గల్యాం కులవర్ధనీమ్ ।। 2
యశోదా గర్భంలో పుట్టినవాడిని, నందగోప కుటుంబంలో జన్మించినవాడిని, మంగళకరమైనదాన్ని, వంశాన్ని పెంచే దైవాన్ని, నారాయణుని అనుగ్రహానికి ప్రియమైనదాన్ని.
కంసవిద్రావణకరీమసురాణాం క్షయంకరీమ్। శిలాతటవినిక్షిప్తామాకాశం ప్రతి గామినీమ్ ।। 3
కంసుని తరిమికొట్టినదాన్ని, రాక్షసులను నాశనం చేసినదాన్ని, శిలపై ఉంచి ఆకాశం వైపు వెళ్లినదాన్ని.
వాసుదేవస్య భగినీం దివ్యమాల్యవిభూషితామ్। దివ్యామ్బరధరాం దేవీం ఖఙ్గఖేటకధారిణీమ్ ।। 4
వాసుదేవుని సోదరిని, దివ్యమైన పుష్పమాలలతో అలంకరించబడినదాన్ని, దివ్య వస్త్రాలు ధరించినదాన్ని, ఖడ్గం, కవచం పట్టుకున్న దేవతను.
భారావతరణే పుణ్యే యే స్మరన్తి సదా శివామ్ । తాన్వై తారయతే పాపాత్పఙ్కే గామివ దుర్బలామ్ ।। 5
భూమి భారాన్ని తగ్గించడంలో ఎవరైనా ఎప్పుడూ శుభదేవిని స్మరించినా, ఆమె పాపాల మట్టిలో పడ్డవారిని, బలహీనమైన ఆవును మట్టిలోంచి లాగినట్టు, తప్పించిపెడుతుంది.
స్తోతుం ప్రచక్రమే భూయో వివిధైః స్తోత్రసంభవైః । ఆమన్త్ర్య దర్శనాకాఙ్క్షీ రాజా దేవీం సహానుజః ।। 6
రాజు తన తమ్ములతో కలిసి, దుర్గాదేవిని దర్శించాలనే ఆకాంక్షతో, ఆమెను సంబోధిస్తూ, ఎన్నో విధాలుగా స్తోత్రాలు చేయడం ప్రారంభించాడు.
నమోస్తు వరదే కృష్ణే కుమారి బ్రహ్మచారిణి । బాలార్కసదృశాకారే పూర్ణచన్ద్రనిభాననే ।। 7
వరాలిచ్చే దేవతా, నీలవర్ణమా, కుమారికా, బ్రహ్మచారిణీ, ఉదయించే సూర్యుని లాంటి రూపం కలదేవతా, పూర్ణచంద్రుని వంటి ముఖం కలదేవతా, నీకు నమస్కారం.
చతుర్భుజే చతుర్వక్రే పీనశ్రోణిపయోధరే। మయూరపిచ్ఛవలయే కేయూరాఙ్గదధారిణి ।। 8
నాలుగు చేతులతో, నాలుగు ముఖాలతో, విస్తారమైన నడుముతో, పుష్టిగా ఉన్న వక్షోజాలతో, మయూరపిచ్చాలతో అలంకరించిన గాజులతో, చేతులకు కంకణాలు, కేయూరాలు ధరించినవాడివి.
భాసి దేవి యథా పద్మా నారాయణపరిగ్రహః । స్వరూపం బ్రహ్మచర్యం చ విశదం తవ ఖేచరి ।। 9
ఓ దేవీ! నారాయణునికి ప్రియమైన పద్మవతిలా నీవు ప్రకాశిస్తున్నావు. నీ స్వరూపం, నీ పవిత్ర బ్రహ్మచర్య వ్రతం ఎంతో నిర్మలంగా వెలుగుతుంటాయి, ఆకాశంలో సంచరించే దేవతా!