యా తు వృత్తిరబాహ్యానాం బాహ్యానామపి కేవలమ్। ఉభయేషాం సమస్తానాం శృణు రాజోపజీవినామ్
ఇప్పుడు రాజును సేవించే వారు, బయటవారు, లోపలివారు, అందరి ప్రవర్తన గురించి విను.
న స్త్రియో జాతు మన్యేత బాహ్యే వాభ్యన్తరేఽపి వా । అనుజీవినాం నరేన్ద్రస్తు సృజేద్ధి సుమహద్భయమ్
రాజు సేవకులలో స్త్రీలను ఎప్పుడూ బయటవారిగా లేదా లోపలివారిగా పరిగణించకూడదు; ఎందుకంటే రాజు వారిని వదిలేస్తే, పెద్ద భయం కలుగుతుంది.
మత్వాఽస్య ప్రియమాత్మానం రాజరత్నాని రాజవత్। అరాజా రాజయోగ్యాని నోపయుఞ్జీత పణ్డితః
తనను రాజుకు ప్రియుడనుకొని, రాజు లాంటి ఆభరణాలు లేదా వస్తువులు, రాజు కాకపోయినా, వాడకూడదని జ్ఞాని తెలుసుకోవాలి.
అరాజానం హి రత్నాని రాజకాన్తాని రాజవత్। భుఞ్జానం తం నరం రాజా న తితిక్షేత జీవితమ్
రాజు కానివాడు, రాజు ఇష్టపడే ఆభరణాలు, వస్తువులు రాజు లాగా అనుభవిస్తే, రాజు అతని ప్రాణాన్ని సహించడు.
తస్మాదవ్యక్తభోగేన భోక్తవ్యం భూతిమిచ్ఛతా । తుల్యభోగం హి రాజా తు భృత్యం కోపేన యోజయేత్
కాబట్టి, ఐశ్వర్యాన్ని కోరేవాడు, తన ఆనందాన్ని బయటపడకుండా మితంగా అనుభవించాలి; రాజు లాగా అనుభవించే భృత్యుడిని రాజు కోపంతో శిక్షిస్తాడు.
న చాపత్యేన సంప్రీతిం రాజ్ఞః కుర్వీత కేనచిత్ । అధిక్షిప్తమనర్థం చ ద్వేష్యం చ పరివర్జయేత్
ఎవరూ రాజుకు సంతానం ద్వారా అనుకూలతను పొందాలని ప్రయత్నించకూడదు; అవమానమైన, ఉపయోగం లేని, ద్వేషించదగిన వాటిని దూరంగా ఉంచాలి.
ఏతాం హి సేవమానస్య నరసీమాం చతుర్విధామ్। ద్విధా విచ్ఛిద్యతే మూలం రాజమూలోపసేవినః
రాజును సేవించే వాడికి, ఈ నలుగురు ప్రవర్తనా సరిహద్దులు ఉన్నప్పుడు, వాటిలో రెండింటిని అతిక్రమిస్తే, అతని స్థానం మూలం నశిస్తుంది.
ఏతైస్తు విపరీతా యా నరసీమా నరాధమైః । తథా కుర్వీత సంసర్గం న విరోధం కథంచన
ఈ ప్రవర్తనా సరిహద్దులను నీచులు దాటి పోతే, వారితో కలవాలి గానీ, ఎప్పుడూ విరోధం చేయకూడదు.
బన్ధుభిశ్చ నరేన్ద్రస్య బలవద్భిశ్చ మానవైః । సాధు మన్యేత సంసర్గం న విరోధం కథంచన
రాజు బంధువులు, శక్తివంతమైనవారితో కలవడం మంచిదే, కానీ వారితో ఎప్పుడూ విరోధం చేయరాదు.
తాభ్యాం తు నరసీమాభ్యాం విరుద్ధస్యాల్పతేజసః । ప్రథమం ఛిద్యతే మూలం ద్వితీయం జాయతే భయమ్
ఈ రెండు ప్రవర్తనా సరిహద్దులకు విరుద్ధంగా, తక్కువ శక్తి ఉన్నవాడికి మొదట అతని మూలం నశిస్తుంది, తర్వాత భయం కలుగుతుంది.
ఉద్ధతానాం చ యో వేషః కుహకానాం చ యో భవేత్ । రాజవేషం చ విస్పష్టం సేవమానో న వర్ధతే। ఇతరాభ్యాం తు వేషాభ్యాం పరిహాస్యేత బాన్ధవైః
అహంకారులు, మోసగాళ్ళ వేషం లేదా స్పష్టమైన రాజవేషం ధరించినవాడు సేవలో అభివృద్ధి చెందడు; మిగతా రెండు వేషాల్లో అయితే బంధువులు నవ్వుతారు.
అపుంభిశ్చైవ పుంభిశ్చ స్త్రీభిః స్త్రీదర్శిభిర్నరైః । శక్యే సతి న సంభాషాం జాతు కుర్వీత కర్హిచిత్
పురుషులు, స్త్రీలు, స్త్రీలను చూసే పురుషులు ఎవరికైనా, వీలుంటే ఎప్పుడూ సంభాషణ చేయకూడదు.
ప్రతిసంభాషమాణో హి త్రిభిరేతైరచేతనః। శ్యేనః పేశీమివాదత్తే పురుషో భూతిమాత్మనః
ఈ లోకంలో జ్ఞానం లేని ముగ్గురితో మాట్లాడే మనిషి, గద్ద పీసె మాంసాన్ని ఎలా పట్టుకుంటుందో, అలాగే తనకు శ్రేయస్సును సంపాదించుకుంటాడు.
యే చ రాజ్ఞాఽభిసత్కారం లభేరన్కారణాదివ। తైశ్చ సామన్తదూతైశ్చ న సంసజ్యేత కర్హిచిత్
ఎవరైనా రాజు నుంచి ఏదైనా కారణంతో గౌరవం పొందితే, వారితోను, అలాగే రాజు సరిహద్దు దూతలతోను ఎప్పుడూ కలవకూడదు.
న చాన్యాచరితాం భూమిమసందిష్టో మహీపతేః। ఉపసేవేత మేధావీ యో రాజవసతిం వసేత్
రాజు ఆజ్ఞ లేకుండా, ఇతరులు పనిచేసిన చోట తెలివైనవాడు సేవ చేయకూడదు; రాజు నివాసంలోనే ఉండాలి.
న చ సందర్శనే రాజ్ఞాం ప్రబన్ధమభిసంజపేత్ । అపి చైతద్దరిద్రాణాం వ్యలీకస్థానముత్తమమ్
రాజుల సమక్షంలో ఎప్పుడూ కథలు చెప్పకూడదు; ఇది పేదలకు, బలహీనులకు ఉత్తమమైన రక్షణగా ఉంటుంది.
అర్థకామా చ యా నారీ రాజానం స్యాదుపస్థితా। అనుజీవీ తథాయుక్తాం నిధ్యాయన్దుష్యతే చ సః
ధనాన్ని కోరే ఒక స్త్రీ రాజును ఆశ్రయిస్తే, ఆమెను అనుసరించే సేవకుడు చెడిపోతాడు.
తస్మాన్నారీం న నిధ్యాయేత్తథాయుక్తాం విచక్షణః। తథా క్షుతం చ వాతం చ నిష్ఠీవం చాచరేచ్ఛనైః
కాబట్టి తెలివైనవాడు అలాంటి స్త్రీని మనసులో ఉంచకూడదు; అలాగే తుమ్ము, జబ్బు, ఉమ్మి వంటివాటిని కూడా అదుపులో పెట్టుకోవాలి.
న నర్మసు హసేజ్జాతు మూఢవృత్తిర్హి సా స్మృతా । స్మితం తు మృదుపూర్వేణ దర్శయీత ప్రసాదజమ్
వినోదంలో ఎప్పుడూ నవ్వకూడదు, అది మూర్ఖత్వంగా భావించబడుతుంది; కానీ మృదువుగా, సంతోషంగా వచ్చిన చిరునవ్వును చూపవచ్చు.
న చాక్షౌ న భుజౌ జాతు న చ వాక్యం సమాక్షిపేత్। న చ తిర్యగవేక్షేత చక్షుర్భ్యాం సమ్యగాచరేత్
ఎప్పుడూ పాశాలు ఆడకూడదు, మల్లయుద్ధం చేయకూడదు, మాట మధ్యలో ఆపకూడదు; అలాగే పక్కదారి చూపే చూపులు వేయకూడదు, కళ్లతో సరిగా ప్రవర్తించాలి.
భ్రుకుటిం చ న కుర్వీత న చాఙ్గుష్ఠైర్లిఖేన్మహీమ్। న చ గాఢం విజృమ్భేత జాతు రాజ్ఞః సమీపతః
కోపంగా కనుబొమ్మలు ముడిచకూడదు, బొటనవేళ్లతో నేలను గీసుకోకూడదు, రాజు సమక్షంలో శరీరాన్ని బాగా వంచకూడదు.
న ప్రశంసేన్నా చాసూయేత్ప్రియేషు చ హితేషు చ । స్తూయమానేషు వా తత్ర దూష్యమానేషు వా పునః
ప్రియమైనవారినీ, మేలు చేసే వారినీ, అక్కడ ప్రశంసలు పొందేవారినీ, నిందలు పొందేవారినీ ఎవరినీ పొగడకూడదు, నిందించకూడదు.
అథ సందృశ్యమానేషు ప్రియేషు చ హితేషు చ। శ్రూయమాణేషు వాక్యేషు వర్ణయేదమృతం యథా
కానీ ప్రియమైనవారు, మేలు చేసే వారు కనిపించినప్పుడు లేదా వారి మాటలు వినిపించినప్పుడు, వారిని అమృతంలా వర్ణించాలి.
న రాజ్ఞః ప్రతికూలాని సేవమానః సుఖీ భవేత్। పుత్రో వా యది వా భ్రాతా యద్యప్యాత్మసమో భవేత్
రాజును సేవించే వాడు రాజుకు విరుద్ధంగా ప్రవర్తిస్తే, అతను సంతానమైనా, అన్న అయినా, తానే అయినా సుఖంగా ఉండలేడు.
అప్రమత్తో హి రాజానం రఞ్జయేచ్ఛీలసంపదా। ఉత్థానేన తు మేధావీ శౌచేన వివిధేన చ
ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా ఉండే వాడు మంచి స్వభావంతో, శ్రద్ధతో, తెలివితో, వివిధ రకాల పవిత్రతతో రాజును సంతోషపెట్టాలి.
స్నానం హి వస్త్రశుద్ధిశ్చ శారీరం శౌచముచ్యతే। అసక్తిః ప్రాకృతార్థేషు ద్వితీయం శౌచముచ్యతే
స్నానం చేయడం, బట్టలు శుభ్రంగా ఉంచడం శరీర పవిత్రత; సాధారణ విషయాల్లో ఆసక్తి లేకపోవడం రెండవ పవిత్రతగా చెప్పబడింది.
రాజా భోజో విరాట్ సమ్రాట్ క్షత్రియో భూపతిర్నృపః । య ఏతైః స్తూయతే శబ్దైః కస్తం నార్చితుమర్హతి
రాజు, భోజుడు, విరాట్, సామ్రాట్, క్షత్రియుడు, భూపతి, నృపుడు — ఈ పదాలతో ఎవరు ప్రశంసించబడితే, వారిని ఎవరు గౌరవించకపోతారు?
తస్మాద్భక్త్యా చ యుక్తః సన్సత్యవాదీ జితేన్ద్రియః । మేధావీ ధృతిమాన్ప్రాజ్ఞః సంశ్రయీత మహీపతిమ్
కాబట్టి భక్తితో, నిజాయితీతో, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, తెలివైనవాడు, ధైర్యవంతుడు, జ్ఞానవంతుడు రాజును ఆశ్రయించాలి.
కృతజ్ఞం ప్రాజ్ఞమక్షుద్రం దృఢభక్తిం జితేన్ద్రియమ్ । వర్ధమానం స్థితం స్థానే సంశ్రయీత మహీపతిమ్
కృతజ్ఞత కలిగినవాడు, జ్ఞానవంతుడు, హీనమనస్కుడు కానివాడు, దృఢమైన భక్తి ఉన్నవాడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, అభివృద్ధిలో ఉన్నవాడు, స్థిరంగా ఉన్నవాడు — అలాంటి రాజును ఆశ్రయించాలి.
ఏష వః సముదాచారః సముద్దిష్టో యథావిధి । యథార్థాన్సంప్రపత్స్యన్తే పార్థ రాజోపజీవినః
ఇది మీకు యథావిధిగా చెప్పిన ఆచారం; ఇలా రాజును ఆశ్రయించే వారు తమ లక్ష్యాలను సాధిస్తారు, ఓ పార్థ.