హుల్యోపస్థితయోః పశ్య మమ చాన్యస్య చోభయోః । అన్యం పుష్ణాతి మద్ధీనమితి ధీరో న ముహ్యతి
నాకు, ఇంకొకరికి సమర్పణలు వచ్చినప్పుడు, 'నేను అవసరంలో ఉన్నా, ఇతనిని ఆదరిస్తున్నాడు' అని అనుకుని స్థిరబుద్ధి కలిగిన వాడు అయోమయానికి లోనవడడు.
శ్రేయాంసం హి పరిత్యజ్య వైద్యం కర్మణికర్మణి । పాపీయాంసం ప్రకుర్వీరఞ్శీలమేషాం తథావిధమ్
మంచి పనిని వదిలి, తక్కువ పనిని చేసి, చెడు పనిలో నిమగ్నమయ్యే వారు ఇలాంటి స్వభావం కలవారు.
నైషాం దారేషు కుర్వీత ప్రాజ్ఞో మైత్రీం కథంచన । రక్షణం తు న సేవేత యో రాజవసతిం వసేత్
వివేకవంతుడు, వారి భార్యలతో ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్నేహం చేయకూడదు. రాజు నివాసంలో ఉండేవాడు వారికి రక్షకుడిగా కూడా ఉండకూడదు.
యదా హ్యభిసమీక్షేత ప్రేష్యం స్త్రీభిః సమాగతమ్ । బుద్ధిః పరిభవేత్తస్య రాజా శఙ్కేత వా పునః
ఏదైనా సేవకుడు స్త్రీలతో కలిసినప్పుడు, రాజు మనసు అనుమానం కలిగి, అతని బుద్ధి తగ్గిపోతుంది.
శఙ్కితస్య పునః స్త్రీషు కస్య భృత్యస్య భూమిపః। జీవితం సాధు మన్యేత ప్రకృతిస్థో బలాత్కృతః
రాజు ఎవరికైనా స్త్రీల విషయంలో అనుమానం కలిగి ఉంటే, ఆ భృత్యుడు సహజంగా ఉన్నా, బలవంతంగా ఉన్నా, తన ప్రాణం సురక్షితమని నమ్మడం సమంజసం కాదు.
హర్షవస్తుషు చాప్యత్ర వర్తమానేషు కేషు చిత్। నాతిగాఢం ప్రహృష్యేత తాన్యేవాస్యానుపూజయేత్ ।। 47
ఇక్కడ ఆనందించదగిన సందర్భాలు వచ్చినా, ఎప్పుడూ అతిగా సంతోషించకూడదు; వాటిని మితంగా గౌరవించాలి.
హర్షాద్ధి మన్దః పురుషః స్వైరం కుర్వీత వైకృతమ్ । తదస్యాన్తఃపురే వృత్తమీక్షాం కుర్వీత భూమిపః
సంతోషంలో మునిగిపోయిన మూర్ఖుడు, నియంత్రణ లేకుండా తప్పుగా ప్రవర్తించవచ్చు; అందుకే రాజు అతని అంతఃపురంలో ఆచరణను గమనించాలి.
అన్తఃపురగతం హ్యేనం స్త్రియః క్లీబాశ్చ సర్వతః । వర్తమానం యథావచ్చ కుత్సయేయురసంశయమ్
అంతఃపురంలో స్త్రీలు, నపుంసకులు ఎక్కడైనా, అతను తగినట్టు ప్రవర్తించకపోతే, అతన్ని తప్పకుండా నిందిస్తారు.
తస్మాద్గమ్భీరమాత్మానం కృత్వా హర్షం నియమ్య చ। నిత్యమన్తఃపురే రాజ్ఞో న వృత్తం కీర్తయేద్బహిః
కాబట్టి, మనసు లోతుగా ఉంచుకుని, ఆనందాన్ని నియంత్రించి, ఎప్పుడూ రాజు అంతఃపుర విషయాలను బయట చెప్పకూడదు.
యథా హి సుమహామన్త్రో భిద్యమానో హరేత్సుఖమ్। ఏవమన్తఃపురే వృత్తం శ్రూయమాణం బహిర్భవేత్
ఎలా ఒక గొప్ప రహస్యం బయటపడితే సుఖాన్ని పోగొడుతుందో, అలాగే అంతఃపుర విషయాలు బయటకు వెళ్ళితే కష్టాలు వస్తాయి.
యా తు వృత్తిరబాహ్యానాం బాహ్యానామపి కేవలమ్। ఉభయేషాం సమస్తానాం శృణు రాజోపజీవినామ్
ఇప్పుడు రాజును సేవించే వారు, బయటవారు, లోపలివారు, అందరి ప్రవర్తన గురించి విను.
న స్త్రియో జాతు మన్యేత బాహ్యే వాభ్యన్తరేఽపి వా । అనుజీవినాం నరేన్ద్రస్తు సృజేద్ధి సుమహద్భయమ్
రాజు సేవకులలో స్త్రీలను ఎప్పుడూ బయటవారిగా లేదా లోపలివారిగా పరిగణించకూడదు; ఎందుకంటే రాజు వారిని వదిలేస్తే, పెద్ద భయం కలుగుతుంది.
మత్వాఽస్య ప్రియమాత్మానం రాజరత్నాని రాజవత్। అరాజా రాజయోగ్యాని నోపయుఞ్జీత పణ్డితః
తనను రాజుకు ప్రియుడనుకొని, రాజు లాంటి ఆభరణాలు లేదా వస్తువులు, రాజు కాకపోయినా, వాడకూడదని జ్ఞాని తెలుసుకోవాలి.
అరాజానం హి రత్నాని రాజకాన్తాని రాజవత్। భుఞ్జానం తం నరం రాజా న తితిక్షేత జీవితమ్
రాజు కానివాడు, రాజు ఇష్టపడే ఆభరణాలు, వస్తువులు రాజు లాగా అనుభవిస్తే, రాజు అతని ప్రాణాన్ని సహించడు.
తస్మాదవ్యక్తభోగేన భోక్తవ్యం భూతిమిచ్ఛతా । తుల్యభోగం హి రాజా తు భృత్యం కోపేన యోజయేత్
కాబట్టి, ఐశ్వర్యాన్ని కోరేవాడు, తన ఆనందాన్ని బయటపడకుండా మితంగా అనుభవించాలి; రాజు లాగా అనుభవించే భృత్యుడిని రాజు కోపంతో శిక్షిస్తాడు.
న చాపత్యేన సంప్రీతిం రాజ్ఞః కుర్వీత కేనచిత్ । అధిక్షిప్తమనర్థం చ ద్వేష్యం చ పరివర్జయేత్
ఎవరూ రాజుకు సంతానం ద్వారా అనుకూలతను పొందాలని ప్రయత్నించకూడదు; అవమానమైన, ఉపయోగం లేని, ద్వేషించదగిన వాటిని దూరంగా ఉంచాలి.
ఏతాం హి సేవమానస్య నరసీమాం చతుర్విధామ్। ద్విధా విచ్ఛిద్యతే మూలం రాజమూలోపసేవినః
రాజును సేవించే వాడికి, ఈ నలుగురు ప్రవర్తనా సరిహద్దులు ఉన్నప్పుడు, వాటిలో రెండింటిని అతిక్రమిస్తే, అతని స్థానం మూలం నశిస్తుంది.
ఏతైస్తు విపరీతా యా నరసీమా నరాధమైః । తథా కుర్వీత సంసర్గం న విరోధం కథంచన
ఈ ప్రవర్తనా సరిహద్దులను నీచులు దాటి పోతే, వారితో కలవాలి గానీ, ఎప్పుడూ విరోధం చేయకూడదు.
బన్ధుభిశ్చ నరేన్ద్రస్య బలవద్భిశ్చ మానవైః । సాధు మన్యేత సంసర్గం న విరోధం కథంచన
రాజు బంధువులు, శక్తివంతమైనవారితో కలవడం మంచిదే, కానీ వారితో ఎప్పుడూ విరోధం చేయరాదు.
తాభ్యాం తు నరసీమాభ్యాం విరుద్ధస్యాల్పతేజసః । ప్రథమం ఛిద్యతే మూలం ద్వితీయం జాయతే భయమ్
ఈ రెండు ప్రవర్తనా సరిహద్దులకు విరుద్ధంగా, తక్కువ శక్తి ఉన్నవాడికి మొదట అతని మూలం నశిస్తుంది, తర్వాత భయం కలుగుతుంది.
ఉద్ధతానాం చ యో వేషః కుహకానాం చ యో భవేత్ । రాజవేషం చ విస్పష్టం సేవమానో న వర్ధతే। ఇతరాభ్యాం తు వేషాభ్యాం పరిహాస్యేత బాన్ధవైః
అహంకారులు, మోసగాళ్ళ వేషం లేదా స్పష్టమైన రాజవేషం ధరించినవాడు సేవలో అభివృద్ధి చెందడు; మిగతా రెండు వేషాల్లో అయితే బంధువులు నవ్వుతారు.
అపుంభిశ్చైవ పుంభిశ్చ స్త్రీభిః స్త్రీదర్శిభిర్నరైః । శక్యే సతి న సంభాషాం జాతు కుర్వీత కర్హిచిత్
పురుషులు, స్త్రీలు, స్త్రీలను చూసే పురుషులు ఎవరికైనా, వీలుంటే ఎప్పుడూ సంభాషణ చేయకూడదు.
ప్రతిసంభాషమాణో హి త్రిభిరేతైరచేతనః। శ్యేనః పేశీమివాదత్తే పురుషో భూతిమాత్మనః
ఈ లోకంలో జ్ఞానం లేని ముగ్గురితో మాట్లాడే మనిషి, గద్ద పీసె మాంసాన్ని ఎలా పట్టుకుంటుందో, అలాగే తనకు శ్రేయస్సును సంపాదించుకుంటాడు.
యే చ రాజ్ఞాఽభిసత్కారం లభేరన్కారణాదివ। తైశ్చ సామన్తదూతైశ్చ న సంసజ్యేత కర్హిచిత్
ఎవరైనా రాజు నుంచి ఏదైనా కారణంతో గౌరవం పొందితే, వారితోను, అలాగే రాజు సరిహద్దు దూతలతోను ఎప్పుడూ కలవకూడదు.
న చాన్యాచరితాం భూమిమసందిష్టో మహీపతేః। ఉపసేవేత మేధావీ యో రాజవసతిం వసేత్
రాజు ఆజ్ఞ లేకుండా, ఇతరులు పనిచేసిన చోట తెలివైనవాడు సేవ చేయకూడదు; రాజు నివాసంలోనే ఉండాలి.
న చ సందర్శనే రాజ్ఞాం ప్రబన్ధమభిసంజపేత్ । అపి చైతద్దరిద్రాణాం వ్యలీకస్థానముత్తమమ్
రాజుల సమక్షంలో ఎప్పుడూ కథలు చెప్పకూడదు; ఇది పేదలకు, బలహీనులకు ఉత్తమమైన రక్షణగా ఉంటుంది.
అర్థకామా చ యా నారీ రాజానం స్యాదుపస్థితా। అనుజీవీ తథాయుక్తాం నిధ్యాయన్దుష్యతే చ సః
ధనాన్ని కోరే ఒక స్త్రీ రాజును ఆశ్రయిస్తే, ఆమెను అనుసరించే సేవకుడు చెడిపోతాడు.
తస్మాన్నారీం న నిధ్యాయేత్తథాయుక్తాం విచక్షణః। తథా క్షుతం చ వాతం చ నిష్ఠీవం చాచరేచ్ఛనైః
కాబట్టి తెలివైనవాడు అలాంటి స్త్రీని మనసులో ఉంచకూడదు; అలాగే తుమ్ము, జబ్బు, ఉమ్మి వంటివాటిని కూడా అదుపులో పెట్టుకోవాలి.
న నర్మసు హసేజ్జాతు మూఢవృత్తిర్హి సా స్మృతా । స్మితం తు మృదుపూర్వేణ దర్శయీత ప్రసాదజమ్
వినోదంలో ఎప్పుడూ నవ్వకూడదు, అది మూర్ఖత్వంగా భావించబడుతుంది; కానీ మృదువుగా, సంతోషంగా వచ్చిన చిరునవ్వును చూపవచ్చు.
న చాక్షౌ న భుజౌ జాతు న చ వాక్యం సమాక్షిపేత్। న చ తిర్యగవేక్షేత చక్షుర్భ్యాం సమ్యగాచరేత్
ఎప్పుడూ పాశాలు ఆడకూడదు, మల్లయుద్ధం చేయకూడదు, మాట మధ్యలో ఆపకూడదు; అలాగే పక్కదారి చూపే చూపులు వేయకూడదు, కళ్లతో సరిగా ప్రవర్తించాలి.