ధృష్టో ద్వారం సదా పశ్యన్న చ రాజసు విశ్వసేత్ । తదేవాసనమన్విచ్ఛేద్యత్ర నాభిలషేత్పరః
ధైర్యంగా ద్వారం ఎప్పుడూ చూడాలి, కానీ రాజుల మీద నమ్మకం పెట్టుకోకూడదు; ఎవ్వరూ ఆశపడని చోటే కూర్చోవాలి.
యత్రోపవిష్టః సంకల్పం నోపహన్యాద్బలీయసః । తదాసనం రాజకులే ఈప్సేత పురుషో వసన్
బలవంతుడి సంకల్పాన్ని అడ్డుకోని చోట కూర్చుంటే, రాజసభలో ఉన్నవాడు ఆ స్థానం కోరాలి.
యథైనం యత్ర చాసీనం శఙ్కయేద్దుష్టచరిణమ్ । న తత్రోపవిశేజ్జాతు యో రాజవసతిం వసేత్
ఎక్కడ, ఎవరిని చెడు ప్రవర్తనతో అనుమానం వస్తే, రాజు ఇంట్లో నివసించే వాడు అక్కడ ఎప్పుడూ కూర్చోకూడదు.
స్వభూమౌ కామమాసీత తిష్ఠేద్వా రాజసన్నిధౌ। న త్వేవాసనమన్యస్య ప్రార్థయేత కదాచన
తన భూమిలో కావాలంటే కూర్చోవచ్చు, లేక రాజు సమక్షంలో నిలబడి ఉండవచ్చు; కానీ ఎప్పుడూ ఇతరుల స్థానం ఆశించకూడదు.
పరాసనగతం హ్యేనం పరస్య పరిచారకాః । పరిషద్యపకర్షేయుః పరిహాస్యేత శత్రుభిః
ఇతరుల స్థానంలో కూర్చుంటే, ఆ వ్యక్తి సేవకులు సభలో నుంచి తీసివేయవచ్చు; శత్రువులు నవ్వుతారు.
నిత్యం విప్రతిషిద్ధం తత్పురస్తాదాసనం మతమ్ । అర్థార్థం హి యదా భృత్యో రాజానముపతిష్ఠతే
ముందు భాగంలో కూర్చోడం ఎప్పుడూ నిషిద్ధం; ఎందుకంటే, సేవకుడు రాజును ఏదైనా పని కోసం కలిసేటప్పుడు అదే నియమం.
దక్షిణం వాఽథ వామం వా భాగమాశ్రిత్య పణ్డితః। తిష్ఠేద్వినీతవద్రాజన్న పురస్తాన్న పృష్ఠతః। రాక్షిణామాత్తశస్త్రాణాం పశ్చాత్స్థానం విధీయతే
పండితుడు, ఓ రాజా, వినయంగా, కుడివైపు లేదా ఎడమవైపు నిలవాలి. ముందుగా గానీ, వెనుకగా గానీ ఉండకూడదు. ఆయుధాలు ధరించిన రక్షకులకు మాత్రమే వెనుక నిలవడం అనుమతించబడింది.
మాతృగోత్రే స్వగోత్రే వా నామ్నా శీలేన వా పునః । సంగ్రహార్థం మనుష్యాణాం నిత్యమాభాషితా భవేత్
ప్రజల మధ్య, గుర్తింపు కోసం, ఎవరినైనా వారి తల్లి వంశం, స్వంత వంశం, పేరు లేదా స్వభావం ద్వారా ఎప్పుడూ పిలవాలి.
పూజ్యమానోపి యో రాజ్ఞా నరో న ప్రతిపూజయేత్। నైనమారాధయేజ్జాతు శాస్తా శిష్యానివాలసాన్
రాజు గౌరవించినా, ఆ మనిషి తిరిగి గౌరవం చూపకపోతే, అతనిని ఎప్పుడూ ప్రీతిపాత్రుడిగా చూడకూడదు. ఉపాధ్యాయుడు ఆలస్యంగా నేర్చుకునే విద్యార్థులను ఎలా ఆదరించడో అలాగే.
నాస్య యుగ్యం న పర్యఙ్కం నాసనం న రథం తథా। ఆరోహేత్సంమతోఽస్మీతి యో రాజవసతిం వసేత్
రాజు నివాసంలో ఉండే వాడు, తాను ప్రీతిపాత్రుడినని భావించి, రాజు యోగం, మంచం, ఆసనం, రథం ఎక్కకూడదు.
యో వై గృహేభ్యః ప్రవసన్క్రియమాణమనుస్మరన్ । ఉత్థానే నిత్యసంకల్పో నిస్తన్ద్రీః సంఘతాత్మవాన్
తన ఇంటి నుంచి దూరంగా ఉంటూ, ఎప్పుడూ తన కర్తవ్యాలను గుర్తు చేసుకుంటూ, లేచే విషయంలో నిశ్చయంగా, అలసట లేకుండా, సమూహానికి అంకితంగా ఉండే వాడు రాజు నివాసంలో ఉండటానికి యోగ్యుడు.
పరీతః క్షుత్పిపాసాభ్యాం విహాయ పరిదేవనమ్ । దుఃఖేన సుఖమన్విచ్ఛేద్యో రాజవసతిం వసేత్
ఆహారం, దాహం గురించి బాధపడకుండా, కష్టంలో కూడా సుఖాన్ని వెతుకుతూ, రాజు నివాసంలో ఉండాలి.
కరిష్యామ్యహమిత్యేవ యః స రాజసు సిధ్యతి
నేను చేస్తాను అని ధైర్యంగా చెప్పేవాడే రాజుల మధ్య విజయవంతుడవుతాడు.
ఉష్ణే వా యది వా శీతే రాత్రౌ వా యది వా దివా । ఆదిష్టో న వికల్పేత యః స రాజసు సిద్ధ్యతి
వేడిలోనైనా, చలిలోనైనా, రాత్రిలోనైనా, పగటిలోనైనా, ఆజ్ఞ ఇచ్చినప్పుడు సందేహించకుండా పనిచేసేవాడే రాజుల మధ్య విజయవంతుడవుతాడు.
నైవ ప్రాప్తోఽవమన్యేత సదాఽమాత్యో విశారదః । మానం ప్రాప్తో న హృష్యేత న వ్యథేచ్చ విమానితః । ఋదుర్మృదుః సత్యవాదో యః స రాజసు సిద్ధ్యతి
వివేకవంతుడైన మంత్రి, దక్కనిది వచ్చలేదని నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు. వచ్చినదానికి ఆనందించకూడదు. అవమానపడ్డప్పుడు కలవరపడకూడదు. మృదువుగా, దృఢంగా, నిజాయితీగా ఉండేవాడు రాజుల మధ్య విజయవంతుడవుతాడు.
నైవ లాభాద్ధర్షమియాన్న వ్యథేచ్చ విమానితః। సమః పూర్ణతులేవ స్యాద్యో రాజవసతిం వసేత్
లాభం వల్ల గర్వపడకూడదు, అవమానానికి కలవరపడకూడదు. తూకం మాదిరిగా సమతా భావంతో ఉండేవాడు రాజు నివాసంలో ఉండటానికి యోగ్యుడు.
అల్పేచ్ఛో ధృతిమాన్రాజఞ్ఛాయేవానుగతః సదా। దక్షః ప్రదక్షిణో ధీరః స రాజవసతిం వసేత్
తక్కువతో సంతృప్తిగా ఉండేవాడు, ధైర్యంగా, ఎల్లప్పుడూ నీడలా అనుసరిస్తూ, నైపుణ్యంగా, జాగ్రత్తగా, స్థిరంగా ఉండేవాడు రాజు నివాసంలో ఉండటానికి యోగ్యుడు.
ఇతిహాసపురాణజ్ఞః కుశలః సత్కథాసు చ। వదాన్యః సత్యవాక్వాపి యో రాజవసతిం వసేత్
చరిత్ర, పురాణాలపై జ్ఞానం కలిగి, మంచి కథలు చెప్పడంలో నైపుణ్యం కలిగి, ఉదారంగా, నిజాయితీగా మాట్లాడేవాడు రాజు నివాసంలో ఉండటానికి యోగ్యుడు.
న మిథో భాషితం రాజ్ఞో మనుష్యేషు ప్రకాశయేత్ । యం చాసూయన్తి రాజానః పురుషం నో వదేచ్చ తమ్
రాజు వ్యక్తిగతంగా చెప్పిన మాటలను ఇతరులకు చెప్పకూడదు. రాజులు ఎవ్వరిని అసూయపడతారో, ఆ వ్యక్తి గురించి కూడా మాట్లాడకూడదు.
నైషాం కర్మసు సంయుక్తో ధనం కించిదుపస్పృశేత్। ప్రాప్నుయాదాదదానో వా బన్ధం వా వధమేవ వా
వారి పనుల్లో భాగం కానివాడు, వారి ధనాన్ని తాకకూడదు. తాకితే, బంధనానికి లేదా మరణానికి కూడా గురయ్యే అవకాశం ఉంది.
హుల్యోపస్థితయోః పశ్య మమ చాన్యస్య చోభయోః । అన్యం పుష్ణాతి మద్ధీనమితి ధీరో న ముహ్యతి
నాకు, ఇంకొకరికి సమర్పణలు వచ్చినప్పుడు, 'నేను అవసరంలో ఉన్నా, ఇతనిని ఆదరిస్తున్నాడు' అని అనుకుని స్థిరబుద్ధి కలిగిన వాడు అయోమయానికి లోనవడడు.
శ్రేయాంసం హి పరిత్యజ్య వైద్యం కర్మణికర్మణి । పాపీయాంసం ప్రకుర్వీరఞ్శీలమేషాం తథావిధమ్
మంచి పనిని వదిలి, తక్కువ పనిని చేసి, చెడు పనిలో నిమగ్నమయ్యే వారు ఇలాంటి స్వభావం కలవారు.
నైషాం దారేషు కుర్వీత ప్రాజ్ఞో మైత్రీం కథంచన । రక్షణం తు న సేవేత యో రాజవసతిం వసేత్
వివేకవంతుడు, వారి భార్యలతో ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్నేహం చేయకూడదు. రాజు నివాసంలో ఉండేవాడు వారికి రక్షకుడిగా కూడా ఉండకూడదు.
యదా హ్యభిసమీక్షేత ప్రేష్యం స్త్రీభిః సమాగతమ్ । బుద్ధిః పరిభవేత్తస్య రాజా శఙ్కేత వా పునః
ఏదైనా సేవకుడు స్త్రీలతో కలిసినప్పుడు, రాజు మనసు అనుమానం కలిగి, అతని బుద్ధి తగ్గిపోతుంది.
శఙ్కితస్య పునః స్త్రీషు కస్య భృత్యస్య భూమిపః। జీవితం సాధు మన్యేత ప్రకృతిస్థో బలాత్కృతః
రాజు ఎవరికైనా స్త్రీల విషయంలో అనుమానం కలిగి ఉంటే, ఆ భృత్యుడు సహజంగా ఉన్నా, బలవంతంగా ఉన్నా, తన ప్రాణం సురక్షితమని నమ్మడం సమంజసం కాదు.
హర్షవస్తుషు చాప్యత్ర వర్తమానేషు కేషు చిత్। నాతిగాఢం ప్రహృష్యేత తాన్యేవాస్యానుపూజయేత్ ।। 47
ఇక్కడ ఆనందించదగిన సందర్భాలు వచ్చినా, ఎప్పుడూ అతిగా సంతోషించకూడదు; వాటిని మితంగా గౌరవించాలి.
హర్షాద్ధి మన్దః పురుషః స్వైరం కుర్వీత వైకృతమ్ । తదస్యాన్తఃపురే వృత్తమీక్షాం కుర్వీత భూమిపః
సంతోషంలో మునిగిపోయిన మూర్ఖుడు, నియంత్రణ లేకుండా తప్పుగా ప్రవర్తించవచ్చు; అందుకే రాజు అతని అంతఃపురంలో ఆచరణను గమనించాలి.
అన్తఃపురగతం హ్యేనం స్త్రియః క్లీబాశ్చ సర్వతః । వర్తమానం యథావచ్చ కుత్సయేయురసంశయమ్
అంతఃపురంలో స్త్రీలు, నపుంసకులు ఎక్కడైనా, అతను తగినట్టు ప్రవర్తించకపోతే, అతన్ని తప్పకుండా నిందిస్తారు.
తస్మాద్గమ్భీరమాత్మానం కృత్వా హర్షం నియమ్య చ। నిత్యమన్తఃపురే రాజ్ఞో న వృత్తం కీర్తయేద్బహిః
కాబట్టి, మనసు లోతుగా ఉంచుకుని, ఆనందాన్ని నియంత్రించి, ఎప్పుడూ రాజు అంతఃపుర విషయాలను బయట చెప్పకూడదు.
యథా హి సుమహామన్త్రో భిద్యమానో హరేత్సుఖమ్। ఏవమన్తఃపురే వృత్తం శ్రూయమాణం బహిర్భవేత్
ఎలా ఒక గొప్ప రహస్యం బయటపడితే సుఖాన్ని పోగొడుతుందో, అలాగే అంతఃపుర విషయాలు బయటకు వెళ్ళితే కష్టాలు వస్తాయి.