పురోహితోఽయమస్మాకమగ్నిహోత్రాణి రక్షతు। సూతపౌరోగవైః సార్ధం ద్రుపదస్య నివేశనే
మన పూజారి, రథవాహకులు, గోపాలులతో కలిసి, ద్రుపదుని ఇంట్లో అగ్నికార్యాలను కాపాడాలి.
ఇన్ద్రసేనముఖాశ్చేమే రథానాదాయ కేవలాన్ । యాన్తు ద్వారవతీం శీఘ్రమితి మే వర్తతే మతిః
ఇంద్రసేనుడు ముందుండి, వీరందరూ రథాలను తీసుకుని త్వరగా ద్వారకకు వెళ్లాలి — ఇదే నా నిర్ణయం.
ఇమాశ్చ నార్యో ద్రౌపద్యాః సర్వాశ్చ పరిచారికా । పాఞ్చాలానేవ గచ్ఛన్తు సూతపౌరోగవైః సహ
ఇవి ద్రౌపదికి సేవ చేసే స్త్రీలు, వీరందరూ రథవాహకులు, గోపాలులతో కలిసి పాంచాల దేశానికి వెళ్లాలి.
సర్వైరపి చ వక్తవ్యం న ప్రాజ్ఞాయన్త పాణ్డవాః । అర్ధరాత్రే మహాత్మానో భిక్షాదాన్బ్రాహ్మణానపి। గతా హ్యస్మానపాహాయ సర్వే ద్వైతవనాదితి
పాండవులను ఎవరూ గుర్తించలేదని అందరూ చెప్పాలి; అర్ధరాత్రి సమయంలో, దానం తీసుకున్న బ్రాహ్మణులతో సహా, మహాత్ములు మనల్ని వదిలి ద్వైతవనానికి వెళ్లిపోయారని చెప్పాలి.
ఏవం తేఽన్యోన్యమామన్త్ర్య కర్మాణ్యుక్త్వా పృథక్పృథక్। ధౌమ్యమామన్త్రయామాసుః స చ తాన్మన్త్రమబ్రవీత్
ఇలా పరస్పరం వీడ్కోలు చెప్పుకుని, పనులను వేరువేరుగా అప్పగించి, ధౌమ్యుని దగ్గరకు వెళ్లారు; ఆయన వారికి మంత్రాన్ని చెప్పాడు.
తానన్వశాత్స ధర్మాత్మా సర్వధర్మవిశేషవిత్ । ధౌమ్యః పురోహితో రాజన్పాణ్డవాన్పురుషర్షభాన్
ధర్మాన్ని బాగా తెలిసిన ధౌమ్యుడు, మన పూజారి, ఓ రాజా, పాండవులకు ఉపదేశం చేశాడు.
విదితం వై యథా సర్వం లోకే వృత్తమిదం నృప। విదితే చాపి వక్తవ్యం సుహృద్భిరనురాగతః
ఈ సంఘటనలు ప్రపంచంలో ఎలా జరిగాయో అందరికీ తెలుసు, ఓ రాజా! తెలిసినప్పుడు, మిత్రులు ప్రేమతో చెప్పాలి.
అతోఽహమభివక్ష్యామి హేతుమాత్రం నిబోధత। హన్తేమాం రాజవసతిం రాజపుత్రా బ్రవీమి వః। యథా రాజకులం ప్రాప్య చరన్ప్రోష్య న రిష్యతి
కాబట్టి ఇప్పుడు నేను చెప్పబోతున్నాను, కారణాన్ని వినండి. రాజకుమారులారా, రాజభవనంలో నివసించినప్పుడు, ఎలాంటి హాని కలగకుండా ఎలా ఉండాలో నేను మీకు వివరించబోతున్నాను.
దుర్వాసమేవ కౌరవ్య జాతేన కురువేశ్మని । అమానితేన మానార్హ గూఢేన పరివత్సరమ్
కౌరవుని ఇంటిలో పుట్టినవాడు, దుర్వాసులా, గౌరవానికి అర్హుడైనా గుర్తించబడకుండా, ఒక సంవత్సరం మౌనంగా, ఎవరికీ తెలియకుండా ఉండాలి.
దిష్టద్వారో లభేద్ద్రష్టుం రాజస్వేషు న విశ్వసేత్। న చానుశిష్యాద్రాజానమపృచ్ఛన్తం కదాచన
రాజును చూడాలంటే నిర్ణయించిన ద్వారం నుంచే లోపలికి వెళ్లాలి; రాజుల మీద ఎప్పుడూ నమ్మకం పెట్టుకోకూడదు. రాజు అడగకపోతే, అతనికి ఉపదేశం చెప్పకూడదు.
తూష్ణీం త్వేనముపాసీత కాలే సమభిపూజయేత్
ఆయన మౌనంగా సేవ చేయాలి; సరైన సమయంలో గౌరవంతో ఆరాధించాలి.
అసూయన్తి హి రాజానో జనాననృతవాదినః। తథైవ చావమన్యన్తే మన్త్రిణం వాదినం మృషా
రాజులు అబద్ధం చెప్పేవారిని అసహ్యించుకుంటారు; అలాగే, అబద్ధం చెప్పే మంత్రి మాటలను కూడా పట్టించుకోరు.
విదితే చాస్య కుర్వీత కార్యాణి సులఘూన్యపి। ఏవం విచరతో రాజ్ఞి న క్షతిర్జాయతే క్వచిత్
రాజు మనసులోని కోరికలు తెలిసిన తర్వాత, చిన్న పనైనా చేయాలి; ఇలా రాజు సమక్షంలో తిరుగుతూ ఉంటే ఎలాంటి హాని కలగదు.
పాణ్డవాగ్నిరయం లోకే సర్వశస్త్రమయో మహాన । భర్తా గోప్తా చ భూతానాం రాజా పురుషవిగ్రహః
ఈ పాండవుడు లోకంలో అగ్నిలా, అన్ని ఆయుధాల సమాహారంగా ఉన్నవాడు; భూతాలకు అధిపతి, రక్షకుడు, మానవ రూపంలో రాజు.
సర్వాత్మనా వర్తమానం యథా దోషో న సంస్పృశేత్ । రాజానముపతిష్ఠన్తం తస్య వృత్తం నిబోధత
తప్పు తగలకుండా పూర్తిగా నియంత్రణతో ఉండి, రాజును సేవించేవాడు; అతని ప్రవర్తనను విను.
క్షత్రియం చైవ సర్పం చ బ్రాహ్మణం చ బహుశ్రుతమ్ । నావమన్యేత మేధావీ కృశానపి కదాచన
వేదాలు నేర్చుకున్న బ్రాహ్మణుడిని, క్షత్రియుడిని, పాము వంటి వారిని, బలహీనులైనా, జ్ఞానవంతుడు ఎప్పుడూ తక్కువగా చూడకూడదు.
ఏతత్రయం చ పురుషం నిర్దహేదవమానితమ్। రాజా తస్మాద్బుధైర్నిత్యం పూజనీయః ప్రయత్నతః
ఈ ముగ్గురిని అవమానిస్తే వారు మనిషిని నాశనం చేయగలరు; అందుకే జ్ఞానులు రాజును ఎప్పుడూ శ్రద్ధగా గౌరవించాలి.
నాతివర్తేత మర్యాదాం పురుషో రాజసంమతః। వ్యవహారం పునర్లోకే మర్యాదాం పణ్డితా విదుః
రాజు ఆమోదించినవాడు నిర్ణయించిన హద్దులు దాటి పోకూడదు; సమాజంలో పండితులు ఆ హద్దులను సరిగ్గా తెలుసుకుంటారు.
న హి పుత్రం న నప్తారం న భ్రాతరమరిన్దమ। సమతిక్రాన్తమర్యాదం పూజయన్తి పరాధిపాః
శత్రువులను జయించినవాడా, హద్దులు దాటి పోయిన కుమారుడిని, మనవడిని, అన్నయ్యను కూడా అధిపతులు గౌరవించరు.
గచ్ఛన్నపి పరాం భూతిం భూమిపాలనియోజితః। జాత్యన్ధ ఇవ మన్యేత మర్యాదామనుచిన్తయన్
రాజు ఆజ్ఞతో ఎంత గొప్ప ఐశ్వర్యం వచ్చినా, మనిషి జన్మతో అంధుడిలా హద్దులను ఎప్పుడూ గుర్తు పెట్టుకోవాలి.
ధృష్టో ద్వారం సదా పశ్యన్న చ రాజసు విశ్వసేత్ । తదేవాసనమన్విచ్ఛేద్యత్ర నాభిలషేత్పరః
ధైర్యంగా ద్వారం ఎప్పుడూ చూడాలి, కానీ రాజుల మీద నమ్మకం పెట్టుకోకూడదు; ఎవ్వరూ ఆశపడని చోటే కూర్చోవాలి.
యత్రోపవిష్టః సంకల్పం నోపహన్యాద్బలీయసః । తదాసనం రాజకులే ఈప్సేత పురుషో వసన్
బలవంతుడి సంకల్పాన్ని అడ్డుకోని చోట కూర్చుంటే, రాజసభలో ఉన్నవాడు ఆ స్థానం కోరాలి.
యథైనం యత్ర చాసీనం శఙ్కయేద్దుష్టచరిణమ్ । న తత్రోపవిశేజ్జాతు యో రాజవసతిం వసేత్
ఎక్కడ, ఎవరిని చెడు ప్రవర్తనతో అనుమానం వస్తే, రాజు ఇంట్లో నివసించే వాడు అక్కడ ఎప్పుడూ కూర్చోకూడదు.
స్వభూమౌ కామమాసీత తిష్ఠేద్వా రాజసన్నిధౌ। న త్వేవాసనమన్యస్య ప్రార్థయేత కదాచన
తన భూమిలో కావాలంటే కూర్చోవచ్చు, లేక రాజు సమక్షంలో నిలబడి ఉండవచ్చు; కానీ ఎప్పుడూ ఇతరుల స్థానం ఆశించకూడదు.
పరాసనగతం హ్యేనం పరస్య పరిచారకాః । పరిషద్యపకర్షేయుః పరిహాస్యేత శత్రుభిః
ఇతరుల స్థానంలో కూర్చుంటే, ఆ వ్యక్తి సేవకులు సభలో నుంచి తీసివేయవచ్చు; శత్రువులు నవ్వుతారు.
నిత్యం విప్రతిషిద్ధం తత్పురస్తాదాసనం మతమ్ । అర్థార్థం హి యదా భృత్యో రాజానముపతిష్ఠతే
ముందు భాగంలో కూర్చోడం ఎప్పుడూ నిషిద్ధం; ఎందుకంటే, సేవకుడు రాజును ఏదైనా పని కోసం కలిసేటప్పుడు అదే నియమం.
దక్షిణం వాఽథ వామం వా భాగమాశ్రిత్య పణ్డితః। తిష్ఠేద్వినీతవద్రాజన్న పురస్తాన్న పృష్ఠతః। రాక్షిణామాత్తశస్త్రాణాం పశ్చాత్స్థానం విధీయతే
పండితుడు, ఓ రాజా, వినయంగా, కుడివైపు లేదా ఎడమవైపు నిలవాలి. ముందుగా గానీ, వెనుకగా గానీ ఉండకూడదు. ఆయుధాలు ధరించిన రక్షకులకు మాత్రమే వెనుక నిలవడం అనుమతించబడింది.
మాతృగోత్రే స్వగోత్రే వా నామ్నా శీలేన వా పునః । సంగ్రహార్థం మనుష్యాణాం నిత్యమాభాషితా భవేత్
ప్రజల మధ్య, గుర్తింపు కోసం, ఎవరినైనా వారి తల్లి వంశం, స్వంత వంశం, పేరు లేదా స్వభావం ద్వారా ఎప్పుడూ పిలవాలి.
పూజ్యమానోపి యో రాజ్ఞా నరో న ప్రతిపూజయేత్। నైనమారాధయేజ్జాతు శాస్తా శిష్యానివాలసాన్
రాజు గౌరవించినా, ఆ మనిషి తిరిగి గౌరవం చూపకపోతే, అతనిని ఎప్పుడూ ప్రీతిపాత్రుడిగా చూడకూడదు. ఉపాధ్యాయుడు ఆలస్యంగా నేర్చుకునే విద్యార్థులను ఎలా ఆదరించడో అలాగే.
నాస్య యుగ్యం న పర్యఙ్కం నాసనం న రథం తథా। ఆరోహేత్సంమతోఽస్మీతి యో రాజవసతిం వసేత్
రాజు నివాసంలో ఉండే వాడు, తాను ప్రీతిపాత్రుడినని భావించి, రాజు యోగం, మంచం, ఆసనం, రథం ఎక్కకూడదు.