మేరుః ప్రచ్ఛాదిత ఇవ వసన్వజ్రోణ ముష్టినా। ఆఖ్యాతా షణ్డకోస్మీతి ప్రతిజ్ఞాతం హి పాతకం
మేఘాలతో కప్పబడిన మెరుపర్వతంలా, నేను శండుడినని అందరికీ తెలిసిపోతుంది. ఇది నా ప్రతిజ్ఞ, అయినా ఇది నాకు దురదృష్టమే.
ఇత్యేవముక్త్వా పురుషప్రవీరస్తథార్జునో ధర్మామృతాం వరిష్ఠః। వాక్యం తథాసౌ .... భూయో నృపోఽపరం భ్రాతర...బభాషే
ఇలా చెప్పిన తర్వాత, పురుషశ్రేష్ఠుడైన అర్జునుడు, ధర్మమృతంలో ప్రావీణ్యుడు, రాజును మళ్లీ ఉద్దేశించి మాటలాడాడు. ఆ తరువాత మరొక తమ్ముడు మాట్లాడాడు.
కింకర్మా కింసమాచారో నకులోయం భవిష్యతి। సుకుమారశ్చ శూరశ్చ దర్శనీయః సుఖోచితః
ఈ నకులుడు ఏ పనిని చేస్తాడు? అతని స్వభావం ఎలా ఉంటుంది? అతడు మృదువైనవాడు, ధైర్యవంతుడు, అందగాడు, సుఖజీవనానికి అలవాటైనవాడు.
అదుఃఖార్హశ్చ బాలశ్చ లాలితశ్చాపి నిత్యశః । సోయమార్తశ్చ శాన్తశ్చ కిం ను రోచయతాత్త్విహ
అతడు కష్టం అనుభవించాల్సినవాడు కాదు, ఇంకా చిన్నవాడు, ఎప్పుడూ లాలనపాలనతో పెరిగాడు. ఇప్పుడు బాధతో, శాంతంగా ఉన్న అతడు ఇక్కడ ఏ పని చేయాలని కోరుకుంటున్నాడు?
కిం త్వం నకుల కుర్వాణస్తస్య తాత చరిష్యసి। కర్మ తత్త్వం సమాచక్ష్వ రాజ్యే తస్య మహీపతేః
నకులా, నువ్వు ఇక్కడ ఏ పని చేయబోతున్నావు? రాజు సేవలో ఏ పని చేపడతావో మాకు చెప్పు.
అశ్వాధ్యక్షో భవిష్యామి విరాటస్యేతి మే మతిః। దామగ్రన్థీతి నామ్నాఽహం కర్మైతత్సుప్రియం మమ
నాకు విరాటుని వద్ద గుర్రాల అధికారిగా ఉండాలని నిర్ణయమైంది. నా పేరు గ్రంథి అని పిలుస్తారు. ఈ పని నాకు ఎంతో ఇష్టం.
దామగ్నన్థీ పరిజ్ఞాతః కుశలో దామకర్మణి । న మాం పరిభవిష్యన్తి జనా జాత్విహ కర్హిచిత్
గ్రంథి అనే పేరుతో, గుర్రాల సంరక్షణలో నిపుణుడిగా నేను ఇక్కడ ఎప్పుడూ ఎవరి చేతనూ అవమానించబడను.
కుశలోత్స్మ్యశ్వశిక్షాయాం తథైవాశ్వచికిత్సనే। ప్రియాశ్చ సతతం మేఽశ్వాః కురురాజా యథా తవ
నాకు గుర్రాల శిక్షణ, వైద్యంలో నైపుణ్యం ఉంది. గుర్రాలు నాకు ఎప్పుడూ ప్రియమైనవే, ఓ కురు రాజా, మీకూ అవేలా.
న మాం పరిభవిష్యన్తి కిశోరా వడవాస్తథా । న దుష్టాశ్చ భవిష్యన్తి పృష్ఠే ధురి చ మద్గతాః
ఇక్కడ ఉన్న పిల్లగుర్రాలు, ఆడగుర్రాలు కూడా నన్ను తక్కువగా చూడవు. నా సంరక్షణలో ఉన్న దుష్టగుర్రాలు కూడా అల్లరి చేయవు.
ద్రక్ష్యన్తి యే చ మాం కేచిద్విరాటనగరే జనాః । తేభ్య ఏవం ప్రవక్ష్యామి విహరిష్యామ్యహం యథా
విరాటనగరంలో ఎవరికైనా నేను కనిపిస్తే, వారికి నేను చెప్పినట్టు చెప్పి, నా ప్రతిజ్ఞ ప్రకారం జీవిస్తాను.
పాణ్డవేన హ్యహం తాత అశ్వేష్వధికృతః పురా। ఇతి తస్య పురే ఛన్నశ్చరిష్యామి మహీపతే । ఇత్యేతద్వః ప్రతిజ్ఞాతం విహరిష్యామ్యహం యథా
ఓ తండ్రీ, పాండవుని వద్ద నేను గుర్రాల అధికారిగా ఉండేవాడిని. అందుకే ఆ నగరంలో నేను దాచుకుని ఉంటాను, మహారాజా. ఇదే నా ప్రతిజ్ఞ, అలాగే జీవిస్తాను.
నకులేనైవముక్తస్తు ధర్మరాజోఽబ్రవీద్వచః। బృహస్పతిసమో బుద్ధ్యా నయేనోశనసా సమః
నకులు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, బుద్ధిలో బృహస్పతికి సమానుడైన, నయంలో ఉశనసుకు సమానుడైన ధర్మరాజు మాటలాడాడు.
మన్త్రైర్నానావిధైర్నీతః పథ్యేషు పరినిష్ఠితః । సుప్రణీతః సుమార్గస్థో రాజతన్త్రమవాప యః
వివిధ మంత్రాలతో, సరిగ్గా నడిపించబడుతూ, మంచి మార్గంలో స్థిరంగా ఉండి, సరిగ్గా దారి చూపించబడిన వాడు, రాజ్య పరిపాలన విద్యలో నైపుణ్యం సంపాదించాడు.
న చాస్య స్ఖలితం కించిద్దదృశుస్తద్విదో జనాః। సునీతిజ్ఞశ్చ శూరశ్చ సర్వమన్త్రవిశారదః
అలాంటి విషయాల్లో నిపుణులైన వారు అతనిలో ఏ తప్పూ చూడలేదు; అతడు మంచి పాలనలో తెలివైనవాడు, ధైర్యవంతుడు, అన్ని రకాల సలహాల్లో నిపుణుడు.
అధికో మాతురస్మాకం కున్త్యాః ప్రియతమః సదా। సహదేవ కథం కర్మ తస్య రాజ్ఞః కరిష్యసి। కిం వా త్వం తాత కుర్వాణః ప్రచ్ఛన్నో విచరిష్యసి
మన తల్లి కుంతికి అతడు మిగతావారికన్నా ఎప్పుడూ ఎక్కువగా ప్రియమైనవాడు; సహదేవా, ఆ రాజుకు నీవు ఎలా సేవ చేస్తావు? లేక, నా బిడ్డా, మరొక పని చేస్తూ, ఎవరికీ తెలియకుండా తిరుగుతావా?
గోసఙ్ఖ్యాతా భవిష్యామి విరాటస్యేతి రోచయే। ప్రతిభోక్తా చ దోగ్ధా చ సఙ్ఖ్యానకుశలో గవామ్। తన్త్రీపాలేతి మే నామ స్వయం ప్రోక్తం భవిష్యతి
నేను విరాటునగరంలో పశువుల సంఖ్యను లెక్కించే వాడిగా పేరుగాంచాలని కోరుకుంటున్నాను; పశువులను పోషించేవాడిగా, పాల దోయగలవాడిగా, లెక్కలో నైపుణ్యం కలవాడిగా ఉంటాను. నా పేరు తంత్రీపాలుడని నేను స్వయంగా చెప్పుకుంటాను.
అయోగా బహులాః పుష్టాః క్షీరవత్యో బహుప్రజాః । నిష్పన్నసత్త్వాః సుభృతా హ్యపేతజ్వరకిల్విషాః
ఆ పశువులు చాలా ఉన్నాయి, బలంగా ఉన్నాయి, పాలు సమృద్ధిగా ఉన్నాయి, పిల్లలు ఎక్కువగా ఉన్నాయి; అవి మంచి స్వభావం కలవి, బాగా చూసుకునేలా ఉన్నాయి, వ్యాధి, దుఃఖం లేవు.
దృష్టచోరభయా నిత్యం వ్యాధివ్యాఘ్రవివర్జితాః । గావః సుసహితా రాజన్నిరుద్విగ్నా నిరామయః
రాజా, ఆ పశువులు ఎప్పుడూ దొంగల భయం లేకుండా, వ్యాధి, పులులు లాంటి ప్రమాదాలు లేకుండా, బాగా సంరక్షించబడి, సుఖంగా, ఆరోగ్యంగా ఉన్నాయి.
భవిష్యన్తి మయా గుప్తా విరాటనగరే తదా। నిపుణత్వం చరిష్యామి ప్రీతిరత్ర పరా హి మే
అప్పుడు నేను విరాటునగరంలో వాటిని కాపాడతాను; ఇక్కడ నా నైపుణ్యాన్ని చూపిస్తాను, ఎందుకంటే నాకు ఈ పనిపై ఎంతో ప్రేమ ఉంది.
అహం హి భవతా గోషు ప్రహితః సతత పురా। తత్ర మే కౌశలం సర్వమనుబద్ధం విశాంపతే
నీవు నన్ను ఎప్పుడూ పశువుల దగ్గర పని చేయమని పంపేవాడివి; అందుకే నా నైపుణ్యం అంతా దానికి సంబంధించినదే, ప్రజలలో శ్రేష్ఠుడా.
లక్షణం చరితం చైవ గవాం యచ్చాపి మఙ్గలమ్ । సత్సర్వం మే సువిదితమన్యచ్చాపి విశాంపతే
పశువుల లక్షణాలు, ప్రవర్తన, శుభత, ఇవన్నీ నాకు బాగా తెలుసు, ప్రజలలో శ్రేష్ఠుడా, ఇంకా చాలా విషయాలు కూడా తెలుసు.
వృషభానపి జానామి రాజన్పూజితలక్షణాన్। యేషాం మూత్రముపాఘ్రాయ అపి వన్ధ్యా ప్రసూయతే
రాజా, గౌరవానికి పాత్రమైన ఎద్దుల లక్షణాలు నాకు తెలుసు; వాటి మూత్రాన్ని వాసన పుచ్చుకుంటే, వంధ్య గోవు కూడా గర్భం దాల్చుతుంది.
సోఽహమేవం చరిష్యామి ప్రీతిరత్ర పరా హి మే। విరాటనగరే గూఢో రంస్యేఽహం తేన కర్మణా
అందుకే నేను ఇలా చేస్తాను, నాకు ఈ పనిపై ఎంతో ప్రేమ ఉంది; విరాటునగరంలో ఎవరికీ తెలియకుండా, ఆ పనిలో ఆనందంగా ఉంటాను.
తోషయిష్యే చ రాజానాం మా భూచ్చిన్తా తవానఘ । న చ మాం వేత్స్యతి పరస్తత్తే రోచతు పార్థివ। ఇత్యేతద్వః ప్రతిజ్ఞాతం విచరిష్యామ్యహం యథా
రాజును సంతోషపెడతాను; నీకు ఎలాంటి ఆందోళన ఉండకూడదు, పాపరహితుడా. ఎవ్వరూ నన్ను గుర్తించరు; ఇది నీకు నచ్చాలని కోరుకుంటున్నాను. నేను చెప్పినట్టు తప్పకుండా చేస్తాను.
కేనాత్ర కర్మణా కృష్ణా ద్రౌపదీ విచరిష్యతి। న హి కించిద్విజానాతి కర్మ కర్తుం యథా స్త్రియః
ఇక్కడ ద్రౌపదీ ఏ పని చేస్తూ తిరుగుతుంది? ఎందుకంటే ఆమెకు స్త్రీలు చేసే పనుల్లో ఏమీ తెలియదు.
మాల్యాగన్ధానలఙ్కారాన్వస్త్రాణి వివిధాని చ। ఏతాన్యేవాభిజానాతి యథాజాతా చ భామినీ
ఆమెకు పూలమాలలు, గంధాలు, అలంకారాలు, వివిధ వస్త్రాలు మాత్రమే తెలుసు; అందమైన స్త్రీకి ఇవే సహజంగా తెలుసు.
పతివ్రతా మహాభాగా కథం ను విచరిష్యతి। ఇయం తు నః ప్రియా భార్యా ప్రాణేభ్యోపి గరీయసీ
పతివ్రత, మహాభాగ్యవంతురాలైన ఈ భార్య ఎలా తిరుగుతుంది? ఆమె మనకు ఎంతో ప్రియమైన భార్య, ప్రాణాలకన్నా విలువైనది.
మాతేవ పరిపాల్యా చ పూజ్యా జ్యేష్ఠా స్వసేవ చ । సుకుమారీ సుశీలా చ రాజపుత్రీ యశస్వినీ । కథం వత్స్యతి కల్యాణీ విరాటనగరే సతీ
తల్లిలా సంరక్షించవలసినది, పెద్ద అక్కలా గౌరవించవలసినది, సున్నితమైనది, మంచితనంతో కూడినది, రాజకుమార్తె, కీర్తిగలది — ఈ శుభస్వభావురాలు విరాటునగరంలో ఎలా జీవిస్తుంది?
అహం వత్స్యామి రాజేన్ద్ర నిర్వృతో భవ పార్థివ। యథా తే మత్కృతే శోకో న భవేన్నృపతే శృణు। యథా తు మాం న జానన్తి యత్కరిష్యామ్యహం ప్రభో
రాజేంద్రా, నేను అక్కడ నివసిస్తాను; నీవు నిర్భయంగా ఉండు. నా గురించి నీకు బాధ కలగకుండా నేను ఎలా ఉంటానో విను. నన్నెవ్వరూ గుర్తించకుండా నేను ఏం చేస్తానో చెప్తాను.
ఛన్నా వత్స్యామ్యహం యన్మాం న విజానన్తి కేచన। వృత్తం తచ్చ సమాఖ్యాస్యే శర్మ తేస్తు విశాంపతే
నేను ఎవరికీ తెలియకుండా, దాచుకుని అక్కడ ఉంటాను; నేను ఏం చేస్తానో చెబుతాను, ప్రజలలో శ్రేష్ఠుడా, నీకు మానసిక శాంతి కలగాలని.