యథైతాని విశిష్టాని స్వస్యాం జాత్యాం వృకోదర
వృకోదరా! ఇవన్నీ తమ తమ వర్గాల్లో ఎలా ప్రత్యేకంగా ఉంటాయో,
సోయమిన్ద్రాదనవమో వాసుదేవాచ్చ భారత । ఉషిత్వా పఞ్చ వర్షాణి సహస్రాక్షస్య వేశ్మని। బ్రహ్మచారీ వ్రతే యుక్తః సర్వశస్త్రభృతాంవరః
అలానే, ఇంద్రుడికీ వాసుదేవుడికీ ఏమాత్రం తక్కువకాదు, ఓ భారతా! వెయ్యికళ్ళవాడైన ఇంద్రుని ఇంట్లో అయిదేళ్లు బ్రహ్మచర్య వ్రతంతో ఉండి, ఆయుధ విద్యలో అందరికీ మించి ఉన్నాడు.
అవాప చాస్త్రమస్త్రజ్ఞః సర్వజ్ఞః సర్వసంమతః । క్షిప్రం చాణు విచిత్రం చ ధ్రువం చ వదతాం వరః
ఆయన ఆయుధ విద్యలో నిపుణుడు, అన్నివిషయాల్లో తెలిసినవాడు, అందరికి గౌరవప్రదుడు, త్వరగా, సున్నితంగా, అద్భుతంగా, స్థిరంగా మాట్లాడే గొప్పవాడు.
అనుజ్ఞాతః సురేన్ద్రేణ పునః ప్రత్యాగతో మహీమ్। ధార్తరాష్ట్రవినాశాయ పాణ్డవానాం జయాయ చ
దేవేంద్రుడు అనుమతించగా, ఆయన మళ్లీ భూమికి వచ్చాడు. ధృతరాష్ట్రుని కుమారులను నశింపజేయడానికి, పాండవులకు విజయాన్ని తేవడానికి.
యం మన్యే ద్వాదశం రుద్రమాదిత్యానాం త్రయోదశమ్ । వసూనాం నవమం మన్యే గిరీణామష్టమః స్మృతః
ఆయనను నేను పన్నెండవ రుద్రుడిగా, ఆదిత్యుల్లో పదమూడవవాడిగా, వసువుల్లో తొమ్మిదవవాడిగా, పర్వతాల్లో ఎనిమిదవదిగా భావిస్తున్నాను.
యస్య దీర్ఘౌ సమౌ బాహూ జ్యాఘాతేన కిణీకృతౌ । దక్షిణశ్చైవ సవ్యశ్చ బాహూ అనడుహో యథా
ఆయన రెండు పొడవైన, సమానమైన భుజాలు, విల్లులోని దోళ్ళ తాడుతో ముద్ర పడినవి, కుడి, ఎడమ రెండూ ఎద్దు భుజాల్లా బలంగా ఉన్నాయి.
తలాఙ్గులిత్రాభ్యుచితౌ నాగరాజకరోపమౌ । పీనౌ పరిఘసఙ్కాశౌ మృదుతామ్రతలౌ శుభౌ
తలవేళ్ల పట్టుకు తగినవి, నాగరాజు చేతుల్లా కనిపించే రెండు బలమైన భుజాలు, ఇనుప గొడ్డళ్లా మందంగా, మృదువైన రాగిరంగు పాదాలతో, అందంగా ఉన్నాయి.
శ్యామో యువా గుడాకేశో దర్శనీయశ్చ పాణ్డవః । గాణ్డీవధన్వా శ్వేతాశ్వః కిరీటీ వానరధ్వజః
నలుపు వర్ణంతో, యవ్వనంతో, వంకర జుట్టుతో, చూడదగ్గ రూపంతో ఉన్న ఈ పాండవుడు, గాండీవాన్ని ధరించి, తెల్ల ఎద్దులపై, కిరీటంతో, వానరధ్వజాన్ని ఎత్తుకుని ఉన్నాడు.
కింరూపధారీ కింకర్మా కించేష్టః కింపరాయణః। బీభత్సుర్భీమధన్వా చ కిం కరిష్యతి చార్జునః । కున్తీపుత్రో విరాటస్య రమతే కేన కర్మణా
ఏ రూపం ధరించాడో, ఏ కార్యాలు చేస్తున్నాడో, ఏ చర్యలు తీసుకుంటున్నాడో, లక్ష్యం ఏమిటో? భయంకరమైన విల్వాడు అర్జునుడు ఏమి చేయబోతున్నాడు? కుంతీ కుమారుడు విరాటుని ఏ కార్యంతో సంతోషింప చేస్తున్నాడు?
ఇమౌ కిణీకృతౌ బాహూ జ్యాఘాతతలపీడనాత్। నిత్యం కఞ్చుకసంఛన్నౌ నాన్యథా గోప్తుముత్సహే
విల్లుతాడుతో ముద్రపడిన ఈ రెండు భుజాలు ఎప్పుడూ కవచంతో కప్పబడి ఉంటాయి. వేరే విధంగా వాటిని కాపాడలేను.
కిం తు కార్యవశాదేతదాచరిష్యామి కుత్సితమ్
కానీ, అవసరాన్ని బట్టి ఈ తక్కువ పనిని చేయాల్సి వస్తోంది.
బాహూ మే భరతశ్రేష్ఠ మహాలాఞ్ఛనలక్షితౌ । జ్యాఘాతేన మహాన్తౌ మే గూహితుం నాన్యథోత్సహే
ఓ భారతశ్రేష్ఠా! నా భుజాలు గొప్ప గుర్తులతో, విల్లుతాడుతో బలంగా తయారయ్యాయి. వేరే విధంగా వాటిని దాచలేను.
ఉభౌ కమ్బూ ప్రతీముచ్య కుణ్డలే పరిపాతుకే । వేణీకృతశిరా భూత్వా భవిష్యామి బృహన్నలా
రెండు చేతులకు కంకణాలు ధరించి, చెవులకు కుండలాలు వేసుకుని, జుట్టును జడగా వేసుకుని, నేను బృహన్నలగా మారిపోతాను.
పఠన్నాఖ్యాయికాం నామ స్త్రీభావేన పునః పునః । ప్రజానాం సముదాచారం బహునర్మకృతం వదన్ । రమయిష్యామి రాజానమన్యం చాన్తఃపురే జనమ్
స్త్రీలాగా మళ్లీ మళ్లీ కథలు చెప్పుతూ, ప్రజల ఆచారాలను, హాస్యాన్ని కలిపి మాట్లాడుతూ, రాజును మరియు అంతఃపురంలో ఉన్నవారిని ఆనందింపజేస్తాను.
నృత్తం గీతం చ వాదిత్రం దివ్యం చ వివిధం తథా । శిక్షయిష్యామ్యహం రాజన్విరాటనగరే స్త్రియః
ఓ రాజా, నేను విరాట నగరంలోని మహిళలకు నాట్యం, పాటలు, ఇంకా ఎన్నో రకాల దివ్య సంగీతాన్ని నేర్పిస్తాను.
స్త్రీభావసముదాచారాన్నృత్తగీతకథాశ్రయైః। ఛాదయిష్యామి రాజేన్ద్ర మాయయాఽఽత్మానమాత్మనా
రాజేంద్రా, స్త్రీల వేషధారణతో, నాట్యం, పాటలు, కథల ద్వారా నేను నా స్వంత మాయతో నన్ను నేను దాచుకుంటాను.
యుధిష్ఠిరస్య గేహేఽస్మిన్ద్రౌపద్యాః పరిచారికా। ఉషితాఽస్మీతి వక్ష్యామి ధర్మరాజస్య సంమతా
ధర్మరాజుని అనుమతితో, నేను యుదిష్ఠిరుని ఇంట్లో ద్రౌపదిని సేవించిన పనిమనిషినని చెప్పుతాను.
ఉర్వశ్యాశ్చాపి శాపేన ప్రాప్తోస్మి నృప షణ్డతామ్। శక్రప్రసాదాన్ముక్తోఽహం వర్షాదూర్ధ్వం త్రయోదశాత్। ఇత్యేతన్మే ప్రతిజ్ఞాతం విచరిష్యామ్యహం యథా
ఓ రాజా, ఉర్వశి శాపంతో నేను శండుడినయ్యాను. కానీ ఇంద్రుని కృపతో పదమూడు సంవత్సరాల తర్వాత నేను విముక్తుడవుతాను. ఇదే నా ప్రతిజ్ఞ, అందుకే అలా జీవిస్తాను.
ఏతేన విధినా ఛన్నః కృతకేన యథా నలః। విహరిష్యామి రాజేన్ద్ర విరాటస్య పురే సుఖమ్
నలుడు చేసినట్టే, నేను కూడా వేరొకరిలా వేషం వేసుకుని, విరాటునగరంలో సుఖంగా జీవిస్తాను, రాజేంద్రా.
వాసుదేవసమో లోకే యశసా విక్రమేణ చ। సోయం రాజ్యే విరాటస్య భవనే భరతర్షభః
వాసుదేవునికి సమానమైన కీర్తి, పరాక్రమం కలిగిన ఆ భారతవంశశిఖామణి ఇప్పుడు విరాటుని రాజభవనంలో నివసిస్తాడు.
మేరుః ప్రచ్ఛాదిత ఇవ వసన్వజ్రోణ ముష్టినా। ఆఖ్యాతా షణ్డకోస్మీతి ప్రతిజ్ఞాతం హి పాతకం
మేఘాలతో కప్పబడిన మెరుపర్వతంలా, నేను శండుడినని అందరికీ తెలిసిపోతుంది. ఇది నా ప్రతిజ్ఞ, అయినా ఇది నాకు దురదృష్టమే.
ఇత్యేవముక్త్వా పురుషప్రవీరస్తథార్జునో ధర్మామృతాం వరిష్ఠః। వాక్యం తథాసౌ .... భూయో నృపోఽపరం భ్రాతర...బభాషే
ఇలా చెప్పిన తర్వాత, పురుషశ్రేష్ఠుడైన అర్జునుడు, ధర్మమృతంలో ప్రావీణ్యుడు, రాజును మళ్లీ ఉద్దేశించి మాటలాడాడు. ఆ తరువాత మరొక తమ్ముడు మాట్లాడాడు.
కింకర్మా కింసమాచారో నకులోయం భవిష్యతి। సుకుమారశ్చ శూరశ్చ దర్శనీయః సుఖోచితః
ఈ నకులుడు ఏ పనిని చేస్తాడు? అతని స్వభావం ఎలా ఉంటుంది? అతడు మృదువైనవాడు, ధైర్యవంతుడు, అందగాడు, సుఖజీవనానికి అలవాటైనవాడు.
అదుఃఖార్హశ్చ బాలశ్చ లాలితశ్చాపి నిత్యశః । సోయమార్తశ్చ శాన్తశ్చ కిం ను రోచయతాత్త్విహ
అతడు కష్టం అనుభవించాల్సినవాడు కాదు, ఇంకా చిన్నవాడు, ఎప్పుడూ లాలనపాలనతో పెరిగాడు. ఇప్పుడు బాధతో, శాంతంగా ఉన్న అతడు ఇక్కడ ఏ పని చేయాలని కోరుకుంటున్నాడు?
కిం త్వం నకుల కుర్వాణస్తస్య తాత చరిష్యసి। కర్మ తత్త్వం సమాచక్ష్వ రాజ్యే తస్య మహీపతేః
నకులా, నువ్వు ఇక్కడ ఏ పని చేయబోతున్నావు? రాజు సేవలో ఏ పని చేపడతావో మాకు చెప్పు.
అశ్వాధ్యక్షో భవిష్యామి విరాటస్యేతి మే మతిః। దామగ్రన్థీతి నామ్నాఽహం కర్మైతత్సుప్రియం మమ
నాకు విరాటుని వద్ద గుర్రాల అధికారిగా ఉండాలని నిర్ణయమైంది. నా పేరు గ్రంథి అని పిలుస్తారు. ఈ పని నాకు ఎంతో ఇష్టం.
దామగ్నన్థీ పరిజ్ఞాతః కుశలో దామకర్మణి । న మాం పరిభవిష్యన్తి జనా జాత్విహ కర్హిచిత్
గ్రంథి అనే పేరుతో, గుర్రాల సంరక్షణలో నిపుణుడిగా నేను ఇక్కడ ఎప్పుడూ ఎవరి చేతనూ అవమానించబడను.
కుశలోత్స్మ్యశ్వశిక్షాయాం తథైవాశ్వచికిత్సనే। ప్రియాశ్చ సతతం మేఽశ్వాః కురురాజా యథా తవ
నాకు గుర్రాల శిక్షణ, వైద్యంలో నైపుణ్యం ఉంది. గుర్రాలు నాకు ఎప్పుడూ ప్రియమైనవే, ఓ కురు రాజా, మీకూ అవేలా.
న మాం పరిభవిష్యన్తి కిశోరా వడవాస్తథా । న దుష్టాశ్చ భవిష్యన్తి పృష్ఠే ధురి చ మద్గతాః
ఇక్కడ ఉన్న పిల్లగుర్రాలు, ఆడగుర్రాలు కూడా నన్ను తక్కువగా చూడవు. నా సంరక్షణలో ఉన్న దుష్టగుర్రాలు కూడా అల్లరి చేయవు.
ద్రక్ష్యన్తి యే చ మాం కేచిద్విరాటనగరే జనాః । తేభ్య ఏవం ప్రవక్ష్యామి విహరిష్యామ్యహం యథా
విరాటనగరంలో ఎవరికైనా నేను కనిపిస్తే, వారికి నేను చెప్పినట్టు చెప్పి, నా ప్రతిజ్ఞ ప్రకారం జీవిస్తాను.