భీమసేన కథం కర్మ మాత్స్యరాష్ట్రే కరిష్యసి। హత్వా క్రోధవశాంస్తత్ర పర్వతే గన్ధమాదనే
భీమసేనా! గంధమాదన పర్వతంలో కోపంతో వారిని సంహరించిన నీవు, మత్స్య రాజ్యంలో ఏ పని చేయబోతున్నావు?
యక్షాన్క్రోధాభితామ్రాక్షాన్రాక్షసాంశ్చాపి పౌరుషాత్। ప్రాదాః పాఞ్చాలకన్యాయై పద్మాని సుబహూన్యపి
నీవు కోపంతో ఎర్ర కళ్లతో ఉన్న యక్షులను, రాక్షసులను సంహరించి, పాంచాల రాజకుమారికి ఎన్నో పద్మాలను ఇచ్చావు.
బకం రాక్షసరాజానం భీషణం పురుషాదకమ్ । జఘ్నివానసి కౌన్తేయ బ్రాహ్మణార్థమరిన్దమ। క్షేమా చాభయసంవీతా సైకచక్రా త్వయా కృతా
కుంతీ కుమారుడా! నీవు బ్రాహ్మణుని కోసం భయంకరమైన మానుషాహార రాక్షస రాజు బకాసురుడిని సంహరించావు. నీ వల్ల ఏకచక్ర నగరం సురక్షితంగా, భయరహితంగా మారింది.
హిడిమ్బం చ మహావీర్యం కిర్మీరం చైవ రాక్షసమ్। త్వయా హత్వా మహాబాహో వనం నిష్కణ్టకం కృతమ్
మహా బలశాలి హిడింబుడిని, అలాగే రాక్షసుడు కిర్మీరుడిని నీవు సంహరించావు. నీ గొప్ప బాహువులతో అడవి భయరహితంగా మారింది.
ఆపదం చాపి సంప్రాప్తా ద్రౌపదీ చారుహాసినీ । జటాసురవధం కృత్వా వయం చ పరిమోక్షితాః
అందమైన నవ్వుతో ఉన్న ద్రౌపదీ ప్రమాదంలో పడినప్పుడు, నీవు జటాసురుడిని సంహరించావు. మనమంతా నీ వల్ల రక్షించబడ్డాము.
మత్స్యరాజాంన్తికే తాత వీర్యపూర్ణోఽత్యమర్షణః। వృకోదర విరాటస్య బలీయాన్దుర్బలీయసః। సమీపే నగరే తస్య వత్స్యసే కేన కర్మణా
బలంతో నిండిన, అవమానాన్ని తట్టుకోలేని మత్స్య రాజు సమక్షంలో, వృకోదరా! విరాటునగరంలో బలవంతులూ, బలహీనులూ ఉన్నవారి మధ్య నీవు ఏ పని చేస్తూ నివసించబోతున్నావు?
పౌరోగవో బ్రువాణోఽహం బల్లవో నామ నామతః । ఇతి పాఠః సూదోఽహం వలలో నామ్నా సూపకారో నరాధిప। ఉపస్థాస్యామి రాజానం విరాటమితి రోచయే
నేను వంటవాడిని అని, 'వల్లవుడు' అనే పేరుతో రాజు వద్ద వంట పనులు చేస్తానని చెబుతాను. విరాటుని సేవ చేయడమే నాకు ఇష్టం.
రసాన్నానావిధాంశ్చాపి స్వాదూంశ్చ మధురాంస్తథా । సూపాంశ్చాపి కరిష్యామి కుశలోస్మి మహానసే
వివిధ రకాల రుచికరమైన, తీపి వంటకాలు, సూపులు తయారు చేస్తాను. వంటశాలలో నేను నైపుణ్యం కలవాడిని.
కృతపూర్వాణి యాన్యస్య వ్యఞ్జనాని సుశిక్షితైః । తాన్యప్యభిభవిష్యామి ప్రీతిం సంజనయన్నహమ్
ఇతరులు ఎంతో నైపుణ్యంతో ముందే తయారుచేసిన వంటకాలను కూడా నేను మించిపోతాను. అందరినీ ఆకట్టుకొని, రాజుకు ఇష్టం కలిగిస్తాను.
పూర్వమప్రాశితాంస్తేన కర్తా రసగుణాన్వితాన్ । స్వాదు వ్యఞ్జనమాస్వాద్య మాత్స్యః ప్రీతో భవిష్యతి
ఇప్పటివరకు రుచి చూడని, రుచికరమైన వంటకాలను రాజుకు తినిపిస్తే, మత్స్య రాజు ఎంతో సంతోషపడతాడు.
ఆహరిష్యామి దారూణాం పాటితానాం శతంశతమ్। రాజా కర్మాణి మే దృష్ట్వా న మాం పరిభవిష్యతి
వందలు వందలుగా చీల్చిన మట్టికట్టలు తెచ్చి ఇస్తాను. నా పనితనాన్ని చూసిన రాజు నన్ను తక్కువగా చూడడు.
యే చ తస్య మహామల్లాః సమరేష్వపరాజితాః । కృతప్రతాపా బహుశో రాజ్ఞః ప్రత్యాయితా బలే
రాజు సైన్యంలో ఎన్నోసార్లు తమ శౌర్యాన్ని చూపించి, యుద్ధంలో ఓడిపోని అతని మహాబలవంతులైన మల్లయోధులు—
రఙ్గోపజీవినః సర్వే పరేషాం చ భయావహాః । తానహం నిహనిష్యామి రతిం రాజ్ఞః ప్రవర్తయన్
అరంగంలో జీవనం సాగించే వారు, శత్రువులకు భయాన్ని కలిగించే వారు—వారిని నేను ఓడించి, రాజుకు ఆనందాన్ని కలిగిస్తాను.
న చ తాన్యుధ్యమానోఽహం నయిష్యే యమసాదనమ్। తథా తాన్నిహనిష్యామి జీవిష్యన్తి యథాఽఽతురాః
వారితో పోరాడినప్పటికీ, వారిని మరణానికి పంపను. నేను వారిని ఓడించినా, వారు రోగులు కోలుకున్నట్టు బ్రతికేలా చూస్తాను.
వృషో వా మహిషో వాపి నాగో వా షాష్టిహాయనః । సింహో వ్యాఘ్రో గ్రహీతవ్యో భవిష్యతి న సంశయః
ఎదురు వచ్చేది ఎద్దు అయినా, మేక అయినా, అరవై ఏళ్ల ఏనుగు అయినా, సింహం అయినా, పులి అయినా—వాటిని నేను తప్పక పట్టుకుంటాను.
తాన్సర్వాన్దుర్గ్రహానన్యైరాశీవిషవిషోపమాన్। బలాదహం గ్రహీష్యామి మత్స్యరాజస్య పశ్యతః
ఇతరులు పట్టుకోలేని, విషసర్పం తాకినట్టు ప్రాణాంతకమైన జంతువులను కూడా, మత్స్య రాజు చూస్తుండగానే బలవంతంగా పట్టుకుంటాను.
ఆరాలికా వా సూదా వా యేఽస్య యుక్తా మహానసే। తానహం ప్రీణయిష్యామిం మనుష్యాన్స్తేన కర్మణా
అతని పెద్ద వంటశాలలో పనిచేసే వంటవాళ్లు, సహాయకులను సంతోషపెట్టుతాను. ఆ పనితో ప్రజల మనసు కూడా గెలుస్తాను.
ఆరాలికో గోవికర్తా సూపకర్తా నియోధకః। ఆసం యుధిష్ఠిరస్యాహమితి వక్ష్యామి మానవాన్
నేను ప్రజలకు ఇలా చెబుతాను: "యుధిష్ఠిరునికి నేను వంటవాడిని, పశువులను కోయడాన్ని, సూపు తయారు చేసేవాడిని, మాంసాన్ని ముక్కలు చేసే వాడిని."
ఆత్మానమాత్మనా రక్షంశ్చరిష్యామి విశాంపతే । ఇత్యేవం చ ప్రతిజ్ఞాతం విచరిష్యామ్యహం యథా। విరాటనగరే చ్ఛన్నో విరాటస్య సమీపతః
నా తెలివితో నన్ను నేను కాపాడుకుంటూ, ప్రజల అధిపతీ, విరాట నగరంలో, విరాటుని దగ్గర నేను మరుగున ఉండి జీవిస్తానని నిశ్చయించుకున్నాను.
అగ్నిర్బ్రాహ్మణరూపేణ ప్రచ్ఛన్నోఽన్నమయాచత। మహాశనం బ్రాహ్మణం మాం ప్రముఞ్చార్జున ఖాణ్డవే
ఒకప్పుడు అగ్ని బ్రాహ్మణ రూపంలో రహస్యంగా వచ్చి అన్నం అడిగాడు. అర్జునా, ఖాండవ వనంలో నన్ను, ఆ మహాభోజన ప్రియుడైన బ్రాహ్మణుడిని విడిపించు.
సంశుశ్రువే చ ధర్మాత్మా యస్తమర్థం చకార హ। తస్మై బ్రాహ్మణరూపాయ హుతాశాయ మహాయశాః । విజిత్యైకరథేనేన్ద్రం హత్వా పన్నగరాక్షసాన్
ధర్మాత్ముడు ఆ కోరికను వినిపించి, తీరుస్తూ, బ్రాహ్మణ రూపంలో ఉన్న అగ్నికి, మహాకీర్తి కలిగినవాడు, ఒక్క రథంతో ఇంద్రుని జయించి, పాములు రాక్షసులను సంహరించాడు.
యస్తు దేవాన్మనుష్యాంశ్చ సర్వానేకరథోఽజయత్। స భీమధన్వా శ్వేతాశ్వః పాణ్డవః కిం కరిష్యతి
ఒక్కరథంతో దేవతలు, మనుష్యులను జయించిన భీమబాహువు, తెల్లగుర్రాల పాండవుడు—ఆయన చేయలేనిది ఏముంటుంది?
ఆశీవిషసమస్పర్శో నాగానామివ వాసుకిః । దృష్టీవిష ఇవాహీనామగ్నిస్తేజస్వినామివ
సర్పాలలో వాసుకి ఎలా విషస్పర్శ కలిగిస్తాడో, పాముల చూపులో విషం ఎలా ఉంటుందో, తేజస్సులలో అగ్ని ఎలా ఉంటుందో—అతడూ అలానే.
సముద్ర ఇవ సిన్ధూనాం శైలానాం హిమవానివ। మహేన్ద్ర ఇవ దేవానాం దానవానాం బలిర్యథా
నదుల్లో సముద్రం లాగా, పర్వతాల్లో హిమవంతం లాగా, దేవతల్లో మహేంద్రుడు లాగా, దానవుల్లో బలి లాగా—అతడు.
సుప్రతీకో గజేన్ద్రాణాం యుగ్యానాం తురగో యథా। కుబేర ఇవ యక్షాణాం మృగాణాం కేసరీ యథా
ఏనుగుల్లో అద్భుతాకారుడు లాగా, గుర్రాల్లో ఉత్తముడు లాగా, యక్షుల్లో కుబేరుడు లాగా, జంతువుల్లో సింహం లాగా—అతడే.
రాక్షసానాం దశగ్రీవో దైత్యానామివ శమ్బరః । రుద్రాణామివ కాపాలీ విష్ణుర్బలవతామివ
రాక్షసుల్లో దశముఖుడు లాగా, దైత్యుల్లో శంబరుడు లాగా, రుద్రుల్లో కపాలి లాగా, బలవంతుల్లో విష్ణువు లాగా—అతడే.
రోషామర్షసమాయుక్తో భుజఙ్గానాం చ తక్షకః । వాయువేగబలోద్ధృతో గరుడః పతతామివ
కోపంతో, ఆగ్రహంతో నిండిన తక్షకుడు పాములలో ఎలా ఉంటాడో, గరుత్మంతుడు గాలి వేగంతో ఎగిరే పక్షుల్లో ఎలా ఉంటాడో, అలా ఆయన ఉన్నాడు.
తపతామివ చాదిత్యః ప్రజానాం బ్రాహ్మణో యథా। హ్రదానామివ పాతాలం పర్జన్యో నర్దతామివ
ఎండ వేడి పెడుతున్నవారిలో సూర్యుడు ఎలా ఉంటాడో, ప్రజల్లో బ్రాహ్మణుడు ఎలా ఉంటాడో, చెరువుల్లో పాతాళం ఎలా ఉంటుందో, గర్జించే మేఘాల్లో మేఘం ఎలా ఉంటుందో, అలా ఆయన ఉన్నాడు.
ఆయుధానాం వరో వజ్రః కకుద్మాంశ్చ గవాం వరః। ధృతరాష్ట్రశ్చ నాగానాం హస్తిష్వైరావతో యథా
ఆయుధాలలో వజ్రాయుధం ఎలా శ్రేష్ఠమో, పశువుల్లో ఎద్దు ఎలా ముందుంటాడో, నాగుల్లో ధృతరాష్ట్రుడు ఎలా ఉంటాడో, ఏనుగుల్లో ఐరావతం ఎలా ఉంటుందో, అలా ఆయన ఉన్నాడు.
పుత్రః ప్రియాణామధికో భార్యా చ సుహృదాం వరా। గిరీణాం ప్రవరో మేరుర్దేవానాం మధుసూదనః। గ్రహాణాం ప్రవరశ్చన్ద్రః సరసాం మానసో యథా
కొడుకు ప్రియమైనవారిలో ఎంత ప్రీతిపాత్రుడో, భార్య స్నేహితుల్లో ఎంత శ్రేష్ఠురాలో, పర్వతాల్లో మేరు ఎంత ప్రాముఖ్యమైనదో, దేవతల్లో మధుసూదనుడు ఎంత గొప్పవాడో, గ్రహాల్లో చంద్రుడు ఎంత ముఖ్యమో, సరస్సుల్లో మానససరస్సు ఎంత ప్రసిద్ధమో, అలా ఆయన ఉన్నాడు.