కఙ్కో నామ బ్రువాణోఽహం మతాక్షః సాధుదేవితా। వైడూర్యాన్కాఞ్చనాన్దానాన్స్ఫాటికాన్రాజతానపి ।। 23
నేను 'కంక' అని నన్ను పిలుస్తూ, మంచి పాండిత్యంతో, విలువైన వైడూర్యాలు, బంగారం, స్ఫటికాలు, వెండి పాశాలు బహుమతిగా ఇస్తాను.
కృష్ణాక్షాఁల్లోహితాక్షాంశ్చ నివప్స్యామి మనోరమాన్। అరిష్టాన్రాజగోలిఙ్గాన్దర్శనీయాన్సువర్చసః ।। 24
నల్ల కళ్లతో, ఎర్ర కళ్లతో, శుభప్రదమైన, రాజసికమైన, అందంగా కనిపించే పాశాలను నేను అందంగా అమర్చుతాను.
లోహితాశ్చాశ్మగర్భాశ్చ సన్తి తాత ధనాని మే। దర్శనీయాః సభానన్దాః కుశలైః సాధునిష్ఠితాః ।। 25
నాకు ఎర్రని, రత్నాలతో అలంకరించిన, చూడటానికి ఆనందంగా ఉండే, సభలో అందరికి సంతోషం కలిగించే, నిపుణుల చేత తయారైన విలువైన రాళ్లు ఉన్నాయి.
అప్యేతాన్పాణినా స్పృష్ట్వా సంప్రహృష్యన్తి మానవాః ।। 26
వాటిని చేతితో తాకినప్పుడే మనుషులు ఆనందంతో ఉప్పొంగిపోతారు.
తాన్వికీర్య సమే దేశే రమణీయే విపాంసులే। దేవిష్యామి యథాకామం స విహారో భవిష్యతి ।। 27
వాటిని సమతలమైన, అందమైన, మృదువైన ఇసుక మీద చల్లిపెట్టి, నా ఇష్టానుసారం ఆడుకుంటాను. అదే నా వినోదంగా ఉంటుంది.
కఙ్కో నామ్నా పరివ్రాట్ చ విరాటస్య సభాసదః। జ్యోతిషే శకునజ్ఞానే నిమిత్తే చాక్షకౌశలే । బ్రాహ్మే వేదే మయాఽధీతే వేదాఙ్గేషు చ సర్వశః ।। 28
కంక అనే పేరుతో పరిభ్రాజకుడిగా, విరాటుని సభలో సభ్యుడిగా ఉంటాను. జ్యోతిష్యం, శకునాలు, పాశాల నైపుణ్యం, బ్రాహ్మవేదం, వేదాంగాలు అన్నింటిలో నేర్చుకున్నవాడిని.
ధర్మకామార్థమోక్షేషు నీతిశాస్త్రేషు పారగః। పృష్టోఽహం కథయిష్యామి రాజ్ఞః ప్రియతమం వచః ।। 29
ధర్మం, కామం, అర్థం, మోక్షం, నీతిశాస్త్రాలలో నిపుణుడిని. రాజు అడిగినప్పుడు అతనికి ఎంతో ఇష్టపడే మాటలు చెబుతాను.
ఆసం యుధిష్ఠిరస్యాహం పురా ప్రాణసమః సఖా। ఇతి వక్ష్యామి రాజానం యది మామనుయోక్ష్యతే ।। 30
రాజు నన్ను అడిగితే, 'నేను యుదిష్ఠిరునికి ఒకప్పుడు ప్రాణసమానమైన మిత్రుడిని' అని చెబుతాను.
విరాటనగరే ఛన్న ఏవం యుక్తః సదా వసే। ఇత్యేవం మే ప్రతిజ్ఞాతం విచరిష్యామ్యహం యథా ।। 31
విరాటునగరంలో ఇలా రహస్యంగా ఉండి, ఎప్పుడూ ఇలా ప్రవర్తిస్తాను. ఇదే నా ప్రతిజ్ఞ, అలాగే నేను నడుచుకుంటాను.
ఏవం నిర్దిశ్య చాత్మానం నిశ్వసన్నుష్ణమార్తిజమ్ । విముఞ్చన్నశ్రు నేత్రాభ్యాం భీమసేనమువాచ హ
ఇలా తనను తానే వివరించి, బాధతో గాఢంగా ఊపిరి పీల్చుతూ, కన్నీళ్లు కారుస్తూ, భీమసేనునితో మాట్లాడాడు.
భీమసేన కథం కర్మ మాత్స్యరాష్ట్రే కరిష్యసి। హత్వా క్రోధవశాంస్తత్ర పర్వతే గన్ధమాదనే
భీమసేనా! గంధమాదన పర్వతంలో కోపంతో వారిని సంహరించిన నీవు, మత్స్య రాజ్యంలో ఏ పని చేయబోతున్నావు?
యక్షాన్క్రోధాభితామ్రాక్షాన్రాక్షసాంశ్చాపి పౌరుషాత్। ప్రాదాః పాఞ్చాలకన్యాయై పద్మాని సుబహూన్యపి
నీవు కోపంతో ఎర్ర కళ్లతో ఉన్న యక్షులను, రాక్షసులను సంహరించి, పాంచాల రాజకుమారికి ఎన్నో పద్మాలను ఇచ్చావు.
బకం రాక్షసరాజానం భీషణం పురుషాదకమ్ । జఘ్నివానసి కౌన్తేయ బ్రాహ్మణార్థమరిన్దమ। క్షేమా చాభయసంవీతా సైకచక్రా త్వయా కృతా
కుంతీ కుమారుడా! నీవు బ్రాహ్మణుని కోసం భయంకరమైన మానుషాహార రాక్షస రాజు బకాసురుడిని సంహరించావు. నీ వల్ల ఏకచక్ర నగరం సురక్షితంగా, భయరహితంగా మారింది.
హిడిమ్బం చ మహావీర్యం కిర్మీరం చైవ రాక్షసమ్। త్వయా హత్వా మహాబాహో వనం నిష్కణ్టకం కృతమ్
మహా బలశాలి హిడింబుడిని, అలాగే రాక్షసుడు కిర్మీరుడిని నీవు సంహరించావు. నీ గొప్ప బాహువులతో అడవి భయరహితంగా మారింది.
ఆపదం చాపి సంప్రాప్తా ద్రౌపదీ చారుహాసినీ । జటాసురవధం కృత్వా వయం చ పరిమోక్షితాః
అందమైన నవ్వుతో ఉన్న ద్రౌపదీ ప్రమాదంలో పడినప్పుడు, నీవు జటాసురుడిని సంహరించావు. మనమంతా నీ వల్ల రక్షించబడ్డాము.
మత్స్యరాజాంన్తికే తాత వీర్యపూర్ణోఽత్యమర్షణః। వృకోదర విరాటస్య బలీయాన్దుర్బలీయసః। సమీపే నగరే తస్య వత్స్యసే కేన కర్మణా
బలంతో నిండిన, అవమానాన్ని తట్టుకోలేని మత్స్య రాజు సమక్షంలో, వృకోదరా! విరాటునగరంలో బలవంతులూ, బలహీనులూ ఉన్నవారి మధ్య నీవు ఏ పని చేస్తూ నివసించబోతున్నావు?
పౌరోగవో బ్రువాణోఽహం బల్లవో నామ నామతః । ఇతి పాఠః సూదోఽహం వలలో నామ్నా సూపకారో నరాధిప। ఉపస్థాస్యామి రాజానం విరాటమితి రోచయే
నేను వంటవాడిని అని, 'వల్లవుడు' అనే పేరుతో రాజు వద్ద వంట పనులు చేస్తానని చెబుతాను. విరాటుని సేవ చేయడమే నాకు ఇష్టం.
రసాన్నానావిధాంశ్చాపి స్వాదూంశ్చ మధురాంస్తథా । సూపాంశ్చాపి కరిష్యామి కుశలోస్మి మహానసే
వివిధ రకాల రుచికరమైన, తీపి వంటకాలు, సూపులు తయారు చేస్తాను. వంటశాలలో నేను నైపుణ్యం కలవాడిని.
కృతపూర్వాణి యాన్యస్య వ్యఞ్జనాని సుశిక్షితైః । తాన్యప్యభిభవిష్యామి ప్రీతిం సంజనయన్నహమ్
ఇతరులు ఎంతో నైపుణ్యంతో ముందే తయారుచేసిన వంటకాలను కూడా నేను మించిపోతాను. అందరినీ ఆకట్టుకొని, రాజుకు ఇష్టం కలిగిస్తాను.
పూర్వమప్రాశితాంస్తేన కర్తా రసగుణాన్వితాన్ । స్వాదు వ్యఞ్జనమాస్వాద్య మాత్స్యః ప్రీతో భవిష్యతి
ఇప్పటివరకు రుచి చూడని, రుచికరమైన వంటకాలను రాజుకు తినిపిస్తే, మత్స్య రాజు ఎంతో సంతోషపడతాడు.
ఆహరిష్యామి దారూణాం పాటితానాం శతంశతమ్। రాజా కర్మాణి మే దృష్ట్వా న మాం పరిభవిష్యతి
వందలు వందలుగా చీల్చిన మట్టికట్టలు తెచ్చి ఇస్తాను. నా పనితనాన్ని చూసిన రాజు నన్ను తక్కువగా చూడడు.
యే చ తస్య మహామల్లాః సమరేష్వపరాజితాః । కృతప్రతాపా బహుశో రాజ్ఞః ప్రత్యాయితా బలే
రాజు సైన్యంలో ఎన్నోసార్లు తమ శౌర్యాన్ని చూపించి, యుద్ధంలో ఓడిపోని అతని మహాబలవంతులైన మల్లయోధులు—
రఙ్గోపజీవినః సర్వే పరేషాం చ భయావహాః । తానహం నిహనిష్యామి రతిం రాజ్ఞః ప్రవర్తయన్
అరంగంలో జీవనం సాగించే వారు, శత్రువులకు భయాన్ని కలిగించే వారు—వారిని నేను ఓడించి, రాజుకు ఆనందాన్ని కలిగిస్తాను.
న చ తాన్యుధ్యమానోఽహం నయిష్యే యమసాదనమ్। తథా తాన్నిహనిష్యామి జీవిష్యన్తి యథాఽఽతురాః
వారితో పోరాడినప్పటికీ, వారిని మరణానికి పంపను. నేను వారిని ఓడించినా, వారు రోగులు కోలుకున్నట్టు బ్రతికేలా చూస్తాను.
వృషో వా మహిషో వాపి నాగో వా షాష్టిహాయనః । సింహో వ్యాఘ్రో గ్రహీతవ్యో భవిష్యతి న సంశయః
ఎదురు వచ్చేది ఎద్దు అయినా, మేక అయినా, అరవై ఏళ్ల ఏనుగు అయినా, సింహం అయినా, పులి అయినా—వాటిని నేను తప్పక పట్టుకుంటాను.
తాన్సర్వాన్దుర్గ్రహానన్యైరాశీవిషవిషోపమాన్। బలాదహం గ్రహీష్యామి మత్స్యరాజస్య పశ్యతః
ఇతరులు పట్టుకోలేని, విషసర్పం తాకినట్టు ప్రాణాంతకమైన జంతువులను కూడా, మత్స్య రాజు చూస్తుండగానే బలవంతంగా పట్టుకుంటాను.
ఆరాలికా వా సూదా వా యేఽస్య యుక్తా మహానసే। తానహం ప్రీణయిష్యామిం మనుష్యాన్స్తేన కర్మణా
అతని పెద్ద వంటశాలలో పనిచేసే వంటవాళ్లు, సహాయకులను సంతోషపెట్టుతాను. ఆ పనితో ప్రజల మనసు కూడా గెలుస్తాను.
ఆరాలికో గోవికర్తా సూపకర్తా నియోధకః। ఆసం యుధిష్ఠిరస్యాహమితి వక్ష్యామి మానవాన్
నేను ప్రజలకు ఇలా చెబుతాను: "యుధిష్ఠిరునికి నేను వంటవాడిని, పశువులను కోయడాన్ని, సూపు తయారు చేసేవాడిని, మాంసాన్ని ముక్కలు చేసే వాడిని."
ఆత్మానమాత్మనా రక్షంశ్చరిష్యామి విశాంపతే । ఇత్యేవం చ ప్రతిజ్ఞాతం విచరిష్యామ్యహం యథా। విరాటనగరే చ్ఛన్నో విరాటస్య సమీపతః
నా తెలివితో నన్ను నేను కాపాడుకుంటూ, ప్రజల అధిపతీ, విరాట నగరంలో, విరాటుని దగ్గర నేను మరుగున ఉండి జీవిస్తానని నిశ్చయించుకున్నాను.
అగ్నిర్బ్రాహ్మణరూపేణ ప్రచ్ఛన్నోఽన్నమయాచత। మహాశనం బ్రాహ్మణం మాం ప్రముఞ్చార్జున ఖాణ్డవే
ఒకప్పుడు అగ్ని బ్రాహ్మణ రూపంలో రహస్యంగా వచ్చి అన్నం అడిగాడు. అర్జునా, ఖాండవ వనంలో నన్ను, ఆ మహాభోజన ప్రియుడైన బ్రాహ్మణుడిని విడిపించు.