మాత్స్యో విరాటో బలవానభిరక్తోథ పాణ్డవాన్। ధర్మశీలో వదాన్యశ్చ వృద్ధః సత్స్వపి సంమతః ।। 13
మత్స్యరాజు విరాటుడు బలవంతుడు, పాండవుల పట్ల స్నేహభావం కలవాడు, ధర్మపరుడు, దాత, వృద్ధుడు, మంచి వారిలోను గౌరవించబడే వాడు.
గుణవాఁల్లోకవిఖ్యాతో దృఢభక్తిర్జితేన్ద్రియః । తత్ర మే రోచతే పార్థ మత్స్యరాజాన్తికేఽనఘ ।। 14
అతడు గుణవంతుడు, ప్రజల్లో ప్రసిద్ధుడు, దృఢమైన భక్తి కలవాడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు. అందుకే, పాపరహితుడా! మత్స్యరాజు దగ్గరే ఉండాలని నాకు ఇష్టం.
విరాటనగరే తాత మాసాన్ద్వాదశసంమితాన్। కుర్వన్తస్తస్య కర్మాణి వసామో యది రోచతే ।। 15
తాత! విరాటునగరంలో, అతని పనులు చేస్తూ, పన్నెండు నెలలు నివసిద్దాం, నీకు నచ్చితే.
యానియాని చ కర్మాణి తస్య శక్ష్యామహే వయమ్। కర్తుం యో యత్స తత్కర్మ బ్రవీతు కురునన్దన ।। 16
మనలో ఎవరు ఏ పనిని చేయగలరో, ఆ పనిని చెప్పండి, కురునందన! అతని పనుల్లో మనం చేయగలిగినవి ఏవో నిర్ణయించుకుందాం.
నరదేవ కథం కర్మ తస్య రాష్ట్రే కరిష్యసి । మనుజేన్ద్ర విరాటస్య రంస్యసే కేన కర్మణా ।। 17
రాజా! అతని రాజ్యంలో నువ్వు ఏ పని చేయాలని అనుకుంటున్నావు? మానవులలో శ్రేష్ఠుడా! విరాటునగరంలో ఏ పనిలో నీవు ఆనందపడతావు?
అక్లిష్టవేషధారీ చ ధార్మికో హ్యనసూయకః । న తవాభ్యుచితం కర్మ నృశంసం నాపి కైతవమ్ ।। 18
నీవు నిర్మలమైన వేషం ధరించేవాడవు, ధర్మపరుడవు, అసూయ లేనివాడవు. నీకు క్రూరమైన లేదా మోసపూరితమైన పని తగదు.
సత్యవాగసి యాజ్ఞీకో లోభక్రోధవివర్జితః । మృదుర్వదాన్యో హ్రీమాంశ్చ ధార్మికః సత్యవిక్రమః ।। 19
నీవు సత్యవాది, యజ్ఞకారుడు, లోభం, కోపం లేనివాడు, మృదువుగా మాట్లాడేవాడు, దాత, లజ్జాశీలి, ధర్మపరుడు, సత్యవ్రతుడవు.
స రాజంస్తపసా క్లిష్టః కథం తస్య కరిష్యసి। న దుఃఖముచితం కించిద్రాజన్పాపమతేర్యథా। స ఇమామాపదం ప్రాప్య కథం ఘోరాం తరిష్యసి ।। 20
రాజా! నీవు తపస్సుతో శ్రమించావు, అతనికి ఎలా సేవచేస్తావు? బాధ కలిగించే లేదా పాపమైన పని నీకు తగదు. ఈ ఘోరమైన స్థితిని ఎలా దాటి పోతావు?
అర్జునేనైవముక్తస్తు ప్రత్యువాచ యుధిష్ఠిరః । శృణు త్వం యత్కరిష్యామి కర్మ వై కురునన్దన ।। 21
అర్జునుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, యుధిష్ఠిరుడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: 'కురునందన! నేను ఏ పని చేయబోతున్నానో విను.'
విరాటం సమనుప్రాప్య రాజానం మాత్స్యనన్దనమ్ । సభాస్తారో భవిష్యామి విరాటస్యేతి మే మతిః ।। 22
మత్స్యరాజు విరాటుని చేరిన తర్వాత, అతని సభను పర్యవేక్షించే వాడిగా ఉంటాను — ఇదే నా సంకల్పం.
కఙ్కో నామ బ్రువాణోఽహం మతాక్షః సాధుదేవితా। వైడూర్యాన్కాఞ్చనాన్దానాన్స్ఫాటికాన్రాజతానపి ।। 23
నేను 'కంక' అని నన్ను పిలుస్తూ, మంచి పాండిత్యంతో, విలువైన వైడూర్యాలు, బంగారం, స్ఫటికాలు, వెండి పాశాలు బహుమతిగా ఇస్తాను.
కృష్ణాక్షాఁల్లోహితాక్షాంశ్చ నివప్స్యామి మనోరమాన్। అరిష్టాన్రాజగోలిఙ్గాన్దర్శనీయాన్సువర్చసః ।। 24
నల్ల కళ్లతో, ఎర్ర కళ్లతో, శుభప్రదమైన, రాజసికమైన, అందంగా కనిపించే పాశాలను నేను అందంగా అమర్చుతాను.
లోహితాశ్చాశ్మగర్భాశ్చ సన్తి తాత ధనాని మే। దర్శనీయాః సభానన్దాః కుశలైః సాధునిష్ఠితాః ।। 25
నాకు ఎర్రని, రత్నాలతో అలంకరించిన, చూడటానికి ఆనందంగా ఉండే, సభలో అందరికి సంతోషం కలిగించే, నిపుణుల చేత తయారైన విలువైన రాళ్లు ఉన్నాయి.
అప్యేతాన్పాణినా స్పృష్ట్వా సంప్రహృష్యన్తి మానవాః ।। 26
వాటిని చేతితో తాకినప్పుడే మనుషులు ఆనందంతో ఉప్పొంగిపోతారు.
తాన్వికీర్య సమే దేశే రమణీయే విపాంసులే। దేవిష్యామి యథాకామం స విహారో భవిష్యతి ।। 27
వాటిని సమతలమైన, అందమైన, మృదువైన ఇసుక మీద చల్లిపెట్టి, నా ఇష్టానుసారం ఆడుకుంటాను. అదే నా వినోదంగా ఉంటుంది.
కఙ్కో నామ్నా పరివ్రాట్ చ విరాటస్య సభాసదః। జ్యోతిషే శకునజ్ఞానే నిమిత్తే చాక్షకౌశలే । బ్రాహ్మే వేదే మయాఽధీతే వేదాఙ్గేషు చ సర్వశః ।। 28
కంక అనే పేరుతో పరిభ్రాజకుడిగా, విరాటుని సభలో సభ్యుడిగా ఉంటాను. జ్యోతిష్యం, శకునాలు, పాశాల నైపుణ్యం, బ్రాహ్మవేదం, వేదాంగాలు అన్నింటిలో నేర్చుకున్నవాడిని.
ధర్మకామార్థమోక్షేషు నీతిశాస్త్రేషు పారగః। పృష్టోఽహం కథయిష్యామి రాజ్ఞః ప్రియతమం వచః ।। 29
ధర్మం, కామం, అర్థం, మోక్షం, నీతిశాస్త్రాలలో నిపుణుడిని. రాజు అడిగినప్పుడు అతనికి ఎంతో ఇష్టపడే మాటలు చెబుతాను.
ఆసం యుధిష్ఠిరస్యాహం పురా ప్రాణసమః సఖా। ఇతి వక్ష్యామి రాజానం యది మామనుయోక్ష్యతే ।। 30
రాజు నన్ను అడిగితే, 'నేను యుదిష్ఠిరునికి ఒకప్పుడు ప్రాణసమానమైన మిత్రుడిని' అని చెబుతాను.
విరాటనగరే ఛన్న ఏవం యుక్తః సదా వసే। ఇత్యేవం మే ప్రతిజ్ఞాతం విచరిష్యామ్యహం యథా ।। 31
విరాటునగరంలో ఇలా రహస్యంగా ఉండి, ఎప్పుడూ ఇలా ప్రవర్తిస్తాను. ఇదే నా ప్రతిజ్ఞ, అలాగే నేను నడుచుకుంటాను.
ఏవం నిర్దిశ్య చాత్మానం నిశ్వసన్నుష్ణమార్తిజమ్ । విముఞ్చన్నశ్రు నేత్రాభ్యాం భీమసేనమువాచ హ
ఇలా తనను తానే వివరించి, బాధతో గాఢంగా ఊపిరి పీల్చుతూ, కన్నీళ్లు కారుస్తూ, భీమసేనునితో మాట్లాడాడు.
భీమసేన కథం కర్మ మాత్స్యరాష్ట్రే కరిష్యసి। హత్వా క్రోధవశాంస్తత్ర పర్వతే గన్ధమాదనే
భీమసేనా! గంధమాదన పర్వతంలో కోపంతో వారిని సంహరించిన నీవు, మత్స్య రాజ్యంలో ఏ పని చేయబోతున్నావు?
యక్షాన్క్రోధాభితామ్రాక్షాన్రాక్షసాంశ్చాపి పౌరుషాత్। ప్రాదాః పాఞ్చాలకన్యాయై పద్మాని సుబహూన్యపి
నీవు కోపంతో ఎర్ర కళ్లతో ఉన్న యక్షులను, రాక్షసులను సంహరించి, పాంచాల రాజకుమారికి ఎన్నో పద్మాలను ఇచ్చావు.
బకం రాక్షసరాజానం భీషణం పురుషాదకమ్ । జఘ్నివానసి కౌన్తేయ బ్రాహ్మణార్థమరిన్దమ। క్షేమా చాభయసంవీతా సైకచక్రా త్వయా కృతా
కుంతీ కుమారుడా! నీవు బ్రాహ్మణుని కోసం భయంకరమైన మానుషాహార రాక్షస రాజు బకాసురుడిని సంహరించావు. నీ వల్ల ఏకచక్ర నగరం సురక్షితంగా, భయరహితంగా మారింది.
హిడిమ్బం చ మహావీర్యం కిర్మీరం చైవ రాక్షసమ్। త్వయా హత్వా మహాబాహో వనం నిష్కణ్టకం కృతమ్
మహా బలశాలి హిడింబుడిని, అలాగే రాక్షసుడు కిర్మీరుడిని నీవు సంహరించావు. నీ గొప్ప బాహువులతో అడవి భయరహితంగా మారింది.
ఆపదం చాపి సంప్రాప్తా ద్రౌపదీ చారుహాసినీ । జటాసురవధం కృత్వా వయం చ పరిమోక్షితాః
అందమైన నవ్వుతో ఉన్న ద్రౌపదీ ప్రమాదంలో పడినప్పుడు, నీవు జటాసురుడిని సంహరించావు. మనమంతా నీ వల్ల రక్షించబడ్డాము.
మత్స్యరాజాంన్తికే తాత వీర్యపూర్ణోఽత్యమర్షణః। వృకోదర విరాటస్య బలీయాన్దుర్బలీయసః। సమీపే నగరే తస్య వత్స్యసే కేన కర్మణా
బలంతో నిండిన, అవమానాన్ని తట్టుకోలేని మత్స్య రాజు సమక్షంలో, వృకోదరా! విరాటునగరంలో బలవంతులూ, బలహీనులూ ఉన్నవారి మధ్య నీవు ఏ పని చేస్తూ నివసించబోతున్నావు?
పౌరోగవో బ్రువాణోఽహం బల్లవో నామ నామతః । ఇతి పాఠః సూదోఽహం వలలో నామ్నా సూపకారో నరాధిప। ఉపస్థాస్యామి రాజానం విరాటమితి రోచయే
నేను వంటవాడిని అని, 'వల్లవుడు' అనే పేరుతో రాజు వద్ద వంట పనులు చేస్తానని చెబుతాను. విరాటుని సేవ చేయడమే నాకు ఇష్టం.
రసాన్నానావిధాంశ్చాపి స్వాదూంశ్చ మధురాంస్తథా । సూపాంశ్చాపి కరిష్యామి కుశలోస్మి మహానసే
వివిధ రకాల రుచికరమైన, తీపి వంటకాలు, సూపులు తయారు చేస్తాను. వంటశాలలో నేను నైపుణ్యం కలవాడిని.
కృతపూర్వాణి యాన్యస్య వ్యఞ్జనాని సుశిక్షితైః । తాన్యప్యభిభవిష్యామి ప్రీతిం సంజనయన్నహమ్
ఇతరులు ఎంతో నైపుణ్యంతో ముందే తయారుచేసిన వంటకాలను కూడా నేను మించిపోతాను. అందరినీ ఆకట్టుకొని, రాజుకు ఇష్టం కలిగిస్తాను.
పూర్వమప్రాశితాంస్తేన కర్తా రసగుణాన్వితాన్ । స్వాదు వ్యఞ్జనమాస్వాద్య మాత్స్యః ప్రీతో భవిష్యతి
ఇప్పటివరకు రుచి చూడని, రుచికరమైన వంటకాలను రాజుకు తినిపిస్తే, మత్స్య రాజు ఎంతో సంతోషపడతాడు.